Lời mở đầu
1. Tầm quan trọng của đề tài
Doanh nghiệp, trong quá trình đưa ra các dự đoán về hoạt động và quyết định
phân phối sử dụng tài sản của mình, đồng thời cũng phải đối mặt với các quyết định
tài trợ. Ban giám đốc ước lượng tăng trưởng doanh thu tiềm năng, những tài sản cần
mua thêm hoặc thay mới, và lượng tiền sẵn có trong doanh nghiệp. Toàn bộ lượng
tiền thiếu hụt để tài trợ cho tăng trưởng và mua sắm tài sản mới phải được huy động
từ bên ngoài thông qua các công cụ tài chính. Vấn đề trung tâm của các quyết định
tài trợ là lựa chọn hay thiết kế công cụ tài chính phù hợp để phát hành.
Một sự lựa chọn hợp lý sẽ cung cấp cho công ty lượng tiền cần thiết trên những điều
khoản hợp đồng huy động vốn hấp dẫn. Một sự lựa chọn không hợp lý sẽ mang tới
cho doanh nghiệp những chi phí quá mức, những rủi ro không đáng có, hoặc không
thể bán được chứng khoán muốn phát hành. Kết quả trực tiếp của các quyết định tài
trợ là cơ cấu vốn của doanh nghiệp. Khóa luận này, với đề tài “Phân tích ảnh
hưởng của cơ cấu vốn đến giá trị doanh nghiệp của các doanh nghiệp niêm yết
trên sàn HOSE”, nghiên cứu các bằng chứng thực tế về cơ cấu vốn của doanh
nghiệp, ảnh hưởng của cơ cấu vốn đến giá trị doanh nghiệp, cụ thể đối với các doanh
nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (thường
gọi tắt là sàn HOSE).
2. Mục đích nghiên cứu
Khóa luận này tiến hành các mô hình định lượng nhằm xem xét liệu quan hệ
giữa cơ cấu vốn và giá trị doanh nghiệp, cũng như cơ cấu vốn và một số biến khác,
có ý nghĩa thống kê hay không, so sánh kết quả đó với các lý thuyết hiện đại phổ
biến về vấn đề này, từ đó mong tìm được sự giải thích phù hợp với thực tế ra quyết
định tài trợ của doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
1
1
Đối tượng: Đề tài tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của cơ cấu vốn đến giá trị
- Chương 2: tiến hành lựa chọn, thực hiện và giải thích kết quả các mô hình định
lượng dựa trên lý thuyết Kinh tế lượng và các học thuyết Tài chính có liên quan.
- Chương 3: nêu ra những đề xuất thực tiễn có được từ kết quả nghiên cứu ở
Chương 2 cho các đối tượng có thể có quan tâm đến vấn đề nghiên cứu.
Loại nghiên cứu định lượng này đã được thực hiện rất nhiều trên thế giới, đặc
biệt ở những nơi có thị trường tài chính phát triển như Mỹ, Châu Âu,… nhưng vẫn
còn khá hiếm hoi ở Việt Nam, vì vậy việc tiếp cận với các nghiên cứu trước đây có
cùng đối tượng nghiên cứu (doanh nghiệp, quốc gia) gặp nhiều khó khăn. Thị trường
tài chính Việt Nam nói chung và sàn HOSE còn khá non trẻ nên việc thu thập dữ liệu
cũng có không ít trở ngại. Trong khi đa số các phát hiện từ nghiên cứu này khá thống
nhất với các lý thuyết cơ sở, một số vấn đề vướng mắc còn cần được xem xét kỹ hơn
ở các nghiên cứu trong tương lai.
Người viết xin chân thành cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Kim Thu, Giảng viên Đại
học Ngoại Thương, vì những sự hướng dẫn và giúp đỡ tận tình của Tiến sĩ suốt từ
Tháng 2/2011 đến Tháng 5/2011 để người viết hoàn thành khóa luận này.
Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2011
Người viết
Nguyễn Mạnh Hiệp
3
3
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA CƠ
CẤU VỐN ĐẾN GIÁ TRỊ DOANH NGHIỆP VÀ GIỚI THIỆU
VỀ CÁC CỔ PHIẾU TRÊN SÀN HOSE
ở các dòng tiền mà nó tạo ra. Dòng tiền này được phân phối cho ba chủ thể trong nền
kinh tế: (1) chủ sở hữu của công ty, (2) chủ nợ của công ty và (3) nhà nước. Nếu công
ty chỉ phát hành chứng khoán vốn, toàn bộ dòng tiền công ty tạo ra, sau khi thực hiện
các nghĩa vụ đối với nhà nước (thuế), thuộc về chủ sở hữu. Nếu công ty phát hành cả
chứng khoán vốn lẫn chứng khoán nợ, dòng tiền của công ty sau khi đã thực hiện các
nghĩa vụ đối với nhà nước sẽ chia thành hai dòng tiền: một dòng tiền tương đối an
toàn hơn thuộc về các chủ nợ, và một dòng tiền tương đối rủi ro hơn thuộc về các chủ
sở hữu.
Sự kết hợp phát hành các loại chứng khoán khác nhau của công ty được gọi là
“cơ cấu vốn”. Công ty có thể lựa chọn nhiều loại chứng khoán khác nhau để phát
hành, và kết hợp chúng theo vô số cách khác nhau, thường là theo cách để tối đa hóa
giá trị của công ty. Đây là một công việc thuộc lĩnh vực tài chính lẫn marketing. Dĩ
nhiên, chủ sở hữu được hưởng mọi sự tăng thêm về giá trị doanh nghiệp do lựa chọn
về cơ cấu vốn, cho nên cơ cấu vốn tối đa hóa giá trị doanh nghiệp cũng tối đa hóa lợi
ích chủ sở hữu.
Câu hỏi đặt ra là, liệu các nỗ lực về mặt tài chính lẫn marketing kết hợp các
loại chứng khoán theo cách nào đó thực sự có hay không ảnh hưởng đến giá trị của
công ty? Hay những quyết định quan trọng nằm ở việc sử dụng các tài sản của công
ty, và cơ cấu vốn là một vấn đề “cần phải quan tâm nhưng không cần phải lo lắng”?
Và nếu cơ cấu vốn thực sự ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp thì ảnh hưởng theo
cách nào? Trong vài chục năm trở lại đây các nhà tài chính đã xây dựng rất nhiều mô
hình lý thuyết và thực hiện vô số các kiểm định thống kê nhằm tìm ra câu trả lời xác
5
5
đáng cho vấn đề này. Thế nhưng, cũng như các vấn đề kinh tế - tài chính khác,
không có (hoặc chưa có) một công thức hay lý thuyết nào đúng trong mọi trường
hợp, và các lý thuyết khác nhau sinh ra vừa để loại trừ vừa để bổ sung cho nhau. Các
lý thuyết hiện đại được chấp nhận rộng rãi về cơ cấu vốn doanh nghiệp bao gồm:
- Lý thuyết MM (Modigliani and Miller approach)
= E
u
, với E
u
là giá trị
vốn chủ sở hữu của U. Công ty L có vay nợ , giá trị V
l
= E
l
+ D
l
với E
l
và D
l
lần lượt
là giá trị vốn chủ sở hữu và vốn vay của L. Đồng thời giả định thị trường vốn hoàn
hảo trong đó nhà đầu tư có khả năng đi vay và cho vay ở cùng mức lãi suất như
doanh nghiệp.
Nếu nhà đầu tư e ngại rủi ro, so sánh 2 danh mục đầu tư:. (1) mua 0.1*V
u
,
hoặc (2) mua 0.1(E
l
+ D
l
). Ta có
Giá trị đầu tư: Thu nhập:
Danh muc 1: 0,1*V
u
- D
l
). Ta có
Giá trị đầu tư: Thu nhập:
Danh muc 1: 0,1* E
l
0,1*(thu nhập – lãi
vay)
Danh mục 2: 0,1*(V
u
- D
l
) 0,1*(thu nhập – lãi
vay)
0,1*V
u
0,1*(thu nhập)
-0,1*D
l
0,1*(lãi vay)
Hai tài sản tài chính tạo ra thu nhập y hệt nhau thì, theo quy luật một giá, phải
có giá như nhau, nghĩa là:
7
7
0,1*E
l
= 0,1*(V
u
- D
bị bù trừ bởi sự tăng thêm chi phí vốn chủ sở hữu, vừa đủ để khiến cho
WACC không đổi.
