MỞ ĐẦU
Ngân sách nhà nước vừa là một kế hoạch tài chính khổng lồ của quốc gia, trong
đó dự liệu các khoản thu và chi tiền tệ của quốc gia trong một tài khóa vừa là một
đạo luật đặc biệt do quốc hội ban hành để cho phép chính phủ thực hiện trong thời
hạn xác định. Ngân sách nhà nước được thiết lập và thực thi hoàn toàn vì mục tiêu
mưu cầu lợi ích chung cho toàn thể quốc gia, không phân biệt người hưởng thụ các
lợi ích đó là ai, thuộc thành phần kinh tế hay đẳng cấp xã hội nào. Với tầm quan
trọng của ngân sách nhà nước như trên thì việc thực hiện quá trình ngân sách nói
chung và quy trình quyết định dự toán ngân sách tại Quốc hội nói riêng phải hợp lý,
thấu đáo, minh bạch là điều rất cần thiết. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, cũng như
để có những hướng hoàn thiện công việc trên tôi đã chọn đề bài : “Tìm hiểu thực
tiễn thực hiện quy trình dự toán ngân sách nhà nước tại Quốc hội ở Việt Nam trong
những năm gần đây và đưa ra các ý kiến bình luận cần thiết”.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Quyết định dự toán ngân sách tại Quốc hội là điểm nhấn quan trọng trong quá
trình ngân sách. Một quy trình quyết định dự toán ngân sách tại Quốc hội gồm 3
bước chính: Lập dự toán ngân sách nhà nước; Xét duyệt và tổng hợp dự toán ngân
sách nhà nước; Trình và quyết định dự toán ngân sách tại Quốc hội.
1. Lập dự toán ngân sách nhà nước.
Lập dự toán ngân sách nhà nước là quá trình xây dựng và quyết định dự toán
thu, chi ngân sách của nhà nước trong thời hạn một năm. Đây là khâu quan trọng
của quá trình ngân sách, tạo tiền đề, cơ sở cho các khâu tiếp theo. Nếu việc lập dự
toán ngân sách nhà nước được tiến hành trên cơ sở có đầy đủ căn cứ khoa học và
phù hợp với thực tiễn, bảo đảm đúng tiến độ, thời gian quy định thì việc tổ chức
thực hiện và quyết toán ngân sách nhà nước sẽ có chất lượng hiệu quả hơn. Ngược
lại nếu quá trình lập dự toán ngân sách nhà nước không được thực hiện tốt thì
không những việc thực hiện ngân sách nhà nước thiếu minh bạch, kém hiệu quả mà
còn làm cho quá trình quyết toán ngân sách nhà nước gặp nhiều khó khăn, phức
- 1 -
tạp. Chính vì vậy việc nghiên cứu và áp dụng pháp luật trong hoạt động lập dự toán
ngân sách nhất thiết phải được đặt trong mối quan hệ thống nhất, biện chứng với

phủ nhận được vai trò quan trọng của các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác
xây dựng dự toán ngân sách nhà nước nhưng người quyết định cuối cùng để đảm
bảo cho bản dự toán ngân sách nhà nước có hiệu lực pháp lý thi hành lại là cơ quan
quyền lực nhà nước tối cao, đó là Quốc hội để bản dự toán thể hiện đầy đủ nhất ý
muốn, nguyện vọng và lợi ích chính đáng của nhân dân.
Thứ ba, trong giai đoạn lập dự toán ngân sách nhà nước có sự tham gia của
nhiều chủ thể khác nhau và giữa các chủ thể đó có sự phân định trách nhiệm, quyền
hạn một cách rõ ràng.
Thứ tư, hoạt động lập dự toán ngân sách nhà nước được tiến hành theo một quy
trình với thủ tục chặt chẽ được luật hóa. Trong hoạt động lập dự toán ngân sách nhà
nước có khá nhiều công việc phức tạp đòi hỏi bảo đảm yêu cầu cao về mặt kỹ thuật
nghiệp vụ, bảo đảm tiến độ thời gian rất khắt khe nên pháp luật cần phải quy định
cụ thể, chi tiết về trình tự, nội dung, yêu cầu thực hiện các công việc này.
