ĐẠI HỌC QUỐC GIA TP. HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
KHOA KHOA HỌC MÁY TÍNH
TIẾU LUẬN TRIẾT HỌC:
Những Vấn Đề Triết Học Trong Lý Thuyết
Tôn Giáo

Giảng viên hướng dẫn: TS. BÙI VĂN MƯA
Học viên thực hiện: LÊ DUY ĐẮC NHÂN
Lớp: Cao học Khóa 08 MSHV: CH1301045

TP. Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2014
LỜI CẢM ƠN
Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS. Bùi Văn Mưa, trường Đại học Kinh tế
TP.HCM đã tận tình hướng dẫn, cung cấp kiến thức, truyền đạt những kinh nghiệm quí
báu giúp em hoàn thành tốt bài tiểu luận này.
Xin cám ơn cha, mẹ, các anh, chị em trong gia đình đã hỗ trợ, lo lắng và động viên.
Đồng thời, xin cám ơn tất cả các bạn đã ủng hộ, giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thực
hiện bài tiểu luận này.
Dù đã có nhiều cố gắng nhưng chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, em
rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các Thầy giáo, Cô giáo và các bạn để đề

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN 2
LỜI MỞ ĐẦU 1
1. Điều kiện lịch sử 2
1.1. Bản chất và nguồn gốc của tôn giáo 2
1.1.1 Bản chất 2
1.1.2 Nguồn gốc 2
1.2. Chức năng xã hội của tôn giáo 3
1.3. Thời kỳ đầu: hình thành và phát triển dưới tư tưởng của chủ nghĩa duy tâm 4
1.4. Thời kỳ đã hình thành xã hội loài người có giai cấp 4
2. Tôn giáo và những mặt sai trái 5
2.1. Sai lầm trong nhận thức 5
2.2. Những ảnh hường tiêu cực đến sự phát triển xã hội 5
2.2.1 Những ảnh hưởng do chính bản thân tôn giáo gây ra 5
2.2.2 Những ảnh hưởng xấu do tôn giáo bị lợi dụng bởi các thế lực khác 6
3. Tôn giáo trong thế kỷ XXI 6
3.1. Sự phát triển của các loại tôn giáo 6
3.2. Sự phát triên mang tính hình thức 7
3.3. Sự suy thoái thực sự về nội dung 7
4. Kết luận 8
TÀI LIỆU THAM KHẢO 9
Tiu lun: Nhng vn trit hc trong lý thuyt tụn giỏo Trang 1
GVHD: TS. Bựi Vn Ma Hc viờn: Lờ Duy c Nhõn
LI M U

C.Mác về tôn giáo, Ph. Ăng-ghen đã đưa ra một định nghĩa có tính chất kinh điển từ
góc độ triết học về tôn giáo như sau: “Tất cả mọi tôn giáo chẳng qua chỉ là sự phản
ánh hư ảo – vào đầu óc con người - của những lực lượng bên ngoài chi phối cuộc
sống hàng ngày của họ; chỉ là sự phản ánh trong đó những lực lượng ở trần thế đã
mang hình thức những lực lượng siêu trần thế”. Định nghĩa này không những đã chỉ
ra được bản chất của tôn giáo mà còn chỉ ra con đường hình thành ý thức hay niềm
tin tôn giáo. Ở định nghĩa trên chúng ta thấy rằng ,Ph. Ănghen đã tiếp tục luận điểm
cho rằng con người sáng tạo ra tôn giáo (tất nhiên con người ở đây là con người của
hiện thực lịch sử ). Sự sáng tạo ra tôn giáo của con người được thực hiện thông qua
con đường nhận thức. Chủ thể tạo ra tôn giáo là con người, đối tượng của sự phản
ánh mà con người sáng tạo ra tôn giáo là sức mạnh ở bên ngoài thống trị cuộc sống
hàng ngày của con người, còn phương thức nhận thức để tạo ra tôn giáo là phương
thức hư ảo. Với chủ thể, đối tượng và phương thức của nhận thức như trên thì kết
quả là con người tạo ra cái siêu nhiên thần thánh trong đầu óc của mình thuộc lĩnh
vực ý thức, niềm tin.
Định nghĩa của PH. Ănghen về tôn giáo tuy là định nghĩa có tính chất bao quát về
hiện tượng tôn giáo, là định nghĩa rộng những cũng đã chỉ rõ cái đặc trưng, cái bản
chất của tôn giáo đó là niềm tin hay thế giới quan hoang đường hư ảo của con người .
Sự ra đời hiện tượng tôn giáo với bản chất như trên là tất yếu khách quan ,vì khi con
ngưòi bị bất lực trước sức mạnh của thế giới bên ngoài thì con người cần đến tôn
giáo nhằm bù đắp cho sự bất lực ấy. Điều đó cũng có nghĩa là bản chất của tôn giáo
được thể hiện rõ nhất thông qua chức năng đền bù hư ảo của nó.
1.1.2 Nguồn gốc
VI.Lê-nin đã gọi toàn bộ những nguyên nhân và điều kiện tất yếu làm nảy sinh
niềm tin tôn giáo là những nguồn gốc của tôn giáo. Nguồn gốc đó bao gồm: Nguồn
gốc xã hội, nguồn gốc nhận thức, nguồn gốc tâm lý .
Nguồn gốc xã hội của tôn giáo là toàn bộ những nguyên nhân và điều kiện
khách quan của đời sống xã hội tất yếu làm nảy sinh và tái hiện những niềm tin tôn
giáo. Trong đó có một số nguyên nhân và điều kiện gắn với mối quan hệ giữa con
người với con người. Chúng ta thấy rằng, sự thống trị của tự nhiên đối với con người

