B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP.HCM
NGUYN CÔNG TÂM C CH CHÍNH SÁCH XUT KHU GO
VÀ PHÚC LI NÔNG DÂN TRNG LÚA
NG BNG SÔNG CU LONG LUN VN THC S KINH T
Chuyên ngành: Chính Sách Công
Mã s: 603114

LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC
GS.TS DAVID DAPICE TP. H Chí Minh - Nm 2010
Tóm Tt
S chm tr đi mi c ch chính sách xut khu go đang nhn nhiu
phàn nàn t d lun xã hi. Nhiu ý kin cho rng, c ch chính sách xut khu
go đang đi x không công bng vi nông dân trng lúa BSCL, không giúp
h tng thêm phúc li mà l ra h đáng đc hng.
Da vào khung phân tích ca WB “v phân tích tác đng ca chính sách
lên xã hi và nghèo” và các công c phân tích chính sách khác ca FAO, lun
vn đã tin hành nghiên cu th ch, c ch chính sách xut khu go ca Vit
Nam, cu trúc th trng và hot đng xut khu go  BSCL, phân tích đánh
giá các tác đng lên phúc li nông dân trng lúa. Kt qu nghiên cu cho thy
s phàn nàn trên là có c s:
- Mt là, Chính sách xut khu go là chính sách hn ngch xut khu, có
tác đng làm chuyn mt phn phúc li ca nông dân trng lúa sang doanh
nghip xut khu và gây nên mt khon mt mát quc gia, mà thc cht cng là
phúc li ca nông dân trng lúa. Trng hp các doanh nghip đàm phán kém
hoc cnh tranh bán phá giá, phúc li ca nông dân trng lúa còn b chuyn vào
tay thng nhân nc ngoài và khon mt mát quc gia còn ln hn.
- Hai là, C ch điu hành xut khu go có xu hng t nhiên đt ngi

Bi cnh chính sách 1
Vn đ chính sách 2
Câu hi chính sách 3
V tng quan tài liu 3
V cách tip cn, khung phân tích, phng pháp nghiên cu 4
Chng 1 Th ch và c ch chính sách xut khu go 7
1.1- Lch s th ch và c ch chính sách xut khu go ca Vit Nam 7
1.2- C ch chính sách xut khu go hin hành 10
Chng 2 Cu trúc và s vn hành ca th trng lúa go BSCL 19
2.1- V các quy trình ch bin go 19
2.2- Các kênh giao thng và mi liên h ca các tác nhân th trng 20
2.3- V quá trình hình thành giá ni đa 25
2.4- V s vn hành ca th trng lúa go ni đa BSCL 25
2.5- V kênh xut khu ca th trng go BSCL 26

iv
Chng 3 Lp mô hình và phân tích đánh giá các tác đng 35
3.1- Thit lp mô hình 35
3.2- Phân tích đánh giá chính sách hn ngch xut khu hin hành 36
3.3- Phân tích các tình hung bin đng th trng 38
Chng 4 Bàn lun kt qu và quan đim la chn chính sách 43
4.1- Kt qu nghiên cu 43
4.2- V quan đim la chn chính sách 45
Chng 5 Kt lun và kin ngh 48
5.1- Kt lun 48
5.2- Kin ngh 49
Tài Liu Tham Kho 50
Ph lc 1 - Phân tích th trng theo mô hình cân bng riêng phn PE.52
Ph lc 2 - Các ch s v đ tp trung th trng 56
Ph lc 3 - Danh mc các vn bn pháp lut ch yu 58

7 VFA Vit Nam Food Association- Hip hi lng thc Vit
Nam.
8 WB World Bank- Ngân hàng th gii.
9 WTO World Trade Organization- T chc thng mi th
gii.

