Phân tích bài Thái phó Tô Hiến Thành
Sách giáo khoa Ngữ văn 10
Đề bài: Phân tích bài Thái phó Tô Hiến Thành trích Đại Việt sử lược.
Bài Thái phó Tô Hiến Thành được trích từ bộ sách Đại Việt sử lược, một di sản quý báu của nền
văn hóa dân tộc có giá trị về nhiều mặt. Đại Việt sử lược bị thất truyền từ lâu nên chưa tìm ra tác
giả. Tác phẩm được in lần đầu tiên ở Trung Hoa thời Càn Long, thế kỉ XVIII. Đoạn trích chủ yếu
nói về Tô Hiến Thành – một đại thần của triều đinh nhà Lí có tài năng và nhân cách hơn người.
Điều đó thể hiện qua hai sự kiện trọng đại có ảnh hưởng quan trọng đến các bước đi của lịch sử
nước ta thời đó: việc lập vua theo di chiếu và chọn người thay mình giữ chức Tể tướng là chức
đứng đầu bá quan văn võ kiêm chức Thái uý, thống lĩnh quân đội.
Hai sự kiện xảy ra ở hai thời điểm khác nhau (năm 1175 và năm 1179). Ở sự kiện thứ nhất, tác
giả khắc họa tính cách Tô Hiến Thành bằng việc kết hợp giữa lời nói và việc làm của ông. Ở sự
kiện thứ hai, tác giả chủ yếu kể về những lời nói của ông trước khi mất.
Người viết sử đã lựa chọn những tình tiết tiêu biểu trong cuộc đời Tô Hiến Thành để vừa làm nổi
bật được nhân cách cao quý của ông vừa thể hiện được sự phức tạp của nội bộ triều đình đương
thời. Thông qua đó khẳng định: xã hội yên ổn được phần lớn là nhờ vào các bậc đại thần thanh
liêm chính trực, một lòng vì dân vì nước, uy vũ không thể khuất phục, danh lợi không thể làm
đổi thay như Tô Hiến Thành.
Ở sự kiện thứ nhất, nhân cách của Tô Hiến Thành được thể hiện trong hoàn cảnh triều chính có
nhiều vấn đề phức tạp xảy ra. Nguyên trước đây, hoàng tử Long Sưởng đã được vua cha lập làm
Thái tử, sau này sẽ nối ngôi nhưng vì có lỗi nên bị truất quyền, giáng xuống làm Bảo Quốc
Vương. Đại Việt sử lược viết: “Sưởng tính háo sắc, trong cung có cung nữ nào được sủng ái,
Sưởng đều tư thông. Anh Tông rất ghét y vô lễ. Nguyên phi Từ Thị được vua yêu, bà hậu bèn xúi
Sưởng ngầm chuyện tư tình để Anh Tông ngờ vực, hòng làm Từ Thị bị lạnh nhạt. Từ Thị đem
hết hành trang của Sưởng bạch với Anh Tông, vì thế… mà phế đi”.
Năm 1175, vua Lí Anh Tông mất, thế tử Long Cán lên ngôi khi mới hai tuổi, sau này lấy tên hiệu
là vua Lí Cao Tông. Theo di chúc của vua cha Lí Anh Tông, Tô Hiến Thành đang là Tể tướng
phải đứng ra phụ chính cho ấu chúa.
Nhằm giữ vững quyền lực, Thái hậu Đỗ Thụy Châu có ý muốn lập Long Sưởng – anh của Long
Cán lên ngôi. Những mâu thuẫn gay gắt bắt đầu nảy sinh từ đó. Nhưng chính sự phức tạp ấy của
triều đình đã làm nổi bật lòng trung thành tuyệt đối và nhân cách cứng cỏi của Tô Hiến Thành.

thành công. Nhưng ông đã kiên quyết dùng pháp luật để trị kẻ không tuân theo pháp luật. Trước
hết, ông dùng lí lẽ nhắc nhở lòng trung nghĩa của các quan trong triều, để họ cùng ông chặn đứng
tham vọng và hành động vô đạo của mẹ con Thái hậu. Lời ông nói vừa có lí, vừa có tình:
Tiên Vương thấy tôi với các ngài gắng hết sức vì vương thất, không ăn ở hai lòng, nên đem ấu
chúa mà phó thác. Nay Bảo Quốc vương dùng lệnh của Thái hậu, nói rằng phế chúa thượng mà
tự lập. Các ngài phải tận lòng trung, đem hết sức mình, nghe lời ta. Kẻ vâng lời ta, được thưởng
lâu dài, kẻ trải mệnh ta sẽ bị giết phơi ngoài chợ. Các ngài nên gắng sức.
Tô Hiến Thành đã chặn đứng mọi ý định phản nghịch, đồng thời thức tỉnh ý thức trách nhiệm
trong hàng ngũ quan lại. Vì vậy, âm mưu của Thái hậu đã bị ngăn chặn, sơn hà xã tắc tránh được
một phen điên đảo.
Qua những lời nói và việc làm trên, ta thấy rõ phẩm chất cao quý của Tô Hiến Thành: hiền đức,
cương trung, giữ nghiêm kỉ cương phép nước. Đó là phẩm chất của bậc chính nhân quân tử:
“Phú quý bất năng dâm; uy vũ bất năng khuất”. (Giàu sang không làm cho chìm đắm; uy quyền,
vũ lực không làm cho khuất phục), ông bình tĩnh, sáng suốt đánh bại âm mưu phế lập của Thái
hậu mà vẫn giữ được hòa khí, không gây đổ máu, dân chúng vẫn được sống trong cảnh yên bình.
Tô Hiến Thành đã giữ đúng đạo quân thần là: “trung quân ái quốc”.
Không chỉ trung nghĩa, Tô Hiến Thành còn là người không ham tư lợi, không vì lợi ích riêng mà
quên lợi ích dân tộc. Cách ứng xử của ông đối với âm mưu phế lập của Thái hậu đã thể hiện lòng
trung nghĩa tuyệt vời.
Người viết sử đã kể, chuyện Tô Hiến Thành chọn người thay thế mình bằng những chi tiết chọn
lọc đặc sắc. Về lí, chức Tham tri chính sự to hơn chức Gián nghị đại phu, nghĩa là Vũ Tán
Đường chức cao hơn Trần Trung Tá. Về tình, Vũ Tán Đường gần gũi, gắn bó và có ân tình với
Tô Hiến Thành hơn Trần Trung Tá: khi Tô Hiến Thành ngã bệnh, chỉ có Tham tri chính sự Vũ
Tán Đường ngày đêm hầu hạ bên cạnh. Quan Gián nghị đại phu Trần Trung Tá bận bịu nhiều
việc, không lúc nào rảnh rang để đến thăm.
Thái hậu hỏi: Nếu có mệnh hệ nào, ai thay ông? Thông thường, về tình cũng như về lí, ai cũng
nghĩ rằng Tô Hiến Thành sẽ tiến cử Vũ Tán Đường. Nhưng thật bất ngờ, Tô Hiến Thành trả lời
ngay: Chỉ có Trần Trung Tá mà thôi. Câu nói ấy thật sự gây ngạc nhiên cho Thái hậu.
Thái hậu nhắc đến ân tình và sự gắn bó của Vũ Tán Đường đối với Tô Hiến Thành. Người đọc sẽ
nghĩ rằng Tô Hiến Thành hoặc ngả theo Thái hậu, hoặc giải thích Vũ Tán Đường không đủ năng