ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
---------------
BÁO CÁO THỰC TẬP
VÙNG VĂN HOÁ NGƯỜI H’MÔNG - SƠN LA

Đề tài: Nêu những nét đặc trưng văn hoá của dân tộc H’mông ở Sơn La
BÀI LÀM
Sơn La là tỉnh nằm ở phía Tây bắc nước ta tiếp giáp với các tỉnh: Lai
Châu, Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Hoà Bình, Thanh Hoá (Việt Nam) và tiếp
giáp với hai tỉnh Hùa Phăn và Luông Pha Băng của nước Cộng hoà DCND Lào.
Sơn La có đường biên giới dài 250km (thuộc địa phận 20 xã của 4 huyện) với 24
mốc quốc giới, 8 đồn biên phòng, 2 cửa khẩu quốc gia là Lóng Sập (Mộc Châu)
và Chiềm Khương (Sông Mã). Với tổng diện tích tự nhiên khoảng 14.055 km
2
với hơn 70% diện tích đất rừng và rừng bao phủ. Toàn tỉnh có 10 huyện và 1 thị
xã, 201 xã phường và thị trấn. Dân số tính đến năm 2003 là 9594 ngàn người,
gồm 12 dân tộc anh em chung sống. Trong đó dân tộc Thái chiếm 54%, dân tộc
Kinh 18%, H’mông 12%, dân tộc Mường 8%, còn lại là các dân tộc khác.
Là tỉnh có độ cao trung bình 600m so với mặt nước biển, khí hậu đặc
trưng cận nhiệt đới, chia làm 2 mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Địa hình chia cắt tạo
thành 3 vùng sinh thái: vùng dọc trục quốc lộ 6, vùng hồ Sông Đa, và vùng cao
biên giới. Sơn La có 2 cao nguyên: Mộc Châu (cao 1050m) và Nà Sản (cao 800
m). Đất đai tương đối bằng phẳng, màu mỡ, thuận lợi, thuận lợi cho việc phát
triển nghỉ dưỡng và du lịch sinh thái. Sơn La có nhiều di tích lịch sử và điểm
tham quan du lịch hết sức có giá trị như: nhà ngục Sơn La, hang Văn Bia Lê
Thánh Tông, hồ Tiên Phong, cảng Tà Hộc trên sông Đà, hang nước thẳm Tát
Tòng, mỏ nước nóng Bảng Mòng…
Với vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội như vậy cho ta thấy
việc duy trì và phát triển văn hoá truyền thống ở Sơn La và vấn đề hết sức quan

xuất ra tất cả các nhu yếu phẩm cổ truyền để sinh hoạt. Kinh tế không có
sự trao đổi mà lại khép kín trong làng dẫn đến nhu cầu giao lưu kinh tế ít
có điều kiện phát triển. Vì vậy mà quá trình hình thành và phát triển chợ
là rất khó khăn ( hiện toàn tỉnh chỉ có hơn 100 chợ vừa và nhỏ nằm rải
rác). Có nhiều sản phẩm thô chưa qua sơ chế hoặc đã sơ chế có giá trị
nhưng cũng rất khó trao đổi buôn bán khi không có phiên chợ.
Tuy vậy, dù ở bất cứ môi trường khó khăn nào thì họ vẫn luôn tạo ra
khả năng thích nghi một cách linh hoạt trong thế ứng xử văn hoá với môi
trường tự nhiên khắc nghiệt.
Đặc trưng thứ ba: Người H’mông là một dân tộc có quan hệ dòng
họ, quan hệ huyết thống có sự ràng buộc chặt chẽ, nổi trội và nhiều khi
còn chi phối quan hệ láng giềng. Sự phân bố dù tập chung hay rải rác đều
dựa vào nguyên tắc dòng họ và quan hệ huyết thống. Người Hmông chỉ có
vài ba dòng họ như họ Vừ, Mùa … Mỗi dòng họ cư trú một chòm xóm
riêng. Hệ thống tín ngưỡng, quy ước của dòng họ cũng khá phong phú.
Trong các lễ thức diễn ra ở làng, bản Hmông, lễ thức cộng đồng dòng họ,
gia đình còn phát triển mạnh mẽ hơn lễ thức của cộng đồng làng. Mọi ứng
xử trong làng bên cạnh vấn đề dựa theo chuẩn mực của cộng đồng làng có
khi còn phải dựa theo chuẩn mực của dòng họ. Dư luận của làng nhiều khi
không thống nhất bởi còn có nhiều luồng đại diện của các dòng họ khác
nhau. Nhiều khi quan hệ dòng họ còn vượt lên trên cả phạm vi cộng đồng
làng, tạo thành sợi dây vô hình cấu kết tộc người. Tuy vậy, về các quy
ước chung của làng xã, mọi thành viên thuộc các dòng họ khác nhau trong
làng cũng phải tôn trọng. Có như vậy quan hệ xóm làng mới tồn tại mà
không bị phá vỡ. Nhưng về cơ bản người Hmông bên cạnh chấp hành luật
pháp còn thiên mạnh về các quy ước của dòng họ và luật làng, đó là một
sức mạnh mà không một thành viên nào dám không chấp hành.
Đặc trưng thứ tư: Văn hoá của làng Hmông thiếu tính ổn định. Nếu
như các làng cư dân ruộng nước Tày, Thái, Giáy rất ổn định thì trái lại,
làng của người H’mông cổ truyền lại luôn gắn liền với vấn đề du canh du

xảo. Bên cạnh đó có thể xem những bộ váy áo rực rỡ của cô gái Mông mà
chính họ phải làm trong một năm mới hoàn thành.
Rõ ràng, chợ vừa là trung tâm trao đổi, mua bán hàng hoá, vừa là
trung tâm sinh hoạt văn hoá, chính trị và xã hội. Do đó việc hình thành và