Có ý kiến cho rằng: Nguyễn Tuân là một nhà
văn duy mĩ (điều quan tâm duy nhất là Cái
Đẹp). Đọc truyện ngắn chữ người tử tù, anh
(chị) thấy nhận xét đó có đúng không? Vì
sao?
Nguyễn Tuân sinh năm 1910, trong một gia đình Nho giáo ở làng Nhân Mục, tục gọi là
làng Mọc, ngoại thành Hà Nội. Ông sống chủ yếu bằng nghề viết văn, viết báo. Sau khi
tập truyện ngắn Vang bóng một thời được xuất bản năm 1940, Nguyễn Tuân trở nên nổi
tiếng, ông tham gia kháng chiến chống Pháp bằng hoạt động văn nghệ. Nhờ đi nhiều, viết
nhiều, Nguyễn Tuân đã sáng tác những tác phẩm có giá trị cao về nội dung tư tưởng và
nghệ thuật. Với những đóng góp quan trọng cho nền văn học nước nhà, ông được đánh
giá là cây đại thụ của nền văn xuôi hiện đại. Về mặt phong cách, Nguyễn Tuân sớm tạo
cho mình một phong cách sáng tác độc đáo, mang đậm dấu ấn cá nhân. Đó là trình độ
hiểu biết uyên bác, sự cẩn trọng đến mức cầu kì trong cách chọn chữ, đặt câu, sử dụng
hình ảnh và các thủ pháp nghệ thuật để làm nổi bật chủ đề tác phẩm. Vì vậy, có ý kiến
cho rằng: Nguyễn Tuân là một nhà văn duy mĩ, tức là chỉ quan tâm duy nhất tới cái đẹp
mà thôi. Đọc kĩ truyện ngắn Chữ người tử tù, chúng ta sẽ thấy ý kiến trên có phần cực
đoan. Chữ người tử tù rút từ tập Vang bóng một thời, nội dung ghi chép về một thời đại
và một lớp người đã lùi vào dĩ vãng nhưng bóng dáng thì vẫn còn in đậm trong trí nhớ và
tình cảm yêu mến, tôn sùng của tác giả. Nhân vật chính của Chữ người tử tù là Huấn Cao,
một tù nhân lãnh án chém vì tội dám chống lại triều đình. Huấn Cao nổi tiếng về tài viết
chữ Hán rất đẹp. Mến mộ tài ông, viên quản ngục đã bí mật đối đãi thật đầy đủ, trân trọng
và tha thiết muốn được ông cho chữ quý. Đến khi tưởng đã hết hi vọng thì bất chợt người
tử tù lại vui vẻ đổng ý cho chữ, kèm theo lời khuyên viên quản ngục hãy bỏ nghề, về quê
sống thanh bần để giữ được tâm hồn trong sạch, xứng với thú chơi chữ đẹp. Thông qua
câu chuyện ấy, đặc biệt là cảnh cho chữ ban đêm tại ngục tối giữa ánh đuốc đỏ rực, tác
giả khẳng định giá trị cao quý của Cái Đẹp: đẹp chữ viết, đẹp đức cao, đẹp nhân cách;
đồng thời ca ngợi người biết quý trọng gìn giữ Cái Đẹp ấy như gìn giữ báu vật ở đời,
không vàng bạc hay quyền thế nào có thể đánh đổi được. Tính hiện thực của truyện ngắn
này vô cùng sâu sắc. Điều đó được nhà văn Nguyễn Tuân tập trung thể hiện ở nhân vật
Huấn Cao mà ông coi là nhân vật tư tưởng của mình. Số phận Huấn Cao đầy mâu thuẫn.

chủ nhà vì nó quý hơn vàng ngọc. Nhưng điều cốt yếu là người ta phải biết là nó đẹp, nó
quý thì nó mới đẹp, mới quý. Sách xưa còn ghi lại những giai thoại về chữ viết của
Vương Hi Chi, về thiếp Lan Đình… là những mẫu chữ đẹp nổi tiếng trong thiên hạ. Nhân
vật Huấn Cao trong truyện Chữ người tử tù tượng trưng cho Cái Đẹp. Nhưng thái độ của
giai cấp phong kiến thống trị thời suy tàn đối với Cái Đẹp là huỷ diệt. Huấn Cao dù tài ba
đến mấy, dù viết chữ đẹp đến mấy mà dám chống lại triều đình mọt ruỗng của chúng thì
chúng cũng không cần. Chúng chỉ cần những tên nô tì ngu xuẩn và tàn bạo để giúp chúng
giữ chặt cái ngai vàng bẩn thỉu mà thôi. Thái độ thứ hai là thái độ quý trọng, kính phục
tài năng, nghĩa khí. Cái tài viết chữ vừa nhanh vừa đẹp của Huấn Cao đã lừng lẫy khắp
nơi, lan cả vào chốn ngục tù, khiến viên quản ngục cũng phải ao ước rằng: có một ngày
kia được treo ở nhà riêng mình một đôi câu đối do tay ông Huấn Cao viết… Có được chữ
ông Huấn mà treo là có một báu vật trên đời. Còn thầy thơ lại dù chỉ nghe lời đồn là
Huấn Cao có cả tài văn lẫn võ mà nay bị bắt giam, chờ ngày lãnh án tử hình thì cũng thấy
tiếc. Viên quản ngục chữ nghĩa chắc không nhiều nhưng quý ở chỗ ông ta có tấm lòng
liên tài và con mắt nhìn Cái Đẹp, coi việc thưởng thức Cái Đẹp là một phần của lẽ sống.
