Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

LÊ KIM PHÚC

GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY TIẾN ĐỘ
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: QUẢN LÝ KINH TẾ
THÁI NGUYÊN - 2014

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

i
LỜI CAM ĐOAN
cam đoan rằng Luận văn thạc sĩ kinh tế: “Giải pháp thúc đẩy
tiến độ giải phóng mặt bằng trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên" đƣợc hoàn
thành là quá trình nghiên cứu nghiêm túc của tác giả cùng với sự giúp đỡ tận
tình của giáo viên hƣớng dẫn PGS.TS. Hoàng Thị Thanh Nhàn.
, trích dẫn trong luận văn có nguồn gốc rõ
ràng và trung thực, kết quả nghiên cứu này chƣa đƣợc công bố trong những
công trình đƣợc nghiên cứu từ trƣớc đến nay.
Thái Nguyên, ngày 22 tháng 12 năm 2014
Tác giả luận văn
Lê Kim Phúc
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

ii
LỜI CẢM ƠN

MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC BẢNG viii
MỞ ĐẦU 1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu 3
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 3
4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4
5. Bố cục của luận văn 4
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC
GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 5
1.1. Tổng quan về công tác giải phóng mặt bằng 5
1.1.1. Khái quát chung 5
6
1.2. Đặc điểm của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB 8
8
1.2.2. Mối quan hệ giữa nhà nƣớc - nhà đầu tƣ - ngƣời bị thu hồi đất 8
1.2.3. Thu hồi đất mang tính chất bắt buộc bằng quyết định hành chính 9
1.2.4. Tính đa dạng và phức tạp của công tác GPMB 9
1.3. Nội dung của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và TĐC khi thu hồi đất 11
1.3.1. Đối tƣợng đƣợc bồi thƣờng 11
1.3.2. Điều kiện đƣợc bồi thƣờng 11
1.3.3. Về chính sách bồi thƣờng đất và tài sản, vật kiến trúc 14
1.3.4. Chính sách hỗ trợ 16

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

iv
1.3.5. Chính sách tái định cƣ 18
1.4. Các nhân tố ảnh hƣởng đến công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định

2.2.6. Phƣơng pháp phân tích thống kê 42
2.3. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích 42
2.3.1. Bồi thƣờng đất 42
2.3.2. Bồi thƣờng tài sản, vật kiến trúc 43
2.3.3 Hỗ trợ đất 43
2.3.4. Số lao động mất việc làm do bị thu hồi đất 43
2.3.5. Vấn đề thu nhập của các hộ bị thu hồi đất 43
2.3.6. Vấn đề an ninh trật tự của các hộ sau khi bị thu hồi đất 43
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT
BẰNG TẠI TỈNH THÁI NGUYÊN (2011 - 2013) 44
3.1. Vài nét về tỉnh Thái Nguyên 44
3.1.1. Vị trí địa lý 44
3.1.2. Địa hình, đất đai, sông ngòi, khí hậu 45
3.1.3. Dân cƣ và phân bố dân cƣ 47
3.1.4. Về tài nguyên khoáng sản 47
3.1.5. Phát triển kinh tế của tỉnh 47
3.1.6. Môi trƣờng nhân lực 52
3.2. Công tác GPMB ở Tỉnh Thái Nguyên từ năm 2011 - 2013 54
3.2.1. Công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và thu hồi đất 54
3.2.2. Kết quả thực hiện công tác GPMB 3 năm (2011-2013) 58
3.2.3. Tóm tắt tiến độ công tác GPMB một số dự án trọng điểm địa
bàn tỉnh 61
3.3. Những nhân tố tác độ ại tỉnh Thái Nguyên
2011-2013 62
3.3.1. Nhân tố tích cực (ƣu điểm) 62
3.3.2. Nhân tố tiêu cực (tồn tại hạn chế) 65
3.4. Kết quả nghiên cứu công tác GPMB tại tỉnh Thái Nguyên 68
3.4.1. Tóm tắt dự án nghiên cứu 68

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

BOT : Xây dựng, vận hành, chuyển giao
BT : Xây dựng, chuyển giao
BTNMT : Bộ Tài nguyên Môi trƣờng
DA : Dự án
GCNQSDĐ : Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
GPMB : Giải phóng mặt bằng
GPMB : Giải phóng mặt bằng
HĐND : Hội đồng nhân dân
HTX : Hợp tác xã
LĐ : Lao động
MTTQ : Mặt trận tổ quốc
PTNT : Phát triển nông thôn
QLNN : Quản lý nhà nƣớc
TĐC : Tái định cƣ
TPTN : Thành phố Thái Nguyên
TTBĐS : Thị trƣờng bất động sản
TX : Thị xã
UBND : Ủy ban nhân dân Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

viii
DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Chỉ tiêu chủ yếu kinh tế xã hội tỉnh Thái Nguyên 2014 51
Bảng 3.2. Lực lƣợng lao động qua các năm 52
Bảng 3.3. Trình độ chuyên môn của lao động 53
Bảng 3.4: Năng lực đào tạo của tỉnh Thái Nguyên 53
Bảng 3.5: Kết quả thực hiện kế hoạch sử dụng đất giai đoạn (2011-2013) 55

