1
1. Tính cấp thiết của đề tài
Thời đại thông tin, bùng nổ thông tin, xa lộ thông tin, đó là những
khái niệm còn khá mới nhưng chứng tỏ sức mạnh của thông tin trong đời sống
xã hội quốc gia và quốc tế hiện nay. Xã hội càng phát triển, yêu cầu thông tin
càng đa dạng, phong phú và ngược lại, sự phát triển của thông tin thúc đẩy sự
phát triển của xã hội. Trong thời đại hiện nay với xu thế toàn cầu hóa, khu
vực hóa mỗi quốc gia muốn phát triển phải khai thác được các quan hệ giao
lưu quốc tế. Thông tin chính là chiếc cầu nối trong sự giao lưu giữa các quốc
gia, là phương tiện giúp cho sự hiểu biết lẫn nhau giữa các cộng đồng, là
nguồn lực để phát triển đất nước. Theo đó, thông tin đối ngoại đã trở thành một
trong những công cụ quan trọng, phổ biến được sử dụng trong quan hệ quốc
tế và có ảnh hưởng lớn đến các hoạt động đối ngoại của mọi quốc gia trên thế
giới. Thành công hay thất bại trong việc thực hiện chính sách đối ngoại một
phần tùy thuộc vào khả năng chiếm được lợi thế thông tin hay không.
Thông tin đối ngoại là một mảng công việc rất quan trọng trong công
tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước. Đó là cầu nối, phương tiện mở rộng
giao lưu, hiểu biết giữa Việt Nam với các nước. Làm tốt công tác thông tin
tuyên truyền đối ngoại sẽ giúp các bạn bè quốc tế tiếp cận tình hình một cách
chính xác, giúp họ hiểu đúng về đất nước, con người Việt Nam. Qua đó, phục
vụ chính sách đối ngoại rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ và hội
nhập kinh tế quốc tế của ta, thu hút các nguồn lực bên ngoài như vốn, công
nghệ, du lịch… phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, góp phần
2
vào quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Đồng thời, sẽ làm hạn
chế những thông tin sai lệch, bịa đặt về Việt Nam và ngăn chặn âm mưu "diễn
biến hòa bình" trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa và các hoạt động phá hoại an
ninh quốc gia của các phần tử chống đối.
3
3
Ngay từ những năm đầu thập niên 90, công tác thông tin đối ngoại đã

5
báo chí, Báo chí truyền thông và kinh tế, văn hóa -xã hội (Lê Thanh Bình),
Báo chí với sự nghiệp đổi mới ngày nay (Ngọc Đán) phân tích vai trò và
nghiệp vụ báo chí là tài liệu tham khảo rất quan trọng khi nghiên cứu sâu vào
lĩnh vực thông tin.
Các cuốn sách nước ngoài đã dịch như Bùng nổ thông tin (Breton
Philipe, Serge Proul), Sức mạnh của truyền thông (Michael Schudson) hoặc
cuốn The Press and Foreign policy (Cohen) đã đề cập đến vấn đề cơ bản của
thông tin và thông tin trong ngoại giao.
Luận văn tham khảo và khai thác một số nguồn tài liệu chủ yếu sau:
- Các văn kiện Đại hội Đảng.
- Các văn bản pháp quy như Hiến pháp, Luật báo chí.
6
- Thông tư, nghị định, chỉ thị của Trung ương Đảng và Chính phủ.
- Các bài diễn văn, báo cáo tổng kết, tài liệu của các Bộ, Ban, ngành
tham gia làm công tác thông tin đối ngoại như Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài
Truyền hình Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Bộ Ngoại giao, Bộ Văn hóa,
Du lịch và Thể thao
- Các tham luận hội nghị, tạp chí, bài báo, trang thông tin điện tử có
liên quan đến đề tài…
Việc nghiên cứu đề tài này sẽ góp phần tìm hiểu, tiếp cận, nắm bắt và
sử dụng công cụ thông tin trong hoạt động đối ngoại của Đảng và Nhà nước.
3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
* Mục đích
Mục đích của đề tài là phác họa tình hình và bước đầu đánh giá về
công tác thông tin đối ngoại, nêu bật vai trò của công tác thông tin đối ngoại
như là một kênh quan trọng, một công cụ đắc lực trong các hoạt động đối
ngoại của Đảng và Nhà nước, qua đó nêu lên một vài giải pháp để phát huy
hơn nữa vai trò của công tác thông tin đối ngoại.
7

