BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
LÊ MINH TUẤN
THANH TRA, KIM TRA THU THEO C
CH T KHAI - T NP TRÊN A BÀN
TNH BN TRE Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân hàng
Mã số: 60.31.12
LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH - NĂM 201
DANH MC CÁC S , BIU VÀ BNG BIU
NI DUNG TRANG
S đ 2.1: C cu cc Thu Tnh Bn Tre 31
Bng 2.1: Tng hp thu NSNN Tnh Bn Tre qua 5 nm (2005-
2009)
36
Biu đ 2.1: T trng các ngun thu so vi pháp lnh, phn đu 37
Biu đ 2.2: T trng ngun 5 nm (2005-2009) 38
Bng 2.2: C cu ngun thu 5 nm (2005-2009) 38
Bng 2.3: Tng hp thanh tra, kim tra 5 nm (2005-2009) 42
Bng 2.4: Kt qu truy thu thu qua hot đng kim tra hàng
nm
43
Bng 2.5: Bng tng kt thanh tra, kim tra chi tit theo đi
tng trong 5 nm (2005-2009)
46
Bng 2.6: C cu lc lng thanh tra thu tính đn nm 2009 48
Bng 2.7: S thu thu t các đi tng t nm 2005-2009 54
Bng 2.8: Bng tng kt các đn th t nm 2006-2009 55
LI CAM OAN
Tôi xin cam đoan s liu trong lun vn này là chính xác và có ngun gc
rõ ràng
Bn lun vn “ HOÀN THIN THANH TRA, KIM TRA THU
THEO C CH T KHAI - T NP TRÊN A BÀN TNH BN TRE” là
1.1.2. c đim ca thu 2
1.1.3.Vai trò ca thu trong nn kinh t th trng 4
1.2.Các lý lun c bn v thanh tra, kim tra thu 8
1.2.1. Khái nim v thanh tra, kim tra thu 8
1.2.2.Mc tiêu ca thanh tra, kim tra thu theo c ch t khai- t np 10
1.2.3. Nguyên tc thanh tra, kim tra thu 11
1.2.4. Ni dung ca thanh tra, kim tra thu 13
1.2.5. Qun lý thu 19
1.3. S cn thit phi nâng cao vai trò thanh tra, kim tra thu theo c ch t
khai- t np thu 23
1.4. Bài hc kinh nghim đi vi Vit Nam t t chc thanh tra, kim tra thu
mt s nc trên th gii 25
1.4.1. Kinh nghim thanh tra nc Anh 26
Kt lun chng 1: 28
Chng 2:
THC TRNG CÔNG TÁC THANH TRA, KIM
TRA THU THEO C CH T KHAI- T NP TRÊN A
BÀN TNH BN TRE 29
2.1. Quá trình hình thành cc thu tnh Bn Tre 29
2.1.1.c đim tình hình kinh t- xã hi ca tnh Bn Tre trong tác đng
đi vi công tác thanh tra, kim tra thu 29
2.1.2.Quá trình hình thành ca đn v 30
2.1.3. Chc nng, nhim v ca phòng kim tra thu 32
2.1.4. Chc nng, nhim v ca phòng thanh tra thu 34
2.2. Thc trng thu thu ti Tnh Bn Tre 36
2.3. Thc trng thanh tra, kim tra thu trên đa bàn tnh Bn Tre 39
2.3.1.Các phng pháp quy trình thanh tra, kim tra thu đang áp dng 39
2.3.2.Kt qu thanh tra, kim tra thu và nhng vn đ đt ra 42
2.4. ánh giá thc trng thanh tra, kim tra thu ti đa bàn
Tnh Bn Tre 43
DANH MC CÁC T VIT TT
1. TNT: i tng np thu
2. NSNN: Ngân Sách Nhà nc
3. XHCN: Xã Hi Ch Ngha
4. TKTN : t khai- t np
5. CNH- HH: Công nghip hóa, Hin đi hóa
6. DN : Doanh nghip
7. TNDN: Thu nhp doanh nghip
8. CBQL: Cán b qun lý
9. UBND: y ban nhân dân LI M U
1. LÝ DO CHN TÀI
Ngày nay, vn đ t do hóa thng mi là h qu ca quá trình khu vc
hóa, toàn cu hóa kinh t đang din ra mt cách sôi đng. Hi nhp kinh t quc
t đc xem nh là yu t khách quan và tr thành vn đ thi s ca c th
gii. Trc dòng chy ca xu th đó, mi quc gia cn phi t tìm cho mình
hng đi phù hp vi hoàn cnh c th. tham gia có hiu qu vào quá trình
hi nhp quc t , nhiu vn đ thuc v c ch, chính sách trong đó vn đ đi
Tre thi gian qua. Trên c s đó tìm kim, đ xut gii pháp đy nhanh vng
chc thanh tra, kim tra thu theo c ch t khai – t np góp phn phát trin
sn xut, kinh doanh trên đa bàn tnh Bn Tre.