Trình tự, thủ tục lập dự toán ngân sách nhà nước
- Hướng dẫn lập dự toán ngân sách và thông báo số kiểm tra dự toán ngân
sách hàng năm. Vào thời điểm quy định, Chính phủ (ủy quyền cho Bộ tài chính) ra
thông báo về yêu cầu nội dung lập dự toán thu, chi tài chính và ngân sách cho năm
tới. Căn cứ vào thông báo này và các chế độ, định mức, tiêu chuẩn và điều kiện cụ
thể của mình, các cơ quan, đơn vị lập dự toán thu, chi gửi Bộ tài chính. Bộ tài chính
tổng hợp để báo cáo Chính phủ kèm theo thuyết minh về những vấn đề cần thiết.
Công việc quan trọng của Bộ tài chính là kiểm tra, xem xét dự toán ở các đơn vị,
cân đối thu chi ngân sách và đề xuất những phương án xử lý thâm hụt. Chính phủ
có trách nhiệm xem xét ngân sách do Bộ tài chính lập và làm việc với các bộ, các
cơ quan liên quan để điều chỉnh lại những số liệu cần thiết sau đó trình Quốc hội
- 3 -
quyết định. Việc xem xét và thảo luận ngân sách được tiến hành ở Ủy ban kinh tế
và ngân sách của Quốc hội trước, sau đó đưa ra Quốc hội thảo luận và xem xét
thông qua. Sau khi thảo luận và thông qua, Quốc hội sẽ ra nghị quyết về việc dự
toán ngân sách nhà nước. Dự toán ngân sách nhà nước sau khi được Quốc hội
quyết định sẽ trở thành đạo luật gọi là “Đạo luật ngân sách thường niên”. Vào năm

toán ngân sách của mình.
2. Xét duyệt và tổng hợp dự toán ngân sách nhà nước.
Căn cứ lập dự toán ngân sách nhà nước:
- Một là, căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc
phòng an ninh; chỉ tiêu, nhiệm vụ cụ thể của năm kế hoạch và những tiêu chí phản
ảnh quy mô nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế - xã hội và tự nhiên
của từng vùng dân số theo vùng lãnh thổ, các chỉ tiêu về kinh tế - xã hội do cơ quan
có thẩm quyền thông báo đối với từng bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan trực thuộc
Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, từng địa phương và đơn vị.
- Hai là, căn cứ vào chính sách, chế độ thu ngân sách; định mức phân bổ ngân
sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách do cấp có thẩm quyền quy định,
trường hợp cần sửa đổi, bổ dung các văn bản này thì phải được nghiên cứu sửa đổi,
bổ sung, ban hành trước thời điểm lập dự toán ngân sách nhà nước hàng năm.
- Ba là, căn cứ vào những quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi ngân
sách nhà nước (đối với dự toán năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách); tỷ lệ phần trăm
phân chia các khoản thu và mức bổ sung cân đối của ngân sách cấp trên cho ngân
sách cấp dưới đã được quy định (đối với dự toán năm tiếp theo của thời kỳ ổn
định).
- Bốn là, căn cứ vào chỉ thỉ của thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng kế
hoạch phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách năm sau; thông tư hướng dẫn
của Bộ tài chính về việc lập dự toán ngân sách; thông tư hướng dẫn của Bộ kế
- 5 -
hoạch và đầu tư về xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch phát
triển vốn đầu tư phát triển thuộc ngân sách nhà nước và văn bản hướng dẫn của ủy
ban nhân dân cấp tỉnh về lập dự toán ngân sách ở các cấp địa phương.
- Năm là, căn cứ vào số kiểm tra về dự toán thu, chi ngân sách nhà nước do Bộ
tài chính thông báo và số kiểm tra về dự toán chi đầu tư phát triển do Bộ kế hoạch
đầu tư thông báo cho các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan
khác ở trung ương và ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương;
ủy ban nhân dân cấp trên thông báo số kiểm tra cho các đơn vị trực thuộc và ủy ban