nổi bật chức năng đền bù hư ảo. Giống như thuốc phiện tôn giáo đã tạo ra cái vẻ bề
ngoài của “sự làm nhẹ” tạm thời nỗi đau khổ của con người, an ủi cho những mất
mát, những thiếu hụt hiện thực của đời sống con người, đồng thời gây ra những tác
động có hại đối với con người khi tạo ra ở họ nhu cầu thường xuyên tách khỏi hiện
thực, tiêm nhiễm cho họ những quan niệm phản khoa học .
Trong những điều kiện lịch sử cụ thể, tôn giáo thậm chí có thể là chỗ dựa tinh
thần cho những ước muốn chân chính của quần chúng bị áp bức, phục vụ cho lợi ích
của họ. Ví dụ nó đã từng làm vỏ bọc tư tưởng của các phong trào xã hội tiến bộ.
Nhưng ở đây nó vẫn không hề mất chức năng đền bù hư ảo, vì hạt nhân cơ bản của
các tôn giáo - niềm tin vào cái siêu nhiên - luôn luôn gây tác động kìm hãm đối với
Tiu lun: Nhng vn trit hc trong lý thuyt tụn giỏo Trang 4
GVHD: TS. Bựi Vn Ma Hc viờn: Lờ Duy c Nhõn
tớnh tớch cc ca qun chỳng, chuyn hng nim tin v s n lc ca h vo con
ng h o. Chớnh vỡ vy VI.Lờ nin ó nhn mnh: Tụn giỏo l thuc phin i
vi nhõn dõn cõu núi ú ca C.Mỏc l hũn ỏ tng ca ton b quan im ca ch
ngha Mỏc trong vn tụn giỏo.
1.3. Thi k u: hỡnh thnh v phỏt trin di t tng ca ch ngha
duy tõm
Có thể nói ngay từ khi xuất hiện loài ng-ời trên trái đất này thì tôn giáo cũng
xuất hiện theo. Nh- Lênin đã viết: sự sợ hãi đã tạo ra thần linh, con ng-ời từ thuở đầu
sơ khai vô cùng nhỏ bé và yếu ớt, họ cảm thấy kinh sợ tr-ớc sức mạnh của tự nhiên.
Trong thế giới quan của họ thiên nhiên đ-ợc cai quản bởi các vị thần: thần sấm, thần
m-a, thần gió đ-ợc phác hoạ trong các cuốn Kinh thánh hay các cuốn sách nh-:
Thần thoại Hi lạp, hay các sách kinh của các đạo Hinđu (đạo của ng-ời ấn). Ví dụ
nh- đạo Hinđu là một hệ thống tôn giáo - tín ng-ỡng - triết học. Tôn giáo này quan
niệm các vị thần cai quản thế giới này nh- Indra(Thần Sấm), Surya (Thần mặt trời),
Varu (Thần gió), Agni (Thần Lửa), Varuna (thần không trung) Con ng-ời không hề
có sự tác động gì đối với thế giới họ đang sống do đó chỉ có cúng tế kêu cầu thì con
ng-ời mới đ-ợc Thần linh phù hộ trong mọi công việc.
Chính vì vậy mà trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì: sự bất