Các vn đ khác đc đ cp trong lun vn ch nhm phc v cho vic
làm rõ mc tiêu nghiên cu ca đ tài.
4. PHNG PHÁP NGHIÊN CU
S dng phng pháp duy vt bin chng kt hp vi các phng pháp phân
tích, thng kê, mô t, so sánh, khái quát nhm làm rõ vn đ lun vn nghiên
cu.
Phng pháp thu thp, x lý s liu: S liu th cp đc ly t c quan thu ,
tp chí và đc x lý trên máy tính.
5. Ý NGHA THC TIN CA TÀI
T chc qun lý thu theo mô hình chc nng thc hin theo c ch t khai, t
np là mô hình đc áp dng rng rãi các nc có nn kinh t phát trin. Mô
hình này cng phù hp vi thc tin Vit Nam v qun lý hành chính, kinh t,
ngân sách, v trình đ ca ngi np thu, ca c quan Thu trong giai đon
hin nay và kh nng chuyn đi trong giai đon sp ti. Vì vy đ tài “HOÀN
THIN THANH TRA, KIM TRA THU THEO C CH T KHAI -
T NP TRÊN A BÀN TNH BN TRE” nhm làm cho công tác qun lý
thu nói chung và công tác kim tra, thanh tra thu nói riêng đt hiu qu là có ý
ngha lý lun và thc tin cao.
6. KT CU LUN VN
Ngoài phn m đu, kt lun, lun vn có 3 Chng:
Chng 1: C s lý lun v thu và thanh tra, kim tra thu.
Chng 2: Thc trng thanh tra, kim tra thu theo c ch t khai – t
np trên đa bàn Tnh Bn Tre.
Chng 3: Gii pháp hoàn thin thanh tra, kim tra thu theo c ch t
khai – t np thu trên đa bàn Tnh Bn Tre.
- Nhng mi quan h di dng tin t này đc ny sinh mt cách
khách quan và có ý ngha xã hi đc bit - vic chuyn giao thu nhp có tính
cht bt buc theo mnh lnh ca Nhà nc;
- Các pháp nhân và th nhân ch phi np cho Nhà nc các khon
thu đã đc pháp lut quy đnh.
T đó, chúng ta có th đa ra mt đnh ngha tng quát v thu nh
sau:
Thu là mt khon đóng góp bt buc ca các t chc, cá nhân cho
Nhà nc theo mc đ và thi hn đc pháp lut quy đnh, không mang
tính cht hoàn tr trc tip, nhm s dng cho mc đích chung toàn xã hi.
Ngoài khon thu v thu, Ngân sách Nhà nc còn có nhng khon
thu v phí và l phí. ây là nhng khon thu mà mt t chc hay cá nhân
phi tr khi đc mt c quan Nhà nc hoc t chc, cá nhân đc Nhà
nc u quyn cung cp hàng hoá, dch v công cng.
1.1.2- C IM CA THU:
Thu là mt công c tài chính ca Nhà nc, đc s dng đ hình
thành nên qu tin t tp trung nhm s dng cho mc đích công cng. Tuy
nhiên, v bn cht, thu khác vi các công c tài chính khác nh phí, l phí,
giá c… iu này th hin qua các đc đim c bn sau ca thu:
a/ Thu luôn luôn gn lin vi quyn lc Nhà nc:
c đim này th hin tính pháp lý ti cao ca thu. Thu là ngha v
c bn ca công dân đã đc quy đnh trong Hin pháp - o lut gc ca
mt quc gia. Vic ban hành, sa đi, b sung, hay bãi b bt k mt th
thu nào cng ch có mt c quan duy nht có thm quyn, đó là Quc hi -
C quan quyn lc Nhà nc ti cao. Mt khác tính quyn lc Nhà nc
cng th hin ch Nhà nc không th thc hin thu thu mt cách tu
tin mà phi da trên nhng c s pháp lut nht đnh đã đc xác đnh
2
trong các vn bn pháp lut do các c quan quyn lc Nhà nc ban hành.
phân đnh rõ thu vi các khon phí, l phí và giá c.