6
11
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận của luận văn được dựa trên phương pháp luận của chủ
nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước
về công tác thông tin đối ngoại.
Luận văn vận dụng phương pháp nghiên cứu quốc tế, nghiên cứu khoa
học xã hội, kết hợp tổng kết thực tiến, phân tích, thống kê…
6. Đóng góp mới về khoa học và ý nghĩa thực tiễn của luận văn
Trên cơ sở phân tích một cách có hệ thống, chủ trương, chính sách của
Đảng và Nhà nước cùng những hoạt động của các lực lượng tham gia công
tác thông tin đối ngoại từ năm 1986 đến nay, luận văn cố gắng làm rõ thành
tựu và hạn chế trong công tác thông tin đối ngoại của ta thời kỳ đổi mới, từ đó
nêu một vài giải pháp để phát huy công tác này trong thực tiễn.
12
Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần hệ thống hóa hoạt động thông tin đối
ngoại của nước ta để từ đó rút ra một số kinh nghiệm phục vụ thiết thực
đường lối đối ngoại rộng mở và hội nhập quốc tế.
Luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cán bộ
làm công tác thông tin đối ngoại, cho sinh viên, học viên.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của luận văn gồm 3 chương:
Chương 1: Nhận thức chung về công tác thông tin đối ngoại và hoạt
động thông tin đối ngoại ở nước ta trước thời kỳ đổi mới.
Chương 2: Công tác thông tin đối ngoại của Việt Nam trong thời kỳ
đổi mới
Chương 3: Những giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thông tin đối
ngoại trong tình hình mới.
13

16
của thông tin có quan hệ chặt chẽ với những giác quan chính (nghe, nhìn)
tương đối ổn định của con người. Thông tin có biểu hiện trực tiếp, trực cảm,
tương ứng để con người có thể tiếp nhận, sử dụng và trao đổi được là dạng
chữ viết, hình ảnh và âm thanh nói chung. Chỉ có những phương tiện thể hiện
và trao đổi thông tin (phát thanh, chuyển tải, khuếch đại và thu nhận) là luôn
thay đổi nhanh chóng và rõ rệt hơn, gắn với sự phát triển ngày càng cao hơn
của khoa học, kỹ thuật, công nghệ. Khi nắm bắt và tác động vào riêng hình
thức của thông tin, những phương tiện truyền thông góp phần quyết định
trong việc tích cực hóa và hợp lý hóa cả về mặt số lượng lẫn về mặt chất
lượng quá trình chuyển giao và trao đổi thông tin.
Theo Đại từ điển tiếng Việt: "Thông tin: là truyền tin, được tin, báo cho
nhau biết, tin tức về các sự kiện diễn ra trong thế giới xung quanh" [37, tr. 1587].
Loài người đã phát triển từ những hình thức thông tin đơn giản, chủ yếu
dùng tiếng nói và các tín hiệu, đến sự ra đời của chữ viết, báo chí, đài phát thanh,
17
vô tuyến truyền hình và làm cho thông tin phát triển mạnh mẽ trên phạm vi toàn
cầu. Thông tin hiện đại đang góp phần rất lớn vào sự tiến bộ của nhân loại. Sự
bùng nổ thông tin mang tính chất toàn cầu đã thúc đẩy sự phát triển của giao lưu
kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - kỹ thuật giữa các quốc gia dân tộc. Nhu
cầu giữ và tiếp nhận thông tin cùng tăng lên gấp nhiều lần. Thế giới như được
thu hẹp lại, trong đó những nguồn tin của mỗi cộng đồng, mỗi địa phương được
khai thác nhanh chóng và dựa vào dòng thác thông tin để trở thành sự hiểu biết
chung của nhân loại.
Đối với mỗi quốc gia, thông tin được xác định ở hai hướng chính:
thông tin đối nội và thông tin đối ngoại.
Thông tin đối ngoại là hoạt động truyền - nhận tin tức, xử lý và giải
thích các thông tin trong quan hệ giữa các nước với nhau.
Thông tin đối ngoại là hoạt động thông tin của một quốc gia nhằm vào
các đối tượng ở bên ngoài nhằm tạo ra sự hiểu biết về quốc gia đó, xây dựng