Giống như nhân vật Huấn Cao, nhân vật quản ngục cũng rơi vào quy luật đau lòng: thân
phận không phải là hệ quả của bản chất. Một nhân cách trên mức bình thường như vậy
mà lại phải sống nơi cửa ngục: Trong hoàn cảnh đề lao, người ta sống bằng tàn nhẫn,
bằng lừa lọc, tính cách dịu dàng và lòng biết giá người, biết trọng người ngay của viên
quan coi ngục này là một thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật
đều hỗn loạn xô bồ. Ông trời nhiều khi chơi ác, đem đày ải những cái thuần khiết vào
giữa một đống cặn bã. Và những người có tâm điền tốt và thẳng thắn, lại phải ăn đời ở
kiếp với lũ quay quắt. Nguyễn Tuân đã mượn suy nghĩ của viên quản ngục về thầy thơ lại
để nói lên quan điểm của mình về cách đánh giá con người:… Một kẻ biết kính mến khí
phách, một kẻ biết tiếc, biết trọng người có tài, hẳn không phải là kẻ xấu hay là vô tình…
Bản thân viên quản ngục không giấu được sự kiêng nể, bái phục đối với tử tù Huấn Cao.
Từ lúc Huấn Cao mới bị giải đến cho tới ngày cuối cùng ở nhà ngục tỉnh Sơn, viên quản
ngục đều trân trọng dành cho ông một sự biệt đãi trước nay chưa từng có. Ngày hai bữa,
thầy thơ lại dâng rượu thịt cho kẻ tử tù nguy hiểm nhất bọn. Viên quản ngục đắn đo mãi
mới dám bước vào buồng giam để khép nép thưa bày với Huấn Cao, một điều thưa ngài,

cho chữ. Vậy thì lí do gì khiến ông đồng ý cho chữ trong hoàn cảnh bất thường này ?!
Chính là thái độ biết quý trọng, biết lưu giữ Cái Đẹp hiếm hơn vàng ngọc của viên quản
ngục đã khiến ông xúc động và trong thâm tâm, ông đã coi viên quản ngục là một bậc tri
kỉ, một tấm lòng liên tài hiếm có trong thiên hạ. Chúng ta hãy đọc kĩ đoạn cuối truyện
ngắn Chữ người tử tù để thấy rõ tâm huyết và tài năng nghệ thuật xuất sắc của Nguyễn
Tuân. Quang cảnh cho chữ vừa lạ, vừa đẹp, vừa có vẻ kì bí, huyền ảo như trong thần
thoại: Đêm hôm ấy, lúc trại giam tỉnh Sơn chỉ còn vẳng có tiếng mõ trên vọng canh, một
cảnh tượng xưa nay chưa từng có, đã bày ra trong một buồng tối chật hẹp, ẩm ướt, tường
đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián. Trong một không khí khói tỏa như
đám cháy nhà, ánh sáng đỏ rực của một bó đuốc tẩm dầu rọi lên ba cái đầu người đang
chăm chú trên một tấm lụa bạch còn nguyên vẹn lần hồ. Khói bốc tỏa cay mắt, làm họ dụi
mắt lia lịa. Một người tù, cổ đeo gông, chân vướng xiềng, đang đậm tô nét chữ trên tấm
lụa trắng tinh căng trên mảnh ván. Người tù viết xong một chữ, viên quản ngục lại vội
khúm núm cất những đồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ đặt trên phiến lụa óng. Và cái thầy
thơ lại gầy gò thì run run bưng chậu mực… Huấn Cao cho viên quản ngục chữ quý kèm
theo lời dặn chí tình: Ở đây lẫn lộn. Ta khuyên thầy Quản nên thay chốn ở đi. Chỗ này
không phải là nơi để treo một bức lụa trắng với những nét chữ vuông tươi tắn nó nói lên
những cái hoài bão tung hoành của một đời con người… Tôi bảo thực đấy: Thầy Quản
nên tìm về nhà quê mà ở, thầy hãy thoát khỏi cái nghề này đi đã, rồi hãy nghĩ đến chuyện
chơi chữ. Ở đây, khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc mất cái
đời lương thiện đi. Lời khuyên đó là nghĩa cử cuối cùng của Huấn Cao đối với con người.
Trước khi chết, ông vẫn cố gắng hướng con người đến Chân, Thiện, Mĩ của cuộc đời.
Đoạn văn miêu tả cảnh cho chữ vô cùng đặc sắc và đầy chất tạo hình, tiêu biểu cho bút
pháp nghệ thuật lãng mạn chủ nghĩa mang đậm dấu ấn cá nhân của Nguyễn Tuân giai
đoạn trước cách mạng tháng Tám 1945; đồng thời khẳng định ông xứng đáng là bậc thầy
về ngôn ngữ dân tộc. Có thể nói hầu như tất cả mặt mạnh của tác giả được bộc lộ tập
trung nhất ở đây: sự phong phú, chính xác về kiến thức lịch sử, văn hóa, xã hội; năng lực
quan sát nhạy bén, sắc sảo, trí tưởng tượng mạnh mẽ, bay bổng… Mơ ước thiết tha, cháy
bỏng về Cái Đẹp, thái độ tôn vinh Cái Đẹp của Nguyễn Tuân có tác dụng thức tỉnh rất
lớn đối với người đọc. Dường như tác giả đã hóa thân vào cả ba nhân vật: Huấn Cao, viên