Bảng 3.22. Thu nhập của các hộ sau khi bị thu hồi đất 89
Bảng 3.23. Tình hình tiếp cận các cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội sau khi
thu hồi đất 91
Bảng 3.24. Tình hình an ninh trật tự của ngƣời dân sau khi thu hồi đất 92 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nƣớc ta đang trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nƣớc, phấn đấu đến năm 2020 cơ bản trở thành một nƣớc công
nghiệp phát triển theo hƣớng hiện đại. Nhiều dự án nhƣ: các công trình giao
thông, các khu, cụm công nghiệp, nhà máy, các khu đô thị hiện đại, khu dân
cƣ tập trung đang đƣợc triển khai xây dựng một cách mạnh mẽ. Để thực
hiện đƣợc nhiệm vụ và mang tính khả thi thì mặt bằng đất đai là một trong
những nhân tố quan trọng, nó quyết định đến kết quả thu hút đầu tƣ, hiệu quả
đầu tƣ của các nhà đầu tƣ trong và ngoài nƣớc, ảnh hƣởng đến tiến trình thực
hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc. Vì vậy, công tác bồi thƣờng, hỗ
trợ và tái định cƣ (trƣớc đây gọi là công tác đền bù, giải phóng mặt bằng) là
một trong những công việc trọng tâm và hết sức quan trọng mang tính quyết
định đầu, nhƣng nó lại là một trong những công việc mang tính chất phức
tạp, tốn kém nhiều thời gian,
c tạp hơn khi đất đai
ngày càng cao.
Việc thu hồi đất, bồi thƣờng giải phóng mặt bằng, hỗ trợ và tái định cƣ
để thực hiện các công trình dự án là một khâu then chốt tạo điều kiện cho sự
phát triển lâu dài và bền vững. Việc thu hồi đất dẫn đến nhiều diện tích đất
vốn từ lâu là chỗ ở, là điều kiện cơ bản cho sản xuất - kinh doanh của ngƣời

nóng gây mất ổn định về chính trị.
ở một số dự án trên địa bàn tỉnh
Thái Nguyên, bản thân tôi nhận thấy:
Thứ nhất, Công tác thu hồi đất, bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ có tầm
quan trọng tiên quyết đối với tiến độ các dự án;
Thứ hai, Những tồn tại vƣớng mắc trong công tác bồi thƣờng giải
phóng mặt bằng làm chậm tiến độ thực hiện các dự án.
Thứ ba, hiện tốt hơn nữa công tác thu hồi đất bồi
thƣờng GPMB góp phần phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Thái Nguyên trong

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

3
giai đoạn hiện nay và thời gian tới. mong muốn , đƣợc sự
đồng ý của trƣờng Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh - Đại học Thái
Nguyên và PGS.TS. Hoàng Thị Thanh Nhàn
: “Giải pháp thúc đẩy tiến độ giải phóng mặt bằng trên địa
bàn tỉnh Thái Nguyên”,
.
2. Mục tiêu nghiên cứu
2.1. Mục tiêu chung
Đề xuất những giải pháp trong công tác GPMB khi nhà nƣớc thu hồi
đất để thực hiện các dự án của tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới.
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn của công tác bồi thƣờng, hỗ
trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
- Đánh giá thực trạng công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất tại tỉnh Thái Nguyên.
- Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ đối với ngƣời bị thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên.

Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ đối với ngƣời bị thu hồi đất.
Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu.
Chƣơng 3: Thực trạng công tác GPMB tại tỉnh Thái Nguyên (2011-2013).
Chƣơng 4: Giải pháp đẩy nhanh tiến độ công tác giải phóng mặt bằng
các dự án trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