vii
Mc lc các bng, hp, hình , biu đ
Bng 1- Thu nhp bình quân đu ngi/tháng 2
Hp 1 - Các thành phn ca mt phân tích chính sách 5
Hình 2.1 - Quy trình ch bin go trng 19
Hình 2.2 - Quy trình ch bin go xut khu 20
Hình 2.3 - Kênh giao thng và tác nhân 22
Hình 2.4 - Sn lng go th gii 27
Hình 2.5- Tng lng go thng mi th gii 27
Hình 2.6 - Din bin giá go Thái lan 5% tm 28
Hình 2.7- Bin đng giá go th gii 28
Hình 2.8 - c tính sn xut và lúa go hàng hóa 29
Hình 2.9 - Thành qu xut khu go Vit Nam 30
Hình 2.10 - Th phn xut khu theo dng hp đng 32
Hình 2.11 - Th phn xut khu theo châu lc 33
Hình 2.12 - T trng xut khu theo loi hình doanh nghip 34
Hình 3.1- Mô hình th trng go BSCL 36
Hình 3.2 - Phân tích tác đng ca chính sách hn ngch xut khu (1) 37
Hình 3.3 - Phân tích tác đng ca chính sách hn ngch xut khu (2) 38
Hình 3.4 - Phân tích bin đng tng giá th trng th gii 39
Hình 3.5 - Phân tích bin đng gim giá th trng th gii 39

ngi dân (Nicolas Minot, Francesco Goletti, 2001).
Tuy nhiên, trong bi cnh hi nhp ngày càng nhanh và sâu rng vào kinh
t th gii, nht là t khi Vit Nam gia nhp WTO tháng 11/2006, đòi hi Chính
ph phi linh hot và nhanh nhy hn na trong xem xét, đi mi các chính 1
Ngi vit tính toán da vào s liu công b trên trang tin đin t VFA (2010).

2
sách, đc bit nhng chính sách liên quan đn thng mi th trng, sao cho
va đm bo cao nht li ích quc gia, va không ngng nâng cao phúc li các
bên hu quan trong nn kinh t.
Vn đ chính sách
S chm tr trong đi mi c ch điu hành xut khu go, thi gian gn
đây đã nhn nhiu phàn nàn t d lun xã hi. Nhiu ý kin cho rng, c ch
chính sách xut khu go đi x không công bng đi vi nông dân trng lúa
BSCL, không giúp h tng thêm phúc li và ci thin đi sng, điu mà l ra
h phi đc hng đ tng xng vi nhng gì h đã đóng góp cho xã hi và
kinh t đt nc
2
.
Theo s liu thng kê nm 2009 (Bng 1), tc đ tng thu nhp  khu vc
BSCL đu thp hn so vi bình quân c nc và khu vc thành th; t nm
1999 đn nm 2008, thu nhp bình quân đu ngi hàng tháng khu vc BSCL
tng 2,75 ln, trong khi thu nhp bình quân đu ngi c nc tng 3,37 ln, thu
nhp bình quân dân c đô th tng 3,1 ln. Kt qu cng tng t khi so sánh v
s tuyt đi.
Bng 1- Thu nhp bình quân đu ngi/tháng
n v tính: 1000VN

Th gii đã phát trin mt khung phân tích có tính chun mc, t chc FAO thì
cung cp công c EASYPOL và ngoài ra còn có nhiu phn mm máy tính
chuyên dùng đc phát trin bi nhiu t chc khác nhau, nhm giúp cho các
nhà làm chính sách, nhà nghiên cu thun li nhiu hn trong vic phân tích,
đánh giá hay d đoán tác đng ca mt chính sách lên phúc li xã hi và nghèo
ca mt quc gia.

4
Riêng Vit Nam còn là trng hp đc bit, câu chuyn thn k t mt
nc thiu ht lng thc phi nhp khu go, vn lên thành mt nc xut
khu go đng hàng th hai th gii, đã tr thành ngun cm hng ca nhiu
hc gi, t chc trong nc, quc t tìm đn nghiên cu, ni bt trong s đó có
các đ tài nh: World Bank (2002) “Nghiên cu chui giá tr go Vit Nam”,
Lu Thanh c Hi (2003) “Cu trúc th trng go đc t do hóa  Vit
Nam”, Nicolas Minot và Francesco Goletti (2001) “T do hóa th trng go và
tình trng nghèo  Vit Nam”, t chc Oxfarm vi “Go cho ngi nghèo và t
do hóa thng mi  Vit Nam”
Lun vn này nghiên cu theo hng k tha và tip thu có chn lc nhng
điu đã đc làm rõ t các nghiên cu trc; tp trung vào vic cp nht, phân
tích các d liu mi, tìm bng chng đ gii thích các khía cnh đang là vn đ
có tính thi s hin nay mà cha thy t liu nào đ cp đn. ó là c ch chính
sách xut khu go hin hành và tác đng ca nó đn phúc li nông dân trng
lúa BSCL.
V cách tip cn, khung phân tích, phng pháp nghiên cu
Lun vn nghiên cu theo cách tip cn đnh tính da vào khung phân tích
ca WB
3
“v phân tích và đánh giá tác đng ca chính sách lên xã hi và
nghèo”, và các công c phân tích chính sách nông nghip ca FAO
4

