Câu 1- Phương pháp luận Hồ Chí Minh trong xây dựng đời sống văn hoá
cơ sở. Sự nhận thức và vận dụng trong thực tiễn?
Mở đầu
Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V (1981), Đảng ta đã xác định:
“Một nhiệm vụ của cách mạng tư tưởng và văn hoá là đưa văn hoá xâm nhập
vào đời sống hàng ngày của nhân dân. Đặc biệt chú trọng xây dựng đời sống
văn hoá ở cơ sở, bảo đảm mỗi nhà máy, công trường, nông trường, lâm
trường, mỗi đơn vị lực lượng vũ trang, công an nhân dân, mỗi cơ quan,
trường học, bệnh viện, của hàng, mỗi xã, hợp tác xã, phường, ấp đều có đời
sống văn hoá”. Đây là một quan điểm chỉ đạo mang tầm chiến lược đối với sự
nghiệp xây dựng văn hóa, xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống con người
phù hợp với yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước.
Nói đến đời sống văn hoá là nói đến con người và nhiệm vụ trọng tâm
của sự nghiệp văn hoá đó là bồi dưỡng con người về đạo đức, lối sống, trí tuệ,
bản lĩnh, tâm hồn, tình cảm …. hướng con người tới các giá trị nhân văn.
Trong đời sống xã hội, đời sống văn hoá có vai trò hết sức quan trọng. Nó là
bộ phận hữu cơ không thể thiếu được trong đời sống xã hội. Đời sống văn hoá
là một phạm trù phản ảnh một lĩnh vực đặc thù của đời sống xã hội, dùng để
chỉ toàn bộ quá trình sản xuất và tái sản xuất ra các giá trị văn hóa; là tổng thể
các dạng hoạt động của con người trên các lĩnh vực: tư tưởng, đạo đức, nghệ
thuật, khoa học, giáo dục - đào tạo, thẩm mỹ, sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng,
thể dục thể thao hướng tới chân - thiện - mỹ.
Đời sống văn hóa ở cơ sở là khái niệm chỉ sự tổng hòa các điều kiện vật
chất, tinh thần, hoàn cảnh, các sản phẩm văn hóa, hoạt động văn hóa, các thiết
chế văn hóa ở cơ sở được con người nhận thức và thực thi một cách tự giác,
có định hướng trong cuộc sống hàng ngày nhằm xây dựng một đời sống văn
hóa lành mạnh, đáp ứng những nhu cầu văn hóa đa dạng và không ngừng tăng
lên của các tầng lớp nhân dân trên các địa bàn dân cư.
LY LUAN VAN HOA
1
Xây dựng Đời sống văn hoá cơ sở là là một quan điểm nhất quán và

nước ngoài. Đây còn là cuộc đấu tranh không khoan nhượng để bài trừ các
hủ tục lạc hậu, mê tín, dị đoan, cũng như các tệ nạn xã hội khác, loại trừ các
hành vi thô bạo, lai căng, phi đạo đứcvà phi nhân tính, phản văn hoá. Xây
dựng đời sống văn hoá còn tạo ra các giải pháp thực tế để củng cố khối đại
đoàn kết dân tộc, làm thất bại âm mưu diễn biến hoà bình của các thế lực thù
địch
Thứ sáu, xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở là xây dựng mạng lưới các
thiết chế văn hóa (trung tâm văn hóa, câu lạc bộ, thư viện ) với tư cách là
những yếu tố không thể thiếu được để nâng cao đời sống văn hóa cho nhân
dân, nhất là ở những vùng núi.
Thứ bảy, là xuất phát từ thực trạng đời sống văn hóa cơ sở ở nước ta
hiện nay. Khắc phục các hạn chế như: xuống cấp về tư tưởng đạo đức lối
sống; không có những tác phẩm đỉnh cao; khuynh hướng sáng tạo lệch lạc,
phủ nhận qúa khứ hào hùng của dân tộc, hạ bệ các danh nhân văn hóa của
dân tộc, dung tục hóa trong sáng tác, lai căng; tách văn hóa ra khỏi sự lãnh
đạo của Đảng.
Phương pháp luận Hồ Chí Minh
LY LUAN VAN HOA
3
Như vậy xây dựng Đời sống văn hoá cơ sở chính là quá trình không
ngừng tạo dụng những giải pháp thiết thực và hiệu quả, phù hợp với thực tiễn
từng địa phương để không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của
nhân dân, từng bước rút ngắn sự cách biệt giữa thành thị và nông thôn, giữa
đồng bằng và miền núi. Đó là quá trình đòi hỏi phải phấn đấu bền bĩ, lâu dài.
Trong hoàn cảnh đất nước còn gặp nhiều khó khăn như hiện nay mà đặc biệt
là đối với vùng đồng bào các dân tộc thiểu số, cùng một lúc chúng ta không
thể đáp ứng ngay, đáp ứng đầy đủ mọi nhu cầu văn hoá của nhân dân. Trong
bối cảnh đó, xây dựng Đời sống văn hoá cơ sở chính là quá trình phát huy nội
lực tại chỗ, cũng với sự hỗ trợ của nhà nước để đẩy mạnh các hoạt động văn
hoá, văn nghệ, thể dục thể thao ở cơ sở ngày càng phong phú, thiết thực, xây