nghiờng ng. Nếu nói sự ra đời của tôn giáo là một hiện t-ợng thì bản chất của nó
cũng chỉ phản ánh sự yếu ớt của con ng-ời tr-ớc những vấn đề của tự nhiên và xã hội,
bởi hầu hết các tôn giáo đều quan niệm đều coi bản thân con ng-ời là thực sự yếu ớt
và nhỏ bé và luôn có một sức mạnh siêu nhiên nào đó để họ cầu cứu: Chúa trời,
Thánh Alla, Đức Phật nh- đã nói ở trên.

2. Tụn giỏo v nhng mt sai trỏi
2.1. Sai lm trong nhn thc
Chính do sự sai lầm nh- đã nói ở trên, mà tôn giáo có ảnh h-ởng khá tiêu cực đối
với sự phát triển hoàn chỉnh của hình thái kinh tế xã hội. Xét về mặt triết học trên
quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì con ng-ời luôn sử dụng nhận thức
của mình để cải tạo xã hội ngày càng trở nên tốt đẹp hơn thì trong thế giới quan tôn
giáo thì con ng-ời lại chng có tác dụng gì trong việc cải biến thế giới: đạo Phật quan
niệm đời là bể khổ nên chủ tr-ơng lánh đời để tự tu thân mong giải thoát khỏi cõi khổ
đau để đạt tới cõi Niết bàn là t-ợng tr-ng cho sự siêu thoát, con ng tu thân nhm
mc ích vt ra khi vũng tn ti nh bn tr thành git nc trong, không
vng vn gỡ n ngn súng vào vũng c, đạo thiên Chúa quan niệm Chúa đã tạo
nên tất cả và con ng-ời phải nghe theo lời Chúa dạy, tất cả đã đ-ợc ghi trong Kinh
thánh con ng-ời của tôn giáo là con ng-ời nhỏ bé và họ luôn phải tìm kiếm sức mạnh
ở bên ngoài con ng-ời họ.
2.2. Nhng nh hng tiờu cc n s phỏt trin xó hi
2.2.1 Nhng nh hng do chớnh bn thõn tụn giỏo gõy ra
Nh- ở trên đã nói thì con ng-ời trong thế giới quan tôn giáo là vô cùng nhỏ bé
chính vì vậy con ng-ời không hề có tác dụng trong việc cải biến xã hội. Nừu con
ng-ời chỉ nhận thức thế giới d-ới thế giới quan tôn giáo thì chắc chắn cuộc sống của
chúng ta sẽ không bao giờ đ-ợc nh- ngày nay mà chúng ta sẽ mãi mãi chỉ là những
sinh vật nhỏ bé và chịu ảnh h-ởng hoàn toàn của các sức mạnh tự nhiên.
Tiu lun: Nhng vn trit hc trong lý thuyt tụn giỏo Trang 6
GVHD: TS. Bựi Vn Ma Hc viờn: Lờ Duy c Nhõn
ở ph-ơng Tây đã có một thời Thiên chúa giáo chi phối hoàn toàn nhận thức của