1.1.3- VAI TRÒ CA THU TRONG NN KINH T TH TRNG
Các nhà kinh t hc thng đ cp vai trò ca thu đi vi ngân sách Nhà
nc và đi sng xã hi. Bi vì trên thc t, thông qua hot đng thu thu, Nhà
nc tp trung đc mt b phn ca ci ca xã hi t đó hình thành nên qu
ngân sách Nhà nc và thc hin các chính sách kinh t - xã hi.
V phng din Lut hc, thu là mt thc th do Nhà nc đt ra thông
qua vic ban hành các vn bn pháp lut. Các vn bn quy phm pháp lut
không ch quy đnh ni dung các loi thu mà còn xác lp các quyn, ngha v
ca các ch th, các bin pháp đm bo thc hin thu, np thu. Pháp lut thu
là s th ch hoá các chính sách kinh t - xã hi ca Nhà nc. Chính vì vy
pháp lut thu là nhân t quyt đnh ý ngha kinh t - xã hi ca thu và có vai
trò quan trng đi vi nn kinh t và đi sng xã hi.
Vai trò ca thu là s biu hin c th các chc nng ca thu trong
nhng điu kin kinh t, xã hi nht đnh. Trong điu kin nn kinh t th
trng, vi s thay đi phng thc can thip ca Nhà nc vào hot đng kinh
t, thu đóng vai trò ht sc quan trng đi vi quá trình phát trin kinh t - xã
hi. Vai trò ca thu đc th hin trên các khía cnh sau đây:
a/-Pháp lut thu là công c ch yu ca Nhà nc nhm huy đng tp trung
mt phn ca ci vt cht trong xã hi vào ngân sách Nhà nc.
Nhà nc ban hành pháp lut thu và n đnh các loi thu áp dng đi
vi các pháp nhân và th nhân trong xã hi.Vic các ch th np thu - thc hin
ngha v np thu theo quy đnh ca pháp lut thu đã to ra ngun tài chính
quan trng, chim t trng ln trong c cu ngun thu ngân sách Nhà nc.
4
Cng nh pháp lut nói chung, Pháp lut thu có chc nng điu chnh
các quan h xã hi. Mc đích ch yu và quan trng nht ca s điu chnh quan
h pháp lut thu - np thu là nhm to lp qu ngân sách Nhà nc. Hu ht
các quc gia, thu là hình thc ch yu mà pháp lut quy đnh đ thu ngân sách
min gim thu Nhà nc ch đng phát huy vai trò điu tit đi vi nn kinh
t. Vai trò này ca pháp lut thu đc th hin ch pháp lut thu là công c
tác đng đn t duy đu t, hành vi đu t ca các ch th kinh doanh, hành vi
tiêu dùng ca các thành viên trong xã hi. Da vào công c thu, Nhà nc có
th thúc đy hoc hn ch vic đu t, tiêu dùng.
Thông qua các quy đnh ca pháp lut thu, Nhà nc ch đng can thip
đn cung - cu ca nn kinh t. S tác đng ca Nhà nc đ điu chnh cung -
cu ca nn kinh t mt cách hp lý s có tác đng ln đn s n đnh và tng
trng kinh t. Bng các quy đnh ca pháp lut thu, Nhà nc tác đng tích
cc đn cung - cu ca nn kinh t trong tt c các giai đon t sn xut, lu
thông đn tiêu dùng.
Ðiu tit tiêu dùng là hot đng quan trng ca Nhà nc đi vi nn kinh
t th trng. Thông qua các quy đnh ca pháp lut thuê, Nhà nc tác đng
đn các quan h tiêu dùng ca xã hi. Nhm hn ch vic tiêu dùng đi vi mt
s hàng hoá, dch v, Nhà nc tng thu sut thu giá tr gia tng, thu xut
nhp khu đi vi vic sn xut kinh doanh, tiêu dùng các loi hàng hoá đó.
