PHÁT HIỆN & BỒI DƯỠNG
HỌC SINH GIỎI MÔN VĂN Ở TRƯỜNG THPT KHÔNG CHUYÊN
Bàn về chuyện dạy văn trong không khí văn chương buồn tẻ như ở nhà trường THPT hiện nay đã
khó, nói đến chuyện bồi dưỡng học sinh giỏi (HSG) môn văn lại càng khó hơn. Với tôi, chuyện người thầy
phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi cũng như người trồng hoa. Bông hoa đẹp bởi bàn tay người chăm bón,
nâng niu. Nhưng đâu phải khi nào hoa cũng khoe sắc rực rỡ. Chỉ cần một cơn trở gió, một sự thay đổi tiết
trời, một sự lãng quên bất cẩn của người là hoa kém sắc, cây không trổ bông.
Có đồng nghiệp nói với tôi rằng, giỏi văn chỉ là "thiên bẩm". Là người trực tiếp giảng dạy môn văn đã
nhiều năm ở phổ thông, tôi không nghĩ như vậy. Năng khiếu và tri thức văn chương nói riêng, tri thức văn
hoá nói chung phải được bồi đắp theo năm tháng, gắn liền với sự nhạy bén của tố chất cá nhân. Người thầy
phải là "chất xúc tác" trong quá trình biến đổi chất.
Hằng năm, qua các kỳ thi HSG tỉnh, tổ văn chúng tôi đã gặt hái được những thành công đáng kể.
Song đáng tiếc là số học sinh đạt giải môn văn lại chưa nhiều. Điều này có nguyên nhân từ cả hai phía.
Trước hết là từ
phía người thầy
. Do phải bám sát việc thực hiện theo phân phối chương trình, người thầy
không có điều kiện đầu tư về chiều sâu trong về việc cung cấp kiến thức và rèn luyện kĩ năng làm bài thi
HSG; thời gian tập trung bồi dưỡng cũng không nhiều (thường thì những em được chọn đi thi HSG chỉ được
tập trung bồi dưỡng khoảng trên dưới 10 buổi);
Về phía học sinh
, "nhân tài" vốn đã hiếm, các em lại phải
học nhiều môn nên việc đầu tư thời gian tự bồi dưỡng môn văn không được nhiều, quyết tâm đoạt giải của
các em lại chưa cao
Với mong muốn góp phần tìm ra giải pháp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng HSG môn văn trong nhà
trường THPT (không chuyên), trong phạm vi bài viết này, xin được trao đổi một vài kinh nghiệm của cá
nhân tôi như sau:
PHÁT HIỆN HỌC SINH GIỎI VĂN
1.Thế nào là học sinh giỏi văn?
HSG văn trước hết phải là những học sinh
-

Thứ nhất
, tìm hiểu kết quả của học sinh ở cấp THCS .
Thứ hai
, chúng tôi xem bài viết đầu tiên của học sinh (đặc biệt là học sinh lớp 10) như một dấu ấn
để bắt đầu cuộc hành trình phát hiện năng khiếu của học sinh. Công việc của người thầy trong bài đầu tiên
này là kiểm tra chất giọng, chất văn, cách nghĩ của học trò. Những học sinh đạt được cả chất văn và ý văn
trong một bài viết không phải nhiều, không phải đều. Những nhược điểm lộ ra ở từng học trò phải được
nhận biết, nét tài hoa của từng học sinh cần phải được ghi nhận và trân trọng. Khi chấm bài, thầy cô không
chỉ chú trọng những bài chu đáo, khuôn mẫu, đầy đủ mà còn quan tâm đến những bài có thể có chỗ chưa
sâu, nhưng có chỗ độc đáo, sâu sắc phải sửa kỹ, phê kĩ, thật sự nghiêm khắc khi đánh giá và có nhật kí
chấm bài. Dĩ nhiên, một bài viết không thể đánh giá được năng khiếu học văn, nhưng đó là sự khởi đầu để
định hướng phát hiện, bổ sung ở những bài viết tiếp theo vì việc tuyển chọn HSG không chỉ dừng lại ở một
số bài viết mà phải theo dõi cả quá trình học tập.
BỒI DƯỠNG HSG VĂN
1. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng HSG
Trong những kì thi HSG tỉnh, cả học sinh trường chuyên và không chuyên đều cùng thi chung một
đề. Đó là một điều bất lợi cho cả thầy và trò chúng tôi. Song dù khó khăn, chúng tôi vẫn phải lập ra một kế
hoạch bồi dưỡng tối ưu nhất trong điều kiện thời gian cho phép. Sau khi
xây dựng kế hoạch
chúng tôi
thực
hiện kế hoạch
bồi dưỡng HSG theo các yêu cầu:
cung cấp kiến thức, hướng dẫn tự học và rèn luyện kỹ
năng
.

Trong đó, rèn luyện kỹ năng làm văn là khâu quan trọng nhất.
2. Các bước rèn luyện kỹ năng làm văn
Khi tiến hành rèn luyện kĩ năng lam văn, chúng tôi tiến hành các bước sau:

c.
Rèn kỹ năng lập dàn ý
Bước đầu tiên trong rèn kỹ năng lập dàn ý tôi thường yêu cầu học sinh phải lập dàn ý sơ lược theo yêu
cầu :
+
Đề xuất được hệ thống luận điểm
sẽ triển khai trong bài viết;
+ Xác định mối quan hệ giữa các luận điểm, tầm quan trọng của mỗi luận điểm trong việc thể hiện
các yêu cầu của bài;
+ Sắp xếp các luận điểm theo trình tự chặt chẽ, khoa học.
Những nội dung này học sinh được suy nghĩ trong vòng 25-30 phút, sau đó học sinh sẽ trình bày ngắn
gọn bằng hình thức nói, cuối cùng giáo viên mới chữa hoàn chỉnh. Ở bước này, phần làm việc của học sinh ở
nhà là tiếp tục viết thành văn phần mở, kết bài và các câu, đoạn chuyển ý.
Kỹ năng này nếu được làm một cách ráo riết và nghiêm túc sẽ hình thành được ở học sinh khả năng
chủ động và độc lập tư duy trong học tập. Bài viết của các em sẽ đủ ý và mạch lạc. Đây cũng là một trong
những biểu hiện của tính khoa học ở một bài văn HSG .
Thực tế cho thấy, các em trong đội tuyển HSG có khả năng nhận diện đề, lập dàn ý khá nhanh và
tự tin; có ý thức lập hệ thống luận điểm trước khi viết bài.
d.
Rèn luyện kỹ năng viết văn

Đây cũng là kỹ năng quan trọng bởi nhận thức đề đúng, đề xuất luận điểm hợp lý, có kiến thức phong
phú chưa đủ. Muốn có một bài viết hay, học sinh phải biết trình bày những hiểu biết, những rung động, suy
nghĩ của mình một cách mạch lạc, sáng sủa và có sức thuyết phục. Hơn nữa, việc đánh giá lại căn cứ vào
chính bài viết của học sinh.
Rèn kỹ năng viết văn cho học sinh, tôi thường tiến hành theo các hình thức:
+Viết thành văn một đoạn ý: - Đoạn văn giải thích; - Đoạn văn chứng minh một luận điểm trong bài
(thường là luận điểm chính); - Đoạn văn bình luận nâng cao.
+Viết thành bài văn hoàn chỉnh ở nhà trên cơ sở dàn ý đã được giáo viên chữa (khoảng 2 bài /1
tuần).