lời mở đầu
Đại hội Đảng VI đã mở ra một trang mới cho lịch sử kinh tế Việt Nam.
Bớc ngoặt này có ý nghĩa trọng đại: Biến nền kinh tế Việt Nam từ kế hoạch
hoá tập trung, quan liêu bao cấp, thành nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội
chủ nghĩa. Bớc ngoặt này đánh dấu sự thay đổi, phát triển mạnh mẽ của nền
kinh tế xã hội Việt Nam. Sự phát triển này phải chăng là kết quả của Việt Nam
trớc Đại hội Đảng VI? Và sự phát triển nào phải chăng cũng cần trải qua một
thời kỳ gọi là. Thời kỳ quá độ?
Lênin - Nhà lãnh đạo lỗi lạc - nhà quản lý xã hội thiên tài đã luôn luôn
nhìn xã hội bằng con mắt của nhà quản lý, và với tầm nhìn chiến lợc hàm chứa
phép biện chứng sâu sắc. Ông luôn luôn muốn thay thế xã hội bằng xã hội
khác tốt hơn. Bởi vậy ông đã nói Sự phát triển là cuộc đấu tranh của các mặt
đối lập.
Lịch sử phát triển của triết học là lịch sử phát triển của t duy triết học
gắn liền với cuộc đấu tranh của hai phơng pháp t duy: Biện chứng và siêu hình.
Chính cuộc đấu tranh lâu dài của hai phơng pháp này đã thúc đẩy t duy triết
học phát triển và hoàn thiền dần với thắng lợi của t duy biện chứng duy vật.
Triết học khi nói đến phát triển thì luôn chú ý đến nguồn gốc và động
lực của phát triển và khuynh hớng của sự phát triển.
Sự đòi hỏi của các yếu tố khách quan trong sự phát triển của sự vật hiện
tợng đó là mâu thuẫn tất yếu biện chứng. Phép biện chứng nói rằng: Sự vật
nào cũng có mặt trái ngợc, cũng chứa động mâu thuẫn bên trong của nó, bản
thân sự vật, cả trong tự nhiên và trong xã hội.
Trong các mặt đối lập bao giờ cũng có sự đấu tranh gạt bỏ lẫn nhau.
Phép biện chứng đã tìm thấy sự thấp nhất giữa các mặt đối lập. Các mặt đối
lập tồn tại không tách rời nhau mà lẫn vào nhau, thâm nhập trong nhau, mặt
này chứa đựng mầm mống của mặt kia, chúng tác đọng qua lại lẫn nhau làm
1
điều kiện cho nhau tồn tại và phát triển. Sự phát triển từ cái này thành cái khác
cần một thời kỳ gọi là thời kỳ quá độ. Trong nền kinh tế sự phân công lao
động toạ ra mối quan hệ hữu cơ giữa ngời và ngời tạo ra sự phát triển xã hội.

biện chứng. Quy luật này vạch ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển; phản
ánh quá trình đấu tranh giải quyết mẫu thuẫn bên trong sự vật. Từ đó, phải vận
dụng nguyên tắc mâu thuẫn mà ý đồ cơ bản của nó là phải nhận thức đúng đắn
mâu thuẫn của sự vật, trớc hết là mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn chủ yếu, phải
phân tích mâu thuẫn và quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn. Đấu tranh là
phơng thức giải quyết mâu thuẫn. Lênin nói "Sự phát triển là một cuộc "đấu
tranh" giữa các mặt đối lập". Tuy nhiên, hình thức đấu tranh rất đa dạng, linh
hoạt, tuỳ thuộc mâu thuẫn cụ thể và hoàn cảnh lịch sử cụ thể.
3
Theo quan điểm biện chứng thì sự vật nào cũng là một thể thống nhất của
các mặt đối lập, tức là, các mặt có xu hớng, khuynh hớng trái ngợc nhau.
Chính sự tác động lẫn nhau giữa các mặt đối lập tạo nên mâu thuẫn sự vật.
Khi nói mâu thuẫn biện chứng là nói đến mâu thuẫn tất yếu của những
mặt trái ngợc nhau, ví dụ, điện có cực âm, cực dơng Trong các mặt đối lập,
chúng vừa đấu tranh với nhau (với nghĩa tác động theo xu hớng trái ngợc
nhau) nhng các mặt đối lập lại là thống nhất với nhau.
Thống nhất là tồn tại không tách rời nhau, làm điều kiện cho nhau tồn tại,
phát triển, có mặt này thì mới có mặt kia. Thống nhất còn bao hàm thâm nhập
nhau, trong mặt này chứa đựng mầm mống mặt kia, cho nên, chúng ta không
nên tạo ra hàng rào tuyệt đối giữa các mặt đối lập mà phải thấy đợc có sự
chuyển hoá giữa các mặt đối lập. Chuyển hoá có trình độ từ thấp đến cao và
dẫn đến sự chuyển hoá cuối cùng, tức là khi mâu thuẫn đã đợc giải quyết.
Chuyển hoá cuối cùng có hai hình thức cơ bản: hình thức thay đổi vị trí cho
nhau và hình thức các mặt đối lập cũ mất đi và hình thành những mặt đối lập
mới.
Hầu hết các nhà triết học đều cho rằng thống nhất và đấu tranh của các
mặt đối lập đều có vai trò trong s phát triển của sự vật. Tuy nhiên, tuỳ từng
giai đoạn phát triển mà ta phải nhấn mạnh mặt này hay mặt kia. Khi sự vật còn
ở giai đoạn phát triển, khi mâu thuẫn cha gay gắt thì khi đó mặt thống nhất giữ
vai trò chủ đạo, còn khi mâu thuẫn trở nên gay gắt, đấu tranh để giải quyết

thì đó là thành phần kinh tế. Khi một thành phần, một bộ phận nào đó giữ một
vai trò thống trị đối với các thành phần (bộ phận, hình thức kinh tế khác) thì
nó là một phơng thức sản xuất đại diện cho hình thái kinh tế - xã hội đó.
Mỗi thành phần kinh tế có kiểu tổ chức sản xuất kinh doanh của nó hợp
thành nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần.
5