1) Tìm hiu th ch và nhn dng c ch điu hành xut khu go.
Mc đích: nm bt các vn bn pháp lut điu chnh ch yu, các c quan
nhà nc có liên quan; chc nng nhim v, mi quan h làm vic, quy trình ra
quyt đnh; cách thc Chính ph can thip th trng; nhn dng c ch chính
sách xut khu go hin hành ca Chính ph.

6
Phng pháp: tra cu c s d liu vn bn pháp lut ca Chính ph t
nm 1980 đn 2009, cp nht h thng hóa, tìm kim mi quan h và suy lun
nhn dng chính sách c ch.
2) Mô t cu trúc và phân tích s vn hành ca th trng go xut khu
BSCL.
Mc đích: nm bt đc các bên tham gia th trng, v trí, mi quan h
tng tác vi nhau; cách thc các bên thc hin giao thng, hành x phn ng
vi th trng trong đó phân tích sâu khâu xut khu.
Phng pháp: nghiên cu và tng hp các t liu nghiên cu đã có, kt hp
vi tìm hiu, phng vn thc đa; phân tích các s liu thng kê ca GSO, Hip
hi lng thc Vit Nam t 2001-2009
3) Lp mô hình và phân tích đánh giá tác đng lên phúc li nông dân trng
lúa.
Mc đích: đánh giá tác đng ca c ch chính sách xut khu hin hành lên
phúc li nông dân trng lúa thông qua giá lúa go và phân tích tác đng  nhng
tình hung bin đng đc bit ca th trng.
Phng pháp: v s đ phân tích tác đng lên phúc li nông dân trng lúa
theo mô hình cân bng th trng riêng phn PE, theo hng dn ca FAO
(2010a) và giáo trình kinh t vi mô Pindyck (1994), chi tit c th đc trình
bày  ph lc 1.
4) Bàn lun nhng điu tìm ra.
5) Cui cùng rút ra kt lun và kin ngh v la chn chính sách ci thin.


8
Qua nghiên cu c s d liu các vn bn pháp quy ca Chính ph và các
B ngành liên quan t nm 1980 đn nay cho thy, th ch c ch chính sách
xut khu go Vit Nam đã tri qua các thi k vi nhng đc đim rt rõ nét.
Thi k trc đi mi (1975-1985)
Theo Quyt đnh 113-HBT ngày 10/7/1982 ca Ch Tch Hi ng B
Trng, go thuc danh mc mt hàng do trung ng qun lý thng nht và tp
trung v xut nhp khu. V c ch thc hin, theo Ngh quyt 99-HBT ngày
1/6/1982, vic xut nhp khu đc thc hin theo k hoch và theo các cam kt
quc t vi các nc xã hi ch ngha, thông qua B Lng thc và B Ngoi
thng. Hot đng xut nhp khu go thi k này ch yu là nhp khu đ bù
đp phn thiu ht trong nc.
Thi k đu i mi (1986-1990)
Theo Quyt đnh s 305/CT ngày 30-11-1988 ca Ch tch Hi đng B
trng, go thuc loi mt hàng xut khu, nhp khu quan trng ch yu. Xut
nhp khu go đc qun lý thông qua vic cp hn ngch trong tng thi gian
nht đnh và bng vic cp giy phép xut khu, nhp khu. Hot đng xut
nhp khu go t khâu ký kt hp đng giao dch cho đn t chc thc hin,
hoàn toàn do các t chc nhà nc đm nhim. Nm 1989 ln đu tiên Vit
Nam xut khu đc 1,37 triu tn go ra th trng th gii.
Thi k đy mnh đi mi và hi nhp quc t (1991- 1995)
Theo Ngh đnh s 114/HBT ngày 7/7/1992
ca Hi ng B Trng và
Quyt đnh 405/TM-XNK ngày 13/4/1993 ca B Thng mi v công b danh
mc mt hàng, go thuc mt hàng xut khu qun lý bng hn ngch, do Nhà
nc ch đnh các doanh nghip làm đu mi xut khu và phi đc B
Thng mi duyt v s lng trc khi ký kt hp đng mua bán ngoi thng