5
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CỦA CÔNG TÁC GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG
1.1. Tổng quan về công tác giải phóng mặt bằng
1.1.1. Khái quát chung
-
-
.
. Công tác GPMB thực chất
là làm sạch mặt bằng, hay thu dọn, tháo dỡ các công trình để tạo ra một diện
tích đất sạch đủ điều kiện để tổ chức thi công xây dựng công trình từ khi khởi
công đến khi hoàn thiện công trình đƣa vào sử dụng theo đúng quy hoạch dự
án đƣợc cấp có thẩm quyền phê duyệt. Công tác GPMB khi nhà nƣớc thu hồi
đất có liên quan đến một số khái niệm: thu hồi đất, bồi thƣờng, bồi thƣờng
thiệt hại khi nhà nƣớc thu hồi đất, hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất, tái định cƣ,
thị trƣờng bất động sản.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/


ra, mà thực chất là kết quả của chu trình “phá hủy - tái tạo” trong quá trình
phát triển đô thị và kinh tế - xã hội. Trong đó, giá trị quyền sử dụng đất là giá
trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong
thời hạn sử dụng đất xác định.
1.1.2.4. Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
Là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi thông qua đào tạo nghề mới,
bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới.
1.1.2.5. Tái định cư
- Tái định cƣ là một khái niệm mang nội hàm khá rộng, dùng để chỉ
những ảnh hƣởng tác động đến đời sống của ngƣời dân do bị mất tài sản và
nguồn thu nhập trong quá trình phát triển dự án gây ra, bất kể có phải di
chuyển hay không và các chƣơng trình nhằm khôi phục cuộc sống của họ. Tái
định cƣ bao hàm cả việc thực hiện chính sách bồi thƣờng thiệt hại khi thu hồi
đất. Tái định cƣ đƣợc hiểu là một quá trình từ bồi thƣờng, hỗ trợ về đất, tài
sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc
sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó.
- Tái định cƣ theo nghĩa hẹp là quá trình di chuyển ngƣời dân đến nơi ở
mới, hay có thể hiểu là việc di chuyển đến một nơi khác để sinh sống và làm ăn.
1.1.2.6. Thị trường Bất động sản
- Khái niệm 1: Thị trƣờng BĐS là thị trƣờng của hoạt động mua bán,
trao đổi, cho thuê, thế chấp, chuyển nhƣợng quyển sử dụng BĐS theo quy luật
của thị trƣờng có sự quản lý của Nhà nƣớc.
- Khái niệm 2: Thị trƣờng bất động sản là tổng hoà các giao dịch dân sự
về BĐS tại một địa bàn nhất định, trong thời gian nhất định.
- Khái niệm 3: Thị trƣờng BĐS là tổ chức các quyền có liên quan đến
đất sao cho chúng có thể trao đổi giá trị giữa các cá nhân hoặc thực thể. Các
quyền này độc lập với các đặc tính vật chất mà thƣờng đƣợc gọi là đất.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/


Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

9
hợp với mối quan hệ phức tạp này, đó là chính sách liên quan đến lợi ích
các bên. Hay cũng có thể nói rằng thực hiện công tác GPMB khi nhà nƣớc
thu hồi đất là việc thực hiện đảm bảo quyền của ngƣời sử dụng đất theo
quy định của pháp luật.
1.2.3. Thu hồi đất mang tính chất bắt buộc bằng quyết định hành chính
Khi quyết định của cơ quan nhà nƣớc đã ban hành có hiệu lực thì các tổ
chức cá nhân phải nghiêm túc thực hiện (không đồng ý vẫn thu hồi).
1.2.4. Tính đa dạng và phức tạp của công tác GPMB
- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án đƣợc tiến hành trên một vùng đất
khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định.
Nhƣng chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ phải có nhiều tính toán chi
li về kinh tế đó là: bồi thƣờng đất đai, tài sản, vật kiến trúc, hỗ trợ cho ngƣời
bị thu hồi đất, công bằng xã hội, dân chủ từ cơ sở, văn minh xã hội, kỷ cƣơng
phép nƣớc, đảm bảo ổn định tình hình kinh tế - chính trị của đất nƣớc nói
chung và của địa phƣơng nói riêng. Đối với khu vực đô thị, mật độ dân cƣ
cao, nghành nghề đa dạng, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thƣơng mại,
buôn bán nhỏ giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn đến quá trình thực hiện
công tác bồi thƣờng, hỗ trợ GPMB có những đặc trƣng nhất định. Còn đối với
khu vực nông thôn, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cƣ là sản xuất nông
nghiệp, đời sống phụ thuộc chính vào nông nghiệp. Do đó, GPMB và giá đất
tính bồi thƣờng, hỗ trợ cũng đƣợc tiến hành với những đặc điểm riêng biệt.
- Tính phức tạp thể hiện: Bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ là vấn đề
kinh tế xã hội tổng hợp liên quan đến nhiều mặt kinh tế xã hội, phụ thuộc vào
nhiều văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nƣớc nhƣ: Luật dân sự, Luật Lao
động, Luật Đất đai, Luật Ngân sách, Luật Khiếu nại, Tố cáo, Luật Xây dựng
và các Nghị định, Thông tƣ hƣớng dẫn thực hiện. Đây là hoạt động không chỉ
nặng về quản lý Nhà nƣớc mà còn phụ thuộc vào nền kinh tế thị trƣờng, nhất

