ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Khoa Lịch Sử
BÁO CÁO KHOA HỌC
Đề tài: Cuộc hôn nhân giữa Lê Hoàn và Dương Vân Nga
1
LỞI MỞ ĐẦU
Thế kỷ X một thế kỷ đầy biến động của lịch sử Việt Nam. Một thế kỷ của
cuộc đấu tranh giành và gìn giữ độc lập dân tộc, cuộc đấu tranh giữa xu thế
thống nhật tập quyền với xu thế cát cứ phân tán. Thế kỷ X kết thúc cũng là lúc
lịch sử Việt Nam bước sang trang mới, độc lập tự chủ và phát triển đất nước.
Thế kỷ X cũng là thế kỷ của những anh hùng dân tộc quyết tâm giành nền tự chủ
cho đất nước. Trong giai đoạn đó Lê Hoàn nổi lên là một vị anh hùng dân tộc có
vị trí đặc biệt quan trọng. Ông có đóng góp kiệt xuất trong sự nghiệp chống
ngoại xâm , gìn giữ củng cố nền độc lập dân tộc và trong sự nghiệp ngoại giao
xây dựng đất nước. Ông đã xây dựng lên một Đại Cồ Việt hùng mạnh tạo tiền đề
cho sự phát triển ở các giai đoạn tiếp theo. Góp phần vào sự thành công của ông
là vai trò quan trọng của thái hậu Dương Vân Nga. Mối quan hệ của hai người
được rất nhiều nhà sử học quan tâm tìm hiểu phê phán có và đồng tình cũng có.
Vậy tại sao lại có sự khác biệt như thế? Dựa trên sự thống kê các ý kiến đánh giá
của các sử gia từ xưa đến nay, tôi muốn tìm hiểu bước đầu về mối quan hệ giữa
Lê Hoàn và Dương Vân Nga và nguyên nhân khiến cho ý kiến của các sử gia
khác nhau
I. VÀI NÉT SƠ LƯỢC VỀ THÂN THẾ CỦA LÊ HOÀN VÀ
DƯƠNG VÂN NGA
1. LÊ HOÀN
Trong cuốn Đại Việt sử ký toàn thư tập một của nhà sử học Ngô Sỹ Liên
đã cung cấp thông tin chi tiết về thân thế của ông: “ Cha sinh ra vua là Mịch, mẹ
là Đặng thị, khi mới có thai chiêm bao thấy trong bụng nở hoa sen, một chiếc
kết thành hạt, lấy chia cho người ăn, mà chính mình thì không ăn. Khi tỉnh dậy
không hiểu là cớ gì. Đến năm Thiên Phúc thứ 6 nhà Tấn là năm Tân Sửu, mùa

Nghệ, con gái Dương Tam Kha
(Dương Hậu – Dương Thái Hậu lịch sử và huyền thoại. Nghiên cứu lịch
sử số 4 năm 1998 trang 43)
3
II. NHỮNG ĐÁNH GIÁ VỀ CUỘC HÔN NHÂN CỦA DƯƠNG
VÂN NGA VÀ LÊ HOÀN
Qua thống kê của các bộ chính sử ta thấy hàng loạt các ý kiến của các sử
gia phong kiến về cuộc hôn nhân giữa Lê Hoàn và Dương Vân Nga.
Bộ sử cổ nhất hiện còn có lẽ là cuốn Việt sử lược viết vào thời nhà Trần
do giáo sư Trần Quốc Vượng dịch. Ta thấy có rất ít lời bình về mối quan hệ đó.
Chỉ thấy ghi chép vài dòng ở trang 54:” Năm thứ 10 hiệu Thái Bình, tiên vương
bị giết hại. Vệ Vương còn nhỏ tuổi, vua lên quyển nhiếp chính sự trong nước
xưng là phó vương”. Ta thấy ở đây không có ghi chép về mối quan hệ của hai
người và cũng không có nhận xét nào về cuộc hôn nhân của họ.
Bộ sử tiếp theo là cuốn Đại Việt sử lược viết vào khoảng 1377 đến 1388.
Tại trang 97 có chép: “ Năm thứ 10 hiệu Thái Bình tiên vương bị giết hại, Vệ
Vương còn nhỏ, ngài mới thay thế nắm quyền trị quốc và xưng là phó vương”
Về việc Lê Hoàn lên ngội có chép : “ lúc bấy giờ ở Lạng Châu, nghe binh
kéo đến. Biết được tình trạng ấy, Thái hậu sai người ở Nam Sách là Phạm Cự
Lạng làm đại tướng quân, đốc xuất quân lính chống cự lại. Ngày xuất quân
Phạm Cự Lạng vào thẳng trong điện bảo vua rằng:” Nay chúa thượng còn nhỏ
dại, chưa hiểu biết được sự siêng năng, khó nhọc của bọn chúng tôi. Nếu như có
một thước tấc công lao thì rồi ai biết cho. Không bằng cái cách là trước Thập
Đạo Tướng Quân lên ngội thiên tử rồi mới ra quân”. Quân sỹ nghe vậy đều hô “
Vạn tuế “. Thái Hậu thấy tình người vui thuận mới sai lấy áo Long Cổn khoác
lên mình Lê Hoàn và xin ngài lên ngôi. “
Tiếp đó trang 99 lại chép:” Năm Nhâm Ngọ là năm thứ hai niên hiệu
Thiên Phúc, vua lập vương hậu năm bà”
Như vậy ta có thể thấy hai bộ sử của triều Trần đều không nhắc gì tới việc
Lê Hoàn có quan hệ bất chính với thái hậu để từ đó lên ngôi vua, hay nhận xét

ta thấy có chép lại lời bàn của sử thần Ngô Sỹ Liên trong Đại Việt sử ký toàn
thư và đưa ra lời bàn của sử thần Ngô Thì Sỹ :” Lê Đại Hành là một ông vua mở
ra cơ nghiệp mà làm việc ấy xấu như cầm thú mọi rợ. Hơn nữa miếu hiệu của
Đinh Tiên Hoàng là Đại Thắng Minh Hoàng đế thế mà Lê Đại Hành lại công
5