9
vi nc ngoài. Thi k này, có hn 50 doanh nghip nhà nc đc ch đnh

44/2001/N-CP ca Chính ph ngày 02/8/2001 “V vic sa đi b sung mt
s điu ca Ngh đnh s 57/1998/N-CP ngày 31/7/1998”, Ngh đnh s
12/2006/N-CP ca Chính ph ngày 23/1/2006 “V quy đnh chi tit thi hành
Lut Thng mi (ngày 14/6/2005) v hot đng mua bán hàng hoá quc t và
các hot đng đi lý mua bán gia công và quá cnh hàng hóa vi nc ngoài”,
ln đu tiên c ch xut nhp khu đc ban hành n đnh trong thi gian 5 nm
và phù hp hn vi thông l quc t.
V qun lý xut khu go, bãi b c ch phân giao hn ngch xut khu
go và vic quy đnh doanh nghip đu mi xut khu go. Doanh nghip thuc
các thành phn kinh t đu đc xut khu go nu có đng ký kinh doanh
ngành hàng lng thc hoc nông sn. Nhà nc giao li cho Hip hi lng
thc Vit Nam vai trò điu phi trong hot đng xut khu go.
Tuy nhiên, hot đng xut khu go luôn có s giám sát cht ch ca T
Công tác điu hành xut khu go liên B, đc bit Th tng Chính ph s xem
xét và quyt đnh các bin pháp cn thit, can thip trc tip vào th trng lúa
go khi th trng trong ngoài nc có bin đng, nhm bo đm li ích nông
dân trng lúa, n đnh sn xut nông nghip và th trng trong nc.
1.2- C ch chính sách xut khu go hin hành
1.2.1- V chính sách xut khu go
Chính sách xut khu go hin hành đc điu chnh bi Lut thng mi
ban hành ngày 14/6/2005, Ngh đnh 12/2006/N-CP ngày 23/01/2006 “Quy
đnh chi tit thi hành lut thng mi v hot đng mua bán hàng hóa quc t và

11
các hot đng đi lý mua bán gia công và quá cnh hàng hóa vi nc ngoài”.
Ngoài ra là các vn bn ch đo ca Th tng Chính ph theo tng nm, tng
k, nhm đnh hng và điu chnh tng hn mc xut khu go c nm, nh
công vn s 221/TTg-KTTH ngày 04/02/2010 ca Th tng Chính ph “V
điu hành xut khu go nm 2010”, công vn s 215/TTg-KTTH ngày
10/02/2009 ca Th tng Chính ph “V điu hành xut khu go nm 2009”,

1.2.2.5- y ban nhân dân các tnh có sn xut go hàng hóa ln
Phi hp vi các B ngành, c quan hu quan t chc ch đo và theo dõi
tình hình sn xut nông nghip, tình hình thu mua lúa ca nông dân trng lúa
trên đa bàn.
1.2.2.6- T công tác điu hành xut khu go liên B
Thng đc gi tt là T công tác điu hành xut khu go hay T điu
hành xut khu go, thành lp theo ch th ca Th tng Chính ph ti vn bn
s 7583/VPCP-KTTH ngày 28/12/2006, da theo t chc tin thân các nm
trc là “Ban ch đo điu hành xut khu go và nhp khu phân bón”, do mt
Th trng B Thng mi nay là B Công Thng làm t trng, thành viên
gm đi din các B Nông nghip và Phát trin nông thôn, y ban nhân dân các
tnh có sn lng lúa hàng hóa ln và Hip hi lng thc Vit Nam
T công tác điu hành xut khu go liên B có nhim v theo dõi sát din
bin tình hình sn xut, tình hình th trng go trong nc th gii; hng dn