Ð thc hin chính sách bo h, khuyn khích sn xut trong nc và
khuyn khích xut khu, pháp lut thu xut khu, thu nhp khu có các quy
đnh khuyn khích hoc hn ch vic xut, nhp khu đi vi mt s hàng hoá.
S khuyn khích hoc hn ch này th hin tp trung biu thu áp dng có tính
cht phân bit đi vi các loi hàng hoá xut nhp khu.
6
Trong điu kin cnh tranh ca nn kinh t vn hành theo c ch th
trng tt yu dn đn tình trng suy thoái v tài chính mt s doanh nghip.
Ði vi nhng ngành ngh, lnh vc sn xut, kinh doanh cn khuyn khích,
ngoài các quy đnh chung, pháp lut thu còn có các quy đnh u đãi, min,
gim thu nhm khc phc s suy thoái v tài chính, to s n đnh và phát trin
ca các doanh nghip.
Thu góp phn khuyn khích khai thác nguyên liu, vt t trong nc đ
1.2- CÁC LÝ LUN C BN V THANH TRA , KIM TRA THU
1.2.1-KHÁI NIM V THANH TRA, KIM TRA THU
- Kim tra v thu là hot đng ca c quan thu trong vic xem xét tình
hình thc t ca đi tng kim tra và đi chiu vi chc nng, nhim v, yêu
cu đi vi đi tng kim tra đ có nhng nhn xét, đánh giá.
- Thanh tra v thu là hot đng kim tra ca t chc chuyên trách làm
công tác kim tra ca c quan thu đi vi đi tng thanh tra nhm phát hin,
ngn chn và x lý nhng hành vi trái pháp lut.
Thanh tra là mt hot đng kim tra cho nên gia thanh tra và kim tra có
nhng đim ging nhau.
im ging nhau c bn ca kim tra và thanh tra là chúng phi xem xét
tình hình thc t ca đi tng nhm phát hin, phân tích, đánh giá thc trng
tình hình mt cách chính xác, khách quan, trung thc, làm rõ đúng sai, ch rõ
nguyên nhân đ có bin pháp khc phc. Do đó gia thanh tra và kim tra có th
có cùng ni dung hoc phng pháp tin hành trong nhng phm vi công vic
nht đnh.
Tuy nhiên gia thanh tra và kim tra có các đim khác nhau c bn:
Th nht, ch th ca thanh tra không đng nht vi đi tng thanh tra.
Ch th thanh tra là t chc thanh tra chuyên trách ca Nhà nc (thanh tra Nhà
8
nc, các t chc thanh tra chuyên ngành), đi tng thanh tra là đi tng
qun lý ca Nhà nc. Ch th ca kim tra có th là đng nht, có th là không
đng nht vi đi tng kim tra. Chng hn, khi đn v t kim tra thì ch th
kim tra và đi tng kim tra là mt. Có th nói thanh tra là kim tra t bên
ngoài vào đi tng còn kim tra có khi do bn thân đi tng đó thc hin,
không nht thit do bên ngoài kim tra.
Th hai, ni dung thanh tra thng là nhng vn đ phc tp, bao gm
nhng hành vi thuc v quá kh, khó nhn bit đc bn cht ca s vic, trong
khi ni dung hot đng kim tra thng là nhng vn đ trong hin ti, d nhn
np. Mc đích ca thanh tra thu là nhm chc chn rng tin thu đc tính
toán đúng, phát hin và ngn nga nhng hành vi trn thu.
-Thanh tra, kim tra thu đóng vai trò quan trng trong vic đt đc các
mc mc tiêu ca c quan thu đó là thu đ các loi thu qui đnh trong lut trên
c s khuyn khích s tuân th t nguyn ca TNT và duy trì s tin tng ca
công chúng vào tính thng nht ca chính sách thu.
-Thanh tra, kim tra thu đó là vic kim tra s sách và các chng t ca
TNT đ xác đnh mt cách chính xác s tin thu, tin pht phi np theo qui
đnh ca pháp lut. Bên cnh đó c quan thu phi cung cp thông tin, tài liu
hng dn và tuyên truyn hng dn cho TNT.
-T khai- t np thu ch có th đc duy trì thông qua vic kim tra t
khai ca TNT mt cách thn trng và thng xuyên. Mc đích ca thanh tra,
kim tra thu là giám sát và duy trì s vn hành chính sách t khai- t np thu.
