I.KHÁI NiỆM
1.1. NGÔN NGỮ VÀ NGÔN TỪ NGHỆ THUẬT
•
NGÔN NGỮ
(language)
•
Là tiếng nói của một
dân tộc
•
Là công cụ giao tiếp
hàng ngày
•
Thuộc phong cách
sinh hoạt, gần với
khẩu ngữ
•
NGÔN TỪ NGHỆ
THUẬT (parole)
•
Cũng xuất phát từ NN
dân tộc, NN đời sống
hàng ngày.
•
Là chất liệu tạo nên
tác phẩm VH
•
Là công cụ của tư duy
•
Thuộc phong cách
nghệ thuật

vẹn, đầy đủ, có thể tự
thuyết minh ý nghĩa của
nó
•
Chỉ có 1 lời văn duy nhất
hợp với ý tình định nói.
Sự khác biệt?
1.3. NGÔN NGỮ VĂN HỌC VÀ NGÔN NGỮ TOÀN DÂN :
Ngôn ngữ, trước hết là công cụ giao tiếp của nhân dân.
Nhờ ngôn ngữ ,hình tượng văn học có thể đến với nhân dân
một cách dễ dàng.
Ngôn ngữ văn học là ngôn ngữ của toàn dân đã được
nhà văn dày công sàng lọc, chọn lựa và nâng cao. Khi đã
trở thành ngôn ngữ văn học, nó lại tác động tích cực trở lại
ngôn ngữ toàn dân, làm cho ngôn ngữ toàn dân trở nên
phong phú hơn, đa dạng hơn.
Mối quan hệ qua lại giữa ngôn ngữ văn học và
ngôn ngữ toàn dân diễn ra liên tục, thúc đẩy nhau không
ngừng phát triển.
•
NGÔN NGỮ VĂN
HỌC
•
Do được chọn lọc,
gọt rũa, hấp thu được
những tinh hoa trong
vốn từ vựng và văn
phạm của ngôn ngữ
toàn dân, ngôn ngữ
văn học có điều kiện

dụng tiếng địa phương, tiếng lóng, tiếng nghề nghiệp, tiếng
dân tộc ít người… nó cũng không chấp nhận những sáng tạo
bí hiểm, vi phạm chuẩn mực tiếng nói của dân tộc.
Chính vì vậy, các nhà thơ, nhà văn phải nổ lực phấn
đấu trong suốt các chặng đường sáng tạo, tìm đến một thứ
ngôn ngữ thực sự hoàn thiện, có khả năng khơi gợi mạnh mẽ
trí tưởng tượng của độc giả.
II. LỜI VĂN NGHỆ THUẬT ( NGÔN NGỮ VĂN HỌC):
2.3. Các đặc điểm của lời văn (ngôn ngữ) trong tác phẩm văn
học:
a. Tính chính xác:
- Là kết quả của cả một quá trình rèn luyện và lao động
sáng tạo của nhà văn.
-Thường tạo nên sức thuyết phục lớn đối với người đọc.
-Phải biết chọn từ ngữ thích hợp nhất với đối tượng được
miêu tả, hoặc tạo ra ngữ cảnh thích hợp để từ ngữ bọc lộ đúng
nghĩa của nó.
Ví dụ: Cùng một hiện tượng chết, nhưng Bác viết: “
Chẳng may cụ Huỳnh sớm tạ thế trước khi cách mạng thành
công”;“Những chiến sĩ ấy đã hy sinh cực kỳ oanh liệt”; “Chúng ta
không sợ chết vì chúng ta dám sống”.
b. Tính hàm súc:
-Là khả năng của ngôn ngữ văn học có thể miêu tả mọi
hiện tượng cuộc sống một cách cô động, ít lời mà nói được
nhiều ý nghĩa, ý ở ngoài lời, nhằm đạt đến một hiệu quả nghệ
thuật tối đa.
-Phải biết lựa chọn, dồn nén nội dung vào một số lượng
từ ít ỏi, mà có sức biểu hiện thật lớn.
Ví dụ: Trong truyện Kiều, chỉ bằng một từ “ đắt” nhất, có
giá trị biểu hiện cao nhất, Nguyễn Du đã mô tả các nhân vật


giu sức gợi tả.Dng phýng thức chuyển nghĩa ,cc biện php
giu sức gợi tả.Dng phýng thức chuyển nghĩa ,cc biện php
tu từ từ vựng, tu từ c php: lối nĩi ví von, ẩn dụ, khoa trýng, týợng
tu từ từ vựng, tu từ c php: lối nĩi ví von, ẩn dụ, khoa trýng, týợng
trýng
trýng
…)
…)
e. Tính nhiều nghĩa:
-Là đặc điểm phổ biến của ngôn ngữ. Bên cạnh nghĩa
chính, từ còn có nghĩa phụ, cùng với nghĩa đen, từ còn được
dùng theo nghĩa bóng.
-Đưa lại cho nghệ thuật những tầng lớp nghĩa khác
nhau, hoà quyện vào nhau. Đây là một trong những nguyên
nhân quan trọng đã tạo ra sức sống, đem lại chiều sâu và giá trị
nghệ thuật của ngôn ngữ văn học.
Ví dụ: Chí Phèo nói với Bá Kiến: “ Ai cho tao lương
thiện?” thì cũng bao hàm trong đó nhiều ý nghĩa. Đấy không chỉ
là câu hỏi Chí Phèo hỏi với Bá Kiến mà còn là câu hỏi nhức
nhối với xã hội bấy giờ. Trong đó người đọc cảm nhận được cả
nỗi tuyệt vọng của Chí Phèo, cả nỗi đau của Nam Cao về
những kiếp người không được làm người.
f. Tính tổ chức cao:
Những biểu hiện của tính TỔ CHỨC trong tc phẩm văn
Những biểu hiện của tính TỔ CHỨC trong tc phẩm văn
học:
học:
Cch sắp xếp vần, nhịp, nim, đối chặt chẽ (trong th)
Cch sắp xếp vần, nhịp, nim, đối chặt chẽ (trong th)