TĐC thấp chƣa đảm bảo đƣợc yêu cầu

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

11
+ Việc áp dụng giá đất ở để tính bồi thƣờng giữa thực tế và quy định
của Nhà nƣớc có những khoảng cách khá xa cho nên việc triển khai thực hiện
cũng không đƣợc sự đồng thuận của ngƣời dân.
Từ các điểm trên cho thấy mỗi dự án khác nhau đều có những tính đặc
thù riêng biệt, do đó công tác tổ chức thực hiện cũng khác nhau.
1.3. Nội dung của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và TĐC khi thu hồi đất
1.3.1. Đối tượng được bồi thường
-
:
- Tổ chức, cộng đồng dân cƣ, cơ sở tôn giáo, hộ gia đình, cá nhân trong
nƣớc, ngƣời Việt Nam định cƣ ở nƣớc ngoài, tổ chức, cá nhân nƣớc ngoài
đang sử dụng đất bị Nhà nƣớc thu hồi đất (sau đây gọi chung là ngƣời bị thu
hồi đất).
- Ngƣời bị thu hồi đất, bị thiệt hại tài sản gắn liền với đất bị thu hồi, đƣợc
bồi thƣờng đất, tài sản, đƣợc hỗ trợ và bố trí tái định cƣ theo Nghị định này.
- Nhà nƣớc khuyến khích ngƣời có đất, tài sản thuộc phạm vi thu hồi
đất để sử dụng vào các mục đích quy định tại khoản 1 Điều 1 của Nghị định
tự nguyện hiến, tặng một phần hoặc toàn bộ đất, tài sản cho Nhà nƣớc.
1.3.2. Điều kiện được bồi thường
Theo Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính
phủ, ngƣời bị Nhà nƣớc thu hồi đất có một trong các điều kiện sau đây thì
đƣợc bồi thƣờng:
- Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về
đất đai.
- Có quyết định giao đất của cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền theo quy

đất theo quy định của pháp luật, nay đƣợc UBND cấp xã xác nhận là đất
không có tranh chấp.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất có hộ khẩu thƣờng trú tại địa
phƣơng và trực tiếp sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản,
làm muối tại vùng có điều kiện kinh tế xã hội khó khăn ở miền núi, hải đảo,
nay đƣợc UBND cấp xã nơi có đất xác nhận là ngƣời đã sử dụng đất ổn định,
không có tranh chấp.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.lrc-tnu.edu.vn/

13
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có một trong các loại
giấy tờ đã quy định ở trên, nhƣng đất đã đƣợc sử dụng ổn định trƣớc ngày
15/10/1993 nay đƣợc UBND cấp xã xác nhận là đất không có tranh chấp.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất theo bản án hoặc quyết định
của tòa án nhân dân, quyết định thi hành án của cơ quan thi hành án hoặc
quyết định giải quyết tranh chấp đất đai của cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền
đã có hiệu lực thi hành.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không có một trong các loại
giấy tờ đã quy định ở trên, nhƣng đất đã đƣợc sử dụng từ ngày 15/10/1993
đến thời điểm có quyết định thu hồi đất, mà tại thời điểm sử dụng không vi
phạm quy hoạch; không vi phạm hành lang bảo vệ các công trình, đƣợc cấp
có thẩm quyền phê duyệt đã công bố công khai, cắm mốc; không phải là đất
lấn chiếm trái phép và đƣợc UBND cấp xã nơi có đất bị thu hồi xác nhận đất
đó không có tranh chấp.
- Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất mà trƣớc đây Nhà nƣớc đã
có quyết định quản lý trong quá trình thực hiện chính sách đất đai của Nhà
nƣớc, nhƣng trong thực tế Nhà nƣớc chƣa quản lý, hộ gia đình, cá nhân đó
vẫn sử dụng.
- Cộng đồng dân cƣ đang sử dụng đất có các công trình là đình, đền,

* Bồi thường tài sản, vật kiến trúc, cây cối hoa màu
- Đối với nhà ở, công trình phục vụ sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân
đƣợc bồi thƣờng bằng giá trị xây dựng mới của nhà, công trình có tiêu chuẩn
kỹ thuật tƣơng đƣơng do Bộ Xây dựng ban hành. Giá trị xây dựng mới của
nhà, công trình nhân với đơn giá xây dựng mới của nhà, công trình do UBND
cấp tỉnh ban hành theo quy định của Chính phủ.
- Đối với nhà, công trình xây dựng khác không thuộc đối tƣợng nêu
trên đƣợc bồi thƣờng theo mức sau:
Mức bồi thƣờng
nhà, công trình
=
Giá trị hiện có của
nhà, công trình bị
+
Một khoản tiền tính bằng tỷ
lệ phần trăm theo giá trị