Cách phân tích nhân v t v n h cậ ă ọ
Cách phân tích một nhân vật trong tác phẩm văn học và tự sự:
Một nhân vật văn học thành công bao giờ cũng mang một tính cách, một số phận riêng. Vậy phân
tích một nhân vật chính là làm sáng tỏ một tính cách, một số phận độc đáo. Những tính cách, số
phận ấy bộc lộ qua các phương diện sau:
a) Lai lịch
Là phương diện đầu tiên góp phần chi phối đặc điểm tính cách cùng cuộc đời nhân vật. Lai lịch có
quan hệ khá trực tiếp và quan trọng với đường đời của một người (một nhân vật). Lai lịch gồm
thành phần xuất thân, hoàn cảnh gia đình.
Chí Phèo ngay từ khi được sinh ra đã bị vứt ra khỏi cuộc sống, đã là đứa trẻ hoang không biết bố
mẹ, chẳng có cửa nhà. Hoàn cảnh xuất thân ấy đã góp phần tạo nên số phận cô độc thê thảm của
Chí. Vốn xuất thân từ tầng lớp trên, quen hưởng cuộc sống giàu sang, lại ít có dịp gần gũi với quần
chúng lao động nên văn sĩ Hoàng (Đôi mắt) dễ có cái nhìn khinh miệt về người dân quê kháng
chiến Tính cách, số phận nhân vật được lí giải một phần bởi thành phần xuất thân, hoàn cảnh gia
đình và điều kiện sinh hoạt
b) Ngoại hình
Trong văn học, miêu tả ngoại hình chính là một biện pháp của nhà văn nhằm hé mở tính cách nhân
vật. Phần lớn, đặc điểm tính cách, chiều sâu nội tâm (cái bên trong) của nhân vật được thống nhất
với ngoại hình (vẻ bề ngoài). Một nhà văn có tài thường chỉ qua một số nét khắc hoạ chấm phá có
thể giúp người đọc hình dung ra diện mạo, tư thế cùng bản chất của nhân vật nào đó. Miêu tả nhân
vật văn sĩ Hoàng, Nam Cao chỉ vài nét phác họa dáng người béo, bước đi khệnh khạng, vừa đi vừa
như bơi hai cánh tay ra hai bên vì những khối thịt ở dưới nách kềnh ra, bàn tay múp míp, bộ mặt
đầy đặn và trên mép một cái vành móng ngựa ria trông như một chiếc bàn chải nhỏ Chừng ấy chi
tiết cũng đủ giúp người đọc hình dung rõ một con người kiểu cách, trưởng giả, một lối sống sung
túc dư thừa giữa lúc nhân dân đang gian khổ kháng chiến. Trong phân tích nhân vật, cần qua các
chi tiết ngoại hình mà đi sâu vào nội tâm, vào bản chất của nhân vật.
c) Ngôn ngữ
Ngôn ngữ của nhân vật trong tác phẩm văn học được cá thể hoá cao độ, nghĩa là mang đậm dấu ấn
của một cá nhân. Nhân vật cụ cố Hồng trong tiểu thuyết Số đỏ của Vũ Trọng Phụng hễ cứ mở
miệng ra là gắt: “Biết rồi, khổ lắm, nói mãi!”. Trở thành “nhà cải cách thẩm mỹ”, “đốc-tờ Xuân”,
“giáo sư quần vợt”, “cố vấn báo Gõ mõ" được cả xã hội thượng lưu thành thị trọng vọng, Xuân

động độc đáo, gây ấn tượng sâu đậm đối với người đọc.
* Một số điểm lưu ý
- Không phải bất cứ nhân vật nào cũng được nhà văn thể hiện đẩy đủ các phương diện như: lai lịch,
ngoại hình, ngôn ngữ, nội tâm, cử chỉ, hành động. Có chỗ nhiều, chỗ ít, chỗ đậm, chỗ nhạt. Cũng
không cứ phải tuần tự theo năm phương diện như thế mà nên sắp xếp theo thực tế từng nhân vật ở
từng truyện kể cho bài làm văn hấp dẫn.
- Có thể xem năm phương diện đã nêu đều là sự cụ thể hoá, hiện thực hoá của tính cách, số phận
nhân vật. Nói cách khác, phân tích những phương diện ấy chính là để khái quát lên tính cách, số
phận.
- Nắm vững năm phương diện cơ bản khi phân tích nhân vật chính là điều có ý nghĩa định hướng
cho việc đọc tác phẩm tự sự. Đọc tác phẩm tự sự phải hiểu được, nhớ được nội dung phản ánh của
tác phẩm và mối quan hệ giữa các nhân vật, nắm được tính cách, số phận của các nhân vật chính.
Để có căn cứ phân tích, để có chất liệu làm bài, khi đọc tác phẩm cần ghi nhớ các chi tiết, các hình
ảnh về từng phương diện ở nhân vật.