Hôm nay đã chặt cành,
Đắp cho người dưới mộ.”
-Người đọc đoạn thơ trên sẽ có cảm giác nặng nề, nghẹn
ngào phần nào tạo nên được là bởi dùng âm “ ô” là một âm
khép, kết hợp với thanh nặng (.) ở cuối dòng, khiến cho câu
thơ thêm nghẹn lại, trĩu xuống, diễn tả được trạng thái đau
xót.
b).Về mặt từ vựng:
Bao gồm từ đồng nghĩa, phản nghĩa, từ tục, từ thanh, từ
cổ, từ mới, tiếng lóng, tiếng nghề nghiệp, tiếng địa phương,
tiếng nước ngoài… là các phương tiện tạo hình và biểu lộ vô
cùng quan trọng đối với lời văn trong tác phẩm văn học.
Ví dụ: Muốn thể hiện một loại người nào đó, nhà văn
phải am tường vốn biệt ngữ họ thường sử dụng.
Trong truyện Kiều, những giai nhân tài tử như Thuý Kiều, Kim
Trọng thì phải sử dụng những từ Hán – Việt trang nhã như “
mai cốt cách, tuyết tinh thần”, nhưng để khắc hoạ bọn hạ
đẳng, tiểu nhân thì tác giả lại sử dụng những từ kiểu “ vành
ngoài bảy chữ, vành trong tám nghề” dành cho bọn Tú Bà,
Mã Giám Sinh.
c) Chuyển nghĩa:
Việc chuyển nghĩa của từ có vai trò rất lớn trong việc
tạo nên khả năng biểu hiện “ ý tại ngôn ngoại”của lời văn
nghệ thuật.
Các phương tiện chuyển nghĩa đó là hoán dụ, ẩn dụ,
nhân hoá,ví von, mĩa mai, tượng trưng, phân hoá, phúng dụ (
ngụ ý), phóng đại, nói giảm,biểu trưng, chơi chữ, so sánh …
d)Các phương tiện cú pháp:
Bao gồm phép đảo câu, phép lặp, phép sóng đôi, phép
đối, câu đồng nghĩa, câu rút gọn, câu nghi vấn, câu cảm

tượng Chí Phèo.
Lời văn nghệ thuật luôn luôn biểu hiện là lời của ai đó.
( của tác giả, của nhân vật). Mỗi nhà văn, qua điểm nhìn được
cá thể hoá, tạo nên “ bút lực” của mình, cuốn hút ngươi đọc
tham gia vào câu chuyện.
Ví dụ: Truyện Chí Phèo, mở đầu tác giả trần thuật “ hắn
vừa đi vừa chửi…” nhưng liền sau đó điểm nhìn đã được trao
cho nhân vật: “ A, thế có phí rượu không?” rồi lại lời của tác
giả. Sự đan xen này tạo cho người đọc như vừa đứng ngòai
quan sát sự việc, lại như xen vào bình luận tham gia câu
chuyện.
Lời văn nghệ thuật thuộc phương diện hình thức của
tác phẩm nên nó gắn bó và phục tùng nội dung của tác phẩm.
Các phương tiện, phương thức nói trên chỉ thực sự trở thành
lời văn nghệ thuật khi nó gắn liền với một nội dung cụ thể của
tác phẩm biểu hiện đắc lực cho nó.
Tóm lại, để hiểu lời văn nghệ thuật như là hình thức
của tác phẩm chẳng những phải hiểu các phương tiện ngôn từ
được tác giả sử dụng, nhận ra chính xác hình thức và nội
dung của chúng mà còn phải lý giải sự tổ chức của chúng phù
hợp với nguyên tắc tư tưởng thẩm mỹ của tác giả.
Chỉ có như vậy mới xâm nhập được vào cái hồn thâm
thuý của văn chương, thưởng thức cái hay, cái đẹp của nó.
IV.LỜI VĂN / NGÔN NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG CÁC
THỂ LOẠI VĂN HỌC:
4.1 Ngôn ngữ trong tác phẩm kịch:
Ngôn ngữ trong tác phẩm kịch là ngôn ngữ các nhân vật
được tổ chức thông qua hệ thống đối thoại và độc thoại. Đây
là phương tiện duy nhất để xây dựng và bộc lộ tính cách của
nhân vật.

chỉ đạo. Nó có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ cấu trúc ngôn
ngữ toàn tác phẩm (bộc lộ chủ đề và tư tưởng tác phẩm, khắc
hoạ đặc điểm của tính cách, dẫn dắt quá trình phát triển của cốt
truyện, thực hiện nhiệm vụ kết cấu tác phẩm. )
Ngôn ngữ người kể chuyện còn có khả năng khơi gợi
trực tiếp ở người đọc một cảm nhận nhất định đối với những
con người và sự kiện được miêu tả, hướng người đọc về một
cách đánh gía nhất định đối với những hiện tượng đời sống
trong tác phẩm theo quan niệm thẩm mỹ của tác giả.
Ngôn ngữ người kể chuyện có khi còn được chuyển
vào ngôn ngữ của nhân vật dưới hình thức kín đáo.
Việc tìm hiểu ngôn ngữ người kể chuyện không chỉ giới
hạn trong yêu cầu phân tích mối liên hệ giữa nó với ngôn ngữ
các nhân vật, mà còn phải khảo sát mối liên hệ của nó với các
yếu tố khác của tác phẩm như: chủ đề, tư tưởng, cốt truyện,
kết cấu…