Có thể khái quát một số nội dung chủ yếu trong phương pháp luận Hồ
Chí Minh về xây dựng đời sống văn hóa cơ sở như sau:
a. Đổi mới không phải cái gì cũ cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng
làm mới.
Hồ Chí Minh cho rằng: “Cách mạng là đổi cái cũ ra cái mới, đổi cái xấu
ra cái tốt”. Điều đó có nghĩa xây dựng đời sống văn hóa mới trước hết phải
thay đổi đời sống văn hóa tinh thần kiểu cũ thành đời sống tinh thần kiểu mới
thắm đượm những giá trị thời đại và nhân văn. Tuy nhiên, đời sống văn hóa
mới không đoạn tuyệt, cắt rời quá khứ mà luôn thể hiện sự phát triển tiếp nối
biện chứng những giá trị tốt đẹp của truyền thống, lấy các giá trị tốt đẹp đó
làm cơ sở cho sự ra đời, sự phát triển của cái mới. Xây dựng đời sống văn hóa
ở cơ sở không có nghĩa phải làm cho nó khác hẳn đi đời sống văn hóa truyền
thống của dân tộc mà điều cốt yếu nhất là phải biết phát triển nó lên cho phù
hợp sự tiến bộ văn hóa trong xã hội mới. Mác và Ăngghen rất sâu sắc khi cho
rằng: Dại dột là những ái không thấy hết giá trị của thời đại Hy Lạp đối với
CNXH vừa chiến thắng trong sự nghiệp xây dựng lại đời sống loài người.
LY LUAN VAN HOA
5
Nội dung của phương pháp luận cho thấy rằng, xây dựng Đời sống văn
hoá cơ sở không có nghĩa phải làm cho nó khác hẵn đi đời sống văn hoá
truyền thống của dân tộc mà điều cốt yếu nhất là phải biết phát triển nó lên
cho phù hợp với sự tiến bộ văn hoá trong xã hội mới. Lòng yêu nước nồng
nàn, ý chí quật cường của dân tộc, lòng nhân ái Việt Nam, tinh thần đoàn kết
cộng đồng… là những giá trị được hình thành trong quá khứ, là nền tảng tinh
thần của xã hội Việt Nam. Thực tế xây dựng Đời sống văn hoá cơ sở thời gian
qua đã chứng minh, do không nắm vững nội dung phương pháp luận này dẫn
đến nhiều sai lầm, khuyết điểm trong chỉ đạo hoạt động thực tiễn. Đó là
những biểu hiện đoạn tuyệt, phủ định sạch trơn cái cũ, cấm đoán, ngăn cản
các lê hội truyền thống, quy các giá trị văn hoá cổ truyền là cổ hủ, lạc hậu,
mang nặng tư tưởng phong kiến dẫ đến nhiều nơi phá huỷ công trình văn hoá

về mặt lịch sử nhưng là cái hướng tới cái đẹp, cái thiện. Đây là hiện tượng mà
trong việc xây dựng đời sống văn hóa tinh thần cần phải phát triển, hoàn thiện
cho phù hợp với sự tiến bộ xã hội.
c. Cái gì mới mà hay thì nên làm.
Đây cũng là nội dung quan trọng trong phương pháp luận Hồ Chí Minh.
Theo lý luận thì cái gì mới bao giờ cũng tiêu biểu cho cái tiến bộ, mang xu
hướng tích cực và dĩ nhiên cần phải biết phát hiện cái mới, ủng hộ cái mới,
tạo điều kiện cho cái mới hình thành và phát triển. Nhưng ở Hồ Chí Minh, nó
không dừng lại ở tính chung của phương pháp mà còn phân tích cụ thể một
thực trạng cụ thể của cái mới. Nội dung của phương pháp này giúp ta phân
biệt cái mới đích thực với cái lạ tưởng như mới hoặc cái giả hiệu cũng như cái
mới sẽ làm ở hoàn cảnh nào, ở đối tượng nào là phù hợp.
LY LUAN VAN HOA
7
Theo Hồ Chí Minh, cái mới mà hay, ta cần phải làm, đó là cái mới đích
thực (hướng tới chân thiện mỹ), phù hợp với truyền thống tốt đẹp của dân tộc
và tinh hoa văn hoá của nhân loại. Trong việc xây dựng đời sống văn hoá đó
là lối sống và làm việc theo pháp luật; là xây dựng gia đình văn hóa mới; xây
dựng các thiết chế văn hóa hiện đại để biến các giá trị văn hóa của dân tộc,
nhân loại thành tài sản của nhân dân và tạo điều kiện để nhân dân đến với văn
hóa. Đối với vùng đồng bào các dân tộc thiểu số đó là phong trào thực hiện
nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, các hình thức sinh hoạt cộng
đồng; đó là các phong trào “Đền ơn, đáp nghĩa”, “Xóa đói giảm nghèo”
Nhưng cần phải lưu ý, các yếu tố mới tuy hay như đã nêu trên nhưng khi vận
dụng lại phải phù hợp với hoàn cảnh, đối tượng từng dân tộc.
Sự nhận thức và vận dụng của Đảng ta trong thực tiễn.
Văn hoá phải thấm nhuần chủ trương, đường lối của Đảng , Nhà nước
phục vụ các nhiệm vụ cách mạng cụ thể. Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán thứ
văn hoá phù phiếm, xa rời cuộc sống: “Văn hoá phải gắn liền với lao động sản
xuất. Văn hoá xa đời sống, xa lao động là văn hoá suông”.