3.1. S phỏt trin ca cỏc loi tụn giỏo
Kiu tụn giỏo hin i ra i nhm lm cho tụn giỏo phự hp vi s phỏt trin
mi ca lch s xó hi. c trng ca kiu tụn giỏo ny l nú ó cú giỏo lý, giỏo lut,
cú h thng l nghi th cỳng cht ch, v c bit l cú t chc - ngha l nú ó l
mt tiu h thng kin trỳc thng tng.
Tiu lun: Nhng vn trit hc trong lý thuyt tụn giỏo Trang 7
GVHD: TS. Bựi Vn Ma Hc viờn: Lờ Duy c Nhõn
Tụn giỏo dõn tc (hay quc gia) gn lin vi xó hi cú giai cp u tiờn(xó hi
chim hu nụ l) in hỡnh l tụn giỏo a thn ca Hy Lp v thn ng u trong
vn thn miu (Pantheon ) l thn Zeus - v chỳa t trờn tri, ri n cỏc v thn nh:
thn bin (Poseidon), thn Tỡnh yờu v sc p (Aphrodite), thn Mt tri (Apollo)
c trng ca tụn giỏo dõn tc l tớnh cht quc gia, cỏc v thn c to nờn do
o tng tụn giỏo ca nhõn dõn u l nhng v thn cú tớnh cht quc gia, quyn lc
ca cỏc v thn ú khụng vt ra ngoi khu vc. Nh C.Mỏc ó nhn xột tụn giỏo
chõn chớnh ca cỏc dõn tc thi c l s th cỳng mang tớnh quc gia riờng, tớnh
nh nc riờng. Chớnh vỡ cú mi quan h cht ch gia tụn giỏo dõn tc vi quc
gia dõn tc m khi ny sinh nhng vn dõn tc thng kộo theo vn tụn giỏo.
Tụn giỏo th gii thng gn vi nhng bc ngot quan trng trong lch s
ng chm ti s phn a s ngi. Vớ d: o Pht xut hin vo th k th V - VI
trc cụng nguyờn l h t tng ca cỏc nh nc chim hu nụ l ln nhm thay
th o B la mụn l tụn giỏo cú tớnh cht th tc. o C c xut hin vo th k
th I sau cụng nguyờn, cui thi k khng hong kinh t chớnh tr -xó hi ca ch
La Mó a dõn tc, m u cho s ra i ch xó hi mi - ch phong kin.
o Hi xut hin vo th k th VII sau cụng nguyờn gn lin vi cỏc b lc A-ra-
vin lờn ch phong kin.
Tụn giỏo th gii thc hin s truyn bỏ n mi ngi (khụng phõn bit gii, a
v xó hi, c im dõn tc hay chng tc), coi mi ngi bỡnh ng thiờng liờng v
cú chung mt nhu cu c gii thoỏt khi au kh. Cũn s hng lc th gii bờn
kia thỡ theo s truyn bỏ ca tụn giỏo th gii, khụng ph thuc vo a v xó hi ca
mi ngi nh i vi cỏc tụn giỏo dõn tc, m ph thuc vo o c ca giỏo dõn .

yu ca chớnh sỏch tụn giỏo mi gm:
- Mi tụn giỏo u bỡnh ng trc phỏp lut
- Tụn giỏo ch cú ý ngha trong sinh hot vn hoỏ tinh thn khụng cũn tham
gia vo cỏc hot ng chớnh tr
- Tụn trng quyn t do tớn ngng v khụng tớn ngng ca mi ngi
- Phỏt huy mt tớch cc ca tụn giỏo v hn ch cỏc mt tiờu cc cú hi cho
i sng xó hi
Ăng-ghen đã nói mọi sự phát triển không có định h-ớng đúng đều để lại phía sau
một bãi hoang mạc. Tôn giáo là một bộ phận trong xã hội loài ng-ời nó có một số
mặt tốt nh- đạo Phật quan niệm ở hiền gặp lành, ác giả ác báo Thiên Chúa giáo răn
dậy các tín đồ của mình phải sống l-ơng thiện đó là những -u điểm mà con ng-ời cần
phát huy. Tuy nhiên nh- đã phân tích ở trên thì tôn giáo d-ờng nh- sẽ mất dần đi chỗ
đứng của mình, điều đó là tất nhiên bởi theo qui luật của sự phát triển thì cái cũ sẽ bị
thay thế bởi cái mới phát triển hơn. Con ng-ời càng ngày càng phát triển và d-ới sức
mạnh của Khoa học Công nghệ thì con ng-ời ngày nay đã có những nhận thức đầy đủ
về thế giới và họ có thể cải biến tự nhiên cũng nh- xã hội bằng khả năng và theo ý
muốn của mình.

Tiểu luận: Những vấn đề triết học trong lý thuyết tôn giáo Trang 9
GVHD: TS. Bùi Văn Mưa Học viên: Lê Duy Đắc Nhân
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Triết học phần 1 Đại cương về lịch sử triết học; TS.Bùi Văn Mưa (chủ biên) -
TS.Trần Nguyên Ký – PGS TS. Lê Thanh Sinh – TS. Nguyễn Ngọc Thu – TS. Bùi
Bá Linh – TS. Bùi Xuân Thanh; Tp.Hồ Chí Minh – 2011.
[2] http://vi.wikipedia.org
[3] http://www.vientriethoc.com.vn HẾT