Ông Đồ
Vũ Đình Liên.
Có lẽ trong ký ức của những người đã qua thời cắp sách đến trường
mỗi lần tết đến xuân về, nhìn thấy cảnh phố xá trang hoàng rực rỡ lại nhớ
đến những câu thơ trong bài Ông đồ của Vũ Đình Liên- một bài thơ sống với
thời gian bởi cái dung dị sâu lắng mà có sức ám ảnh với độc giả bao thế hệ.
Viết và thưởng thức câu đối- một nét đẹp “ vang bóng một thời ” trong
truyền thống của dân tộc lại bừng sáng qua những câu thơ ngắn mà hàm
chứa bao nỗi niềm...
Vào những năm đầu thế kỷ XX, cuộc chuyển biến mạnh mẽ trong đời
sống kinh tế xã hội Việt Nam đã dẫn đến những thay đổi lớn trong đời sống
tinh thần và văn học cũng nằm trong quy luật ấy. Trong tâm lí sáng tạo và
thưởng thức văn học đã tiếp nhận những ảnh hưởng của văn hoá phương Tây
một cách mạnh mẽ. Vũ Đình Liên vẫn là một nhà thơ cũ giữa làng thơ Mới
nhưng có lẽ chính buổi xã hội và văn hoá giao thời ấy đã chạm đến những
rung cảm sâu xa về lòng thương người và nhớ cảnh cũ người xưa trong tâm
khảm thi nhân để lại cho đời một bài thơ khắc tên ông trên văn đàn Việt
Nam. Trong bối cảnh cuộc sống đổi thay, khi mà người ta không còn “vui
cái vui thuở trước, buồn cái buồn thuở trước”, những giá trị truyền thống dần
lui vào quá khứ nhường bứơc cho cái mới thâm nhập, bao trùm đời sống xã
hội, “Ông đồ” là một cách ứng xử đẹp của một lớp hậu thế đối với nền Nho
học đã xa thời hoàng kim.
Cùng nằm trong vùng văn hoá á Đông lại chịu ảnh hưởng trực tiếp của
tiếp xúc, giao lưu với văn hoa Trung Hoa, chữ Hán và nền Nho học đã du
nhập vào Việt Nam. Việc viết và chơi câu đối cũng được đưa đến đất Việt,
1
ngấm dần thành một cách tự nhiên thành nét văn hoá dân tộc trong mỗi dịp
tết đến xuân về. Đó cũng là một cách làm giàu văn hoá dân tộc một cách
sáng tạo khi du nhập, chắt lọc những yếu tố văn hoá nước ngoài. Đến tết, nhà
nhà lại tìm đến những nhà nho, thầy đồ xin hoặc mua câu đối treo trong nhà
để thưởng thức cái hay cái đẹp của chữ nghĩa và cũng là mong cầu những

quan trọng làm đẹp cho nhà nhà mỗi khi tết đến và người ta vây quanh ông,
tấm tắc ngợi khen cái tài của thầy đồ:
“ Hoa tay thảo những nét
Như phượng múa rồng bay”
Ngày ấy, người ta kính cẩn nghiêng mình trước sự uyên bác, tài hoa
của những nho sĩ bởi họ là những người học sâu hiểu rộng và bởi những nét
bút tài hoa thể hiện qua câu chữ cái khí phách của người cầm bút. Hình
tượng phượng múa rồng bay vốn là những hình tượng được ví với bậc chính
nhân quân tử thời kỳ phong kiến thể hiện cái khí phách và sức mạnh phi
thường và cũng là những hình ảnh được nhắc đến nhiều trong thơ văn, trạm
trổ trên các công trình kiến trúc và ngấm vào cách suy nghĩ, diễn đạt của
người xưa như một thành ngữ....Đó là một hình ảnh giàu sức gợi nên không
cần nói nhiều, chỉ nhắc đến thôi người đọc cũng đủ hình dung ra phong cách,
nét chữ rồi. Chữ viết sánh với phượng múa rồng bay khẳng định sự thuần
thục, tài tình, điêu luyện của ngòi bút thầy đồ trong thiên hạ. Chính bởi cái
danh ấy mà thầy đồ có thể viết chữ, câu đối, làm đẹp cho đời qua nhiều cái
tết. Tuy vậy, thế giới vẫn tồn tại quy luật phủ định khắc nghiệt mà nền Nho
học với những thầy đồ cũng không tránh khỏi được. Khi người ta biết đến
chữ quốc ngữ, những thứ trang hoàng lộng lẫy, những thú chơi mới du nhập
3
từ xã hội hiện đại phương Tây ào đến làm mưa làm gió, lối chơi chữ, câu đối
dần bị lãng quên:
“Nhưng mỗi năm mỗi vắng
Người thuê viết nay đâu?
Giấy đỏ buồn không thắm
Mực đọng trong nghiên sầu”...
Thời gian dần qua, người tìm đến ông đồ mua câu đối càng thưa thớt
bởi họ tìm đến những phong trào học theo lối sống và văn hoá phương Tây,
nhất là ở thành thị và dửng dưng với những câu đối một thời họ tấm tắc khen
ngợi. ấy là lúc những công cụ để làm nên câu đối với ông đồ già vẫn mong

sự biến mất của ông là một tất yếu nhưng dường như vẫn gây nên cảm giác
ngỡ ngàng, thiếu vắng với tác giả, người đang nhìn lại thời hoàng kim của
Nho học một cách trân trọng và day dứt bởi cái tình của một thế hệ kế cận
với bậc đàn anh lớp trước trong buổi giao thời vẫn còn nặng lắm. Câu hỏi đặt
ra cuối cùng như muốn tìm lại, níu lại một thời, một thế hệ đã qua hay muốn
tìm lại những tâm hồn trong buổi cũ về chứng kiến để xẻ chia nỗi lòng với
những người hôm nay, đó là câu hỏi không lời đáp. Chỉ có thi sĩ là người
đang nói theo lối dung dị cũ, cảm theo cách cảm của người xưa về một giá trị
truyền thống đang bị đổi thay, quên lãng để rồi ông trở thành một cái tên còn
đựơc nhắc đến ngày hôm nay vì chính bài thơ tuyệt bút này.
Ngày nay, câu đối tết vẫn còn được nhắc đến, người ta làm câu đối
bằng những máy móc hiện đại với công nghệ in phun như là những mô hình
để người đời nay tưởng tượng về một nét văn hoá của thời đã qua. Những
ông đồ xưa được gợi lại trong ký ức và ở nơi làng quê đâu đó vẫn có những
5