13
Hip hi lng thc thc hin các quy đnh v xut khu go theo quyt đnh điu
hành hàng nm, cng nh các ch đo v xut khu go, mua lúa hàng hóa t nông
dân trng lúa ca Th tng Chính ph, x lý hoc kin ngh Th tng Chính ph
x lý các khó khn vng mc phát sinh; hng dn Hip hi lng thc điu phi
phân giao thc hin các hp đng ký kt theo tha thun ca Chính ph, h tr
Hip hi lng thc v giá sàn xut khu, giá sàn thu mua, khuyn cáo các trng
hp mua bán phá giá go; theo dõi vic ký kt hp đng, tin đ giao hàng phù hp
vi tình hình sn xut và th trng trong ngoài nc, bo đm an ninh lng thc
quc gia, xut khu có hiu qu và tránh gây bin đng v giá c lng thc.
1.2.2.7- Hip hi lng thc Vit Nam
Hip hi lng thc Vit Nam, tin thân là Hip hi xut nhp khu lng
thc Vit Nam đc thành lp theo Quyt đnh 727/KDDN-Q ngày
13/11/1989 ca B Kinh t đi ngoi nay là B Công Thng và đc đi tên là
Hip hi lng thc Vit Nam theo quyt đnh s 33/1999/Q-BTCCBCP ngày

theo Quyt đnh s 333/2005/Q-TTg ngày 14/12/2005 ca
Th tng Chính
ph, gm 11 công ty nhà nc cp tnh thuc khi m, 4 công ty trách nhim
hu hn, 10 công ty c phn và 2 công ty hot đng ngoài nc. Các c s sn
xut ch bin, kinh doanh và kho tàng ca tng công ty tri dài t à Nng đn
Cà Mau, đc bit tp trung vào khu vc BSCL.
Tng công ty lng thc min Bc đc thành lp theo Quyt đnh s
312/Q-TTg ngày 24/5/1995 ca Th tng Chính ph trên c s t chc li
các doanh nghip thuc Tng công ty lng thc trung ng I và các doanh
nghip lng thc tnh t Tha Thiên-Hu tr ra. n tháng 9/2009, chuyn
sang hot đng theo mô hình công ty m-công ty con theo Quyt đnh s

15
1544/Q-TTg ngày 25/9/2009 ca Th tng Chính ph, gm công ty m là
tng công ty 100% vn nhà nc, 27 đn v thành viên là công ty c phn, 5
công ty liên kt và 3 liên doanh vi nc ngoài. a bàn hot đng ca tng
công ty ch yu ti các tnh min bc, tuy nhiên đ đm bo ngun cung ng
cho xut khu và tiêu th trong nc, tng công ty có 14 đn v và chi nhánh
đóng ti thành ph H Chí Minh và BSCL.
Hai tng công ty là lc lng ch đo ca nhà nc trong điu phi lng
thc cho tiêu dùng trong nc và t chc thc hin các hp đng xut khu go
theo tha thun ca Chính ph. V xut khu, Tng công ty lng thc min
Bc ch yu đm nhn th trng Cuba, Iraq và các hot đng tr n, vin tr,
đi hàng ca Chính ph, chim khong hn 10% tng lng xut khu; Tng
công ty lng thc min Nam đm nhn các th trng tp trung gm
Philippines, Malaysia, Indonesia và các hp đng thng mi khác, chim
khong hn 45% tng lng xut khu. Trong hot đng xut khu go, các
tng công ty nhà nc này đc bit là Tng công ty lng thc min Nam luôn
đc nhà nc to điu kin thun li nhiu hn so vi các doanh nghip khác;
ngoài vic đc ch đnh thc hin các hp đng tp trung, h tr tín dng, tng

xut khu ca Chính ph:
- i vi Hp đng tp trung hay Hp đng Chính ph, sau khi trao đi vi
B Thng mi thông qua T điu hành xut khu, Hip hi ch đnh và ch đo
doanh nghip làm đi din giao dch, ký kt hp đng; đng thi phân giao s
lng go xut khu thuc Hp đng Chính ph cho các tnh trên c s sn