9
Sự ra đời của phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn
hóa" là một tất yếu khách quan xuất phát từ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội
đất nước thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước với cơ chế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa. Đây là nhận thức và vận dụng sáng tạo đường lối xây
dựng đời sống văn hóa ở cơ sở của Đảng ta trong tình hình mới, thực sự là
một sản phẩm trí tuệ của toàn Đảng, phản ảnh ý nguyện của toàn dân ở diện
rộng, chiều sâu và tầm cỡ lớn lao hơn. Đã nhìn nhận vị thế, vai trò của văn
hóa một cách toàn diện từ quan niệm văn hóa với nội hàm rộng đến việc xác
lập trọng tâm công tác văn hóa những năm trước mắt và lâu dài. Từ quan
điểm gắn kết văn hóa với phát triển kinh tế, xã hội và sự thấm sâu của của văn
hóa trong đời sống xã hội đến hình thành một phong trào “Toàn dân đoàn kết
xây dựng đời sống văn hóa " là một sự gắn kết khoa học, sáng tạo, thể hiện
một bước phát triển mới về chất trong tư duy và nhận thức của Đảng ta.
Sự ra đời của phong trào không chỉ thể hiện ở mặt lý luận mà trong thực
tiễn của những năm gần đây nó đã được khẳng định và xác lập, đã huy động
được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội tham gia
xây dựng đời sống văn hóa, góp phần quan trọng cho việc chuyển đổi cơ chế
trong xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở từ thời bao cấp sang hạch toán kinh
tế, kinh doanh xã hội chủ nghĩa, đại chúng hóa văn hóa. Nó khắc phục được
những nhược điểm của phong trào văn hóa ở cơ sở trước đây thống nhất vào
một phương thức lãnh đạo của Đảng, quản lý của nhà nước, sự tham mưu của
các ngành có liên quan, sự làm chủ của nhân dân. Có thể nói cuộc vận động
gắn chặt được ý Đảng lòng dân, do vậy, nó đã thâm nhập vào mọi lĩnh vực
của đời sống xã hội, mọi cơ sở của xã hội, phát huy tổng thể nhiều chương
trình hành động của các phong trào.
LY LUAN VAN HOA
10
Xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở nước ta hiện nay chính là “Xây
dựng một nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc”, “xây dựng con

quả; xây dựng nếp sống văn hoá trong các gia đình, khu dân cư, cơ quan, đơn
vị, doanh nghiệp, làm cho các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt đời sống,
được thể hiện cụ thể trong sinh hoạt, công tác, quan hệ hằng ngày của cộng
đồng và từng con người, tạo sức đề kháng đối với các sản phẩm độc hại. Tiếp
tục đẩy mạnh việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đức, lối sống có văn hóa; xây
dựng nếp sống văn minh trong việc cưới, tang, lễ hội; ngăn chặn và đẩy lùi
các hủ tục, bạo lực, gây rối trật tự công cộng, mại dâm, ma tuý, cờ bạc ”
“Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm, giai đoạn 2011 - 2015 tỉnh
Đăk Nông”
- Tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân
tộc. Giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa các dân tộc ở địa phương làm cho giá
trị văn hóa Việt Nam thấm sâu vào mọi mặt trong đời sống. Nâng cao mức
hưởng thụ và sáng tạo văn hoácủa nhân dân. Nâng cao hiệu quả công tác vận
động nhân dân đoàn kết, xây dựng đời sống văn hóa. Tập trung xây dựng đời
sống, lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh; coi trọng văn hóa trong lãnh
đạo, quản lý, văn hóa trong kinh doanh và văn hóa trong ứng xử. Hướng vào
xây dựng nhân cách con người và lý tưởng đạo đức, lối sống, lòng tự tôn dân
tộc, ý thức chấp hành pháp luật, trách nhiệm xã hội của công dân, nhất là
trong thế hệ
trẻ.
- Thực hiện tốt phong trào xây dựng đời sống văn hóa mới sâu rộng
trong nhân dân. Phấn đấu đến năm 2015: có 85% gia đình; 65% thôn, buôn;
95% cơ quan, đơn vị và 20% xã, phường, thị trấn đạt tiêu chuẩn văn hoá.
LY LUAN VAN HOA
12