hóa, hiện đại hóa đất nước và đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa dạng hóa
10
20
đa phương hóa, sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của tất cả các nước trên thế
giới. Tuyên truyền đường lối đổi mới gắn liền với việc quảng bá những thành
tựu mọi mặt mà nước ta đã đạt được trong những năm qua và làm rõ quyết
tâm chính trị, mô hình phát triển của Việt Nam. Làm rõ đường lối, chính sách
sẽ góp phần thúc đẩy quan hệ kinh tế, thương mại và tài chính với các đối tác
nước ngoài.
- Tuyên truyền chính sách đối ngoại của Việt Nam. Chính sách đối
ngoại trong bối cảnh hiện nay là bao gồm cả kinh tế đối ngoại và trong đó có
cả hợp tác song phương lẫn đa phương. Trong tình hình hiện nay, ta cần tuyên
truyền những khả năng to lớn của Việt Nam trong quan hệ hợp tác với mọi
đối tác, không phân biệt chế độ chính trị - xã hội và theo nguyên tắc cùng có
lợi, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau. Tuyên truyền đi đôi với
việc phổ biến những văn bản liên quan đến đầu tư kinh tế đối ngoại như
những văn bản pháp lý, những quy định hành chính của ta về đầu tư, thuế,
xuất, nhập khẩu…
21
Thông tin tuyên truyền đối ngoại không chỉ làm rõ đường lối chính
sách đối ngoại mà còn hỗ trợ cho các hoạt động ngoại giao. Đó là: cung cấp
thông tin về các hoạt động ngoại giao cho báo chí và cho công chúng, chuẩn
bị dư luận, tránh những bất ngờ không cần thiết trong phản ứng của dư luận,
vận động dư luận ủng hộ quan điểm, chính sách của ta, đồng thời phản đối,
đấu tranh dư luận, chống lại những luận điệu sai trái thù địch, phản bác những
thông tin xuyên tạc, sai lệch về tình hình Việt Nam nhất là về tình hình dân
chủ, nhân quyền, tôn giáo, biên giới lãnh thổ; ngăn chặn việc truyền bá vào
Việt Nam những quan điểm, tư tưởng, lối sống, văn hóa phản động, đồi trụy,
kích động bạo lực.
- Tuyên truyền về đất nước, con người, lịch sử, văn hóa Việt Nam .

+ Nói rõ và giải thích quan điểm của Việt Nam về những vấn đề quốc
tế mà nhân dân ta đặc biệt quan tâm.
12
24
+ Cung cấp thông tin theo quan điểm của nước mình về tình hình quốc tế.
+ Đánh giá xu thế phát triển của tình hình thế giới.
+ Cung cấp thông tin về các nước trên thế giới, về các vấn đề mà thế
giới cùng quan tâm giải quyết.
Tuyên truyền thông tin quốc tế trong nước nhằm:
+ Đáp ứng nhu cầu thông tin quốc tế về mọi mặt của nhân dân.
+ Phổ biến quan điểm chính thống của ta về các vấn đề quốc tế, như
vậy có thể tránh được những lệch lạc trong quan điểm và nhận thức có thể
xuất hiện trong một số người.
+ Củng cố tình hữu nghị và hợp tác của nhân dân ta với nhân dân các
25
nước trên thế giới.
1.1.2. Công tác thông tin đối ngoại là một nhiệm vụ của công tác
đối ngoại
Từ khi ra đời và phát triển cho đến nay, dù dưới bất kỳ hình thái kinh
tế - xã hội nào, mỗi nhà nước đều có hai chức năng cơ bản là: chức năng đối
nội và chức năng đối ngoại. Hai chức năng này có mối liên hệ mật thiết, hỗ
trợ, gắn bó với nhau phục vụ lợi ích quốc gia. Đối nội là cơ sở của đối ngoại.
Đối ngoại là sự tiếp tục, kéo dài của đối nội. Mặt trận đối ngoại tìm ra và khai
thác tốt nhất các nhân tố thuận lợi bên ngoài phục vụ cho các mục tiêu bên
trong, phát triển đất nước, phát hiện các nguy cơ, thách thức bên ngoài để tìm
cách hạn chế và khắc phục. Các quốc gia thông qua hoạt động đối ngoại nhằm
nâng cao vị thế của mình trên trường quốc tế. Đối ngoại là nhằm phục vụ mục
tiêu cách mạng trong nước nhưng phải phù hợp với xu hướng, quy luật vận
động của thế giới mới có thể phát huy hết nhiệm vụ, chức năng của mình.
Mục đích của thông tin tuyên truyền đối ngoại cũng là mục đích của