-Thanh tra, kim tra thu là mt yu t tác đng mnh đn ý thc tuân th
t nguyn ca TNT, s liên h gia TNT và cán b thu trong quá trình
10
thanh tra thúc đy môi trng mà TNT nhn thy c TNT và cán b thanh tra
thu phi thc hin ngha v ca mình theo pháp lut thu.
1.2.3- NGUYÊN TC THANH TRA, KIM TRA THU
Mc đích ca kim tra, thanh tra thu nhm phát huy nhân t tích cc,
ngn nga, x lý nhng sai phm gây tn tht ti li ích ca Nhà nc, ca nhân
dân, ca các doanh nghip, góp phn hoàn thin chính sách thu, tng cng
pháp ch xã hi ch ngha.
đt đc mc đích trên, công tác kim tra, thanh tra thu phi tuân th
nhng nguyên tc sau:
- Nguyên tc tuân th pháp lut
Pháp lut th hin ý chí ca Nhà nc, nguyn vng và li ích ca nhân
dân.Kim tra, thanh tra thu là vic thc hin pháp lut nên kim tra, thanh tra
cng phi tuân th pháp lut. ây cng là nguyên tc cn thit đ đ cao trách
bo hiu qu kim tra, thanh tra cao nht.
Dân ch trong hot đng kim tra, thanh tra là th hin s tôn trng khách
quan, tôn trng qun chúng, ly dân làm gc. Phi lôi cun qun chúng nhân dân
tham gia hot đng kim tra, thanh tra, đu tranh ngn chn, đy lùi tiêu cc,
phát huy các nhân t tích cc. ng thi cng chính nhân dân là lc lng thúc
đy các quyt đnh, kin ngh ca thanh tra. Thc hin nguyên tc này đòi hi
phi coi trng vic tip nhn, thu thp ý kin ca mi đi tng có liên quan, to
điu kin cho đi tng kim tra, thanh tra trình bày ý kin ca mình, nht là khi
xem xét gii quyt khiu ni, t cáo ca công dân. Cn tránh mi biu hin t
mãn, áp đt ch quan, bt chp ý kin ca ngi khác.
Kp thi cng là nguyên tc quan trng trong kim tra, thanh tra nhm
nhanh chóng khc phc nhng yu kém, bt cp trong qun lý ca Nhà nc.
đm bo tính kp thi trong kim tra, thanh tra, cn qui đnh c th thi gian đi
12
vi tng v vic kim tra, thanh tra tu theo qui mô, tính cht phc tp ca v
vic, tu theo s lng và cht lng ca đi ng cán b kim tra, thanh tra.
- Nguyên tc bo v bí mt
Cn quán trit nguyên tc này trong kim tra, thanh tra thu vì trong quá
trình kim tra, thanh tra ngi làm công tác này tip cn vi nhiu vn đ, nhiu
tài liu liên quan đn bí mt, bí quyt kinh doanh ca doanh nghip và bí mt
quc gia. Nu đ l cho nhng đi tng không đc phép bit s làm thit hi
đn li ích ca quc gia và các doanh nghip. Do vy, h ch cn báo cáo cho
nhng ngi có thm quyn đc bit.
Quán trit nguyên tc này không h mâu thun vi nguyên tc công khai
vì vic công khai đc thc hin vi nhng vn đ đc phép công khai, nên
công khai và phi công khai. Nhng vn đ bí mt thì cn đc bí mt.
- Nguyên tc hiu qu
Nguyên tc này đòi hi kim tra, thanh tra thu phi đm bo tính hiu
qu, ngha là phi có tác dng đ phòng, ngn nga nhng thiu sót, vi phm.
gian ln trong vic kê khai đng ký thu.
- Kim tra, thanh tra vic chp hành ch đ k toán, s sách, chng t, hoá
đn:
Vic thc hin ch đ k toán, s sách, chng t, hoá đn có liên quan
mt thit đn vic tính thu, np thu và công tác qun lý ca Nhà nc.
Ni dung ca công tác kim tra, thanh tra trong lnh vc này là kim tra
vic chp hành ch đ hch toán k toán, vic qun lý và s dng hoá đn chng
t, kim tra tính hp lý, hp pháp ca các chng t k toán (hoá đn mua bán
hàng hoá, phiu xut kho, nhp kho, phiu thu, phiu chi. . .). ây là ni dung
kim tra phc tp nht, tn nhiu thi gian và công sc nht nhng li có tác
14