TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Long Xuyên, T 04/2010
CHƯƠNG V
ĐƯỜNG LỐI XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ
THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
1. Về các khái niệm thị trường, kinh tế thị trường, cơ chế
thị trường:
Thị trường là lĩnh vực trao đổi hàng hóa, đồng thời là một trong
những hình thức biểu hiện quan hệ sản xuất của những người sản xuất
hàng hóa, nên thị trường hoàn toàn có thể mang bản chất xã hội - kinh tế
khác nhau, phụ thuộc vào tính chất của quan hệ sản xuất, trước hết vào
chế độ sở hữu thống trị trong từng chế độ xã hội cụ thể.
Kinh tế thị trường hay kinh tế tiền tệ là phương thức kinh tế đối
lập với kinh tế tự nhiên, trong đó các sản phẩm xã hội được trao đổi
thông qua vật trung gian là tiền tệ. Nó là một hệ thống kinh tế tồn tại
khách quan trên một trình độ phát triển tương ứng của lực lượng sản xuất
và trở thành một bộ phận quan trọng của quan hệ sản xuất tương ứng. Nó
không phải là một kiểu tổ chức kinh tế do con người tạo ra bằng ý chí
chủ quan của mình, mà hình thành một cách khách quan.
Cơ chế thị trường, hay cơ chế kinh tế thị trường không đồng nhất
với kinh tế thị trường. Cơ chế kinh tế thị trường hay cơ chế thị trường là
guồng máy vận hành của nền kinh tế thị trường. Cơ chế thị trường tùy
phụ thuộc vào tính chất và yêu cầu khách quan của kinh tế thị trường,
song nó bị chi phối bởi yếu tố chủ quan, do con người thiết lập nên trên
cơ sở nắm bắt các quy luật phát triển khách quan. Nó phản ánh sự vận
dụng của con người bằng việc tổ chức ra guồng máy kinh tế “tự do” hay
có điều tiết của nhà nước theo yêu cầu vận động khách quan của nền
kinh tế thị trường trong các giai đoạn phát triển khác nhau.
Cơ chế thị trường vận động có sự tham gia của nhiều yếu tố,
trong đó nổi bật nhất là quan hệ thị trường cung - cầu và giá cả. Bản chất

nhiệm gì về vật chất và pháp lý đối với các quyết định của mình.
 Thứ ba: Quan hệ hàng hóa- tiền tệ bị coi nhẹ, chỉ là hình thức, quan
hệ hiện vật là chủ yếu.
 Thứ tư: Bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều cấp trung gian vừa kém
năng động, vừa sinh ra đội ngũ quản lý kém năng lực, phong cách cửa
quyền, quan liêu nhưng lại được hưởng quyền lợi cao hơn người lao
động.
Chế độ bao cấp được thực hiện dưới các hình
thức chủ yếu sau:
 Bao cấp qua chế độ tem phiếu: Nhà nước quy định chế độ phân phối
và vật phẩm tiêu dùng cho cán bộ, công nhân viên theo định mức qua
hình thức tem phiếu.
 Bao cấp qua giá: Nhà nước quyết định giá trị tài sản, thiết bị vật tư,
hàng hóa thấp hơn giá trị thực nhiều lần so với giá thị trường. Do đó
hoạch toán kinh tế chỉ là hình thức.
 Bao cấp theo chế độ cấp phát vốn của ngân sách: nhưng không có
chế tài ràng buộc trách nhiệm vật chất đối với các đơn vị được cấp vốn.
Điều đó vừa làm tăng gánh nặng đối với ngân sách, vừa làm cho sử dụng
vốn kém hiệu quả, nảy sinh cơ chế “xin-cho”.






Trong thời kỳ kinh tế còn tăng trưởng chủ yếu theo chiều rộng thì
cơ chế này có tác dụng nhất định, nó cho phép tập trung tối đa các nguồn
lực kinh tế vào các mục tiêu chủ yếu trong từng giai đoạn và điều kiện cụ
thể, đặc biệt trong quá trình công nghiệp hóa theo hướng ưu tiên phát
triển công nghiệp nặng. Nhưng nó lại thủ tiêu cạnh tranh, kiềm hãm tiến

theo hướng thị trường, tuy nhiên còn chưa toàn diện, triệt để. Đó là
khoán sản phẩm trong nông nghiệp theo chỉ thị 100-CT/TW của Ban Bí
thư Trung ương khóa IV; bù giá vào lương ở Long An; Nghị quyết TW8
khóa V ( 1985) về giá – lương - tiền; thực hiện Nghị định 25 và Nghị
định 26-CP của Chính phủ… Tuy vậy, đó là những căn cứ thực tế để
Đảng đi đến quyết định thay đổi cơ chế quản lý kinh tế.
Đề cập sự cần thiết đổi mới
cơ chế quản lý kinh tế, Đại hội VI
khẳng định: “ Việc bố trí lại cơ cấu
kinh tế phải đi đôi với đổi mới cơ
chế quản lý kinh tế. Cơ chế quản
lý tập trung quan liêu, bao cấp từ
nhiều năm nay không tạo được
động lực phát triển, làm suy yếu
kinh tế xã hội chủ nghĩa, hạn chế
việc sử dụng và cải tạo các thành
phần kinh tế khác, kìm hãm sản
xuất, làm giảm năng xuất, chất
lượng, hiệu quả, gây rối loạn trong
phân phối lưu thông và đẻ ra nhiều
hiện tượng tiêu cực trong xã hội”.
Chính vì vậy, việc đổi mới cơ chế
quản lý kinh tế trở thành nhu cầu
cần thiết và cấp bách.
Phát động
Đổi mới
3. Sự hình thành tư duy của Đảng về kinh tế thị
trường thời kỳ đổi mới:
Xét về thời gian, dưới góc độ kinh tế thị trường, tư duy của Đảng
cũng được đổi mới qua 4 bước như sau:

dắt các thành phần kinh tế, tạo điều kiện và môi
trường thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh theo cơ
chế thị trường, kiểm soát và xử lý các vi phạm trong
hoạt động kinh tế, đảm bảo hài hòa giữa phát triển
kinh tế với phát triển xã hội.
Tiếp tục đường lối trên, Đại hội VIII (6/1996) đề ra
nhiệm vụ đẩy mạnh công cuộc đổi mới toàn diện và
đồng bộ, tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành
phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý
của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
 Ba là, có thể và c nầ
thi tế sử d ngụ kinh tế thị
tr ngườ để xây d ngự chủ
ngh aĩ xã h iộ ở n cướ ta
Kinh tế thị trường không đối lập với chủ nghĩa xã hội, nó
còn tồn tại khách quan trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã
hội.
Là thành tựu văn minh nhân loại, bản thân kinh tế thị trường
không có thuộc tính xã hội, vì vậy, kinh tế thị trường có thể
được sử dụng ở các chế độ xã hội khác nhau.
Ở bất kì xã hội nào, khi lấy kinh tế thị trường làm phương
tiện có tính cơ sở để phân bổ các nguồn lực kinh tế
b. Tư duy của Đảng về kinh tế thị trường từ
Đại hội IX đến Đại hội X:
 Đại hội IX (tháng 4-2001) nói về nền kinh tế thị trường:
Đại hội lần thứ IX của Đảng khẳng định: “ thực hiện nhất quán
và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần
vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định
hướng xã hội chủ nghĩa; đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa”.

giá cả.

Trích đoạn Cỏc thành phần kinh tếCỏc thành phần kinh tế nghĩa của việc lựa chọn mụ hỡnh phỏt triển kinh tế thị trường định hướng xó hội chủ nghĩa:

---