8
8
Gọi r
e
, WACC, r
d
, D, E lần lượt là, chi phí vốn chủ sở hữu, chi phí vốn bình
quân gia quyền, chi phí vốn vay, vốn vay và vốn chủ sở hữu của công ty, ta có:
Nếu chính sách cơ cấu vốn hoàn toàn không có ý nghĩa gì đối với giá trị doanh
nghiệp, chúng ta sẽ thấy các chỉ số nợ biến động ngẫu nhiên giữa các công ty khác
nhau và giữa các ngành khác nhau. Tuy nhiên hầu như các công ty hàng không, hàng
tiêu dùng, ngân hàng, bất động sản, khai khoáng, hóa chất, dầu khí, thép… đều sử
dụng tương đối nhiều nợ. Trong khi đó các công ty dược phẩm lại được tài trợ nhiều
bởi vốn chủ sở hữu.
Để minh chứng cho sự khác biệt về cơ cấu vốn khóa luận này thực hiện kiểm
định dưới đây về tỷ lệ sử dụng nợ bình quân của 40 công ty thuộc Ngành Bất động
sản và 10 công ty thuộc Ngành Dược năm 2009; mỗi công ty là một quan sát. Gọi
là tỷ lệ sử dụng nợ trung bình của các công ty Bất động sản năm 2009, là tỷ lệ sử
dụng nợ trung bình của các công ty Dược trong năm 2009. Giả định phương sai của
Tỷ lệ nợ và giữa 2 ngành này là bằng nhau. Với các giả thiết:
H
0
: =
H
1
: >
giá trị trước thuế của doanh nghiệp, được cắt làm ba cho chủ nợ, chủ sở hữu và nhà
10
10
nước, sẽ không thay đổi khi cắt, tuy nhiên nếu công ty có thể giảm miếng bánh dành
cho chính phủ xuống, thì phần giá trị còn lại sẽ nhiều hơn. Trong trường hợp này,
cần phải xem xét đến thuế thu nhập doanh nghiệp, lẫn thuế thu nhập cá nhân đối với
chủ nợ và chủ sở hữu, để lựa chọn cơ cấu vốn hiệu quả.
Ví dụ đơn giản dưới đây minh họa cho trường hợp thuế thu nhập doanh
nghiệp 25% giữa 2 công ty: Công ty U không sử dụng nợ và Công ty L sử dụng nợ.
Công ty U không sử dụng nợ nên không phát sinh chi phí lãi vay, trong khi công ty L
có chi phí lãi vay là 100 tỷ đồng. Các số trong ngoặc đơn thể hiện là các số âm (dòng
tiền ra khỏi doanh nghiệp) và được trừ đi. Lá chắn thuế chính bằng chi phí lãi vay
nhân với thuế thu nhập doanh nghiệp.
Rõ ràng trong trường hợp công ty sử dụng nợ, giá trị sau thuế thuộc về công
ty (bằng tổng giá trị thuộc về chủ nợ và chủ sở hữu) tăng lên bằng với (hiện giá) của
lá chắn thuế. Hay:
Giá trị doanh nghiệp = Giá trị nếu tài trợ 100% vốn + Giá trị lá chắn thuế
Công thức này hàm ý rằng lợi ích cho chủ sở hữu cùng với giá trị doanh
nghiệp sẽ tăng lên khi giá trị lá chắn thuế tăng lên. Dĩ nhiên giá trị lá chắn thuế sẽ
tăng khi tỷ lệ sử dụng nợ tăng. Như vậy có vẻ như doanh nghiệp nên tài trợ hoàn
toàn bằng vốn vay. Thuế thu nhập doanh nghiệp càng cao thì giá trị lá chắn thuế này
càng lớn. Thế nhưng thực tế không ít doanh nghiệp hầu như không sử dụng nợ như
trong Bảng 1.06. Vấn đề có thể nằm ở vấn đề (1) thuế thu nhập cá nhân hoặc (2)
những chi phí tăng thêm do việc sử dụng nợ.
Đơn vị: Tỷ đồng
Báo cáo kết quả kinh
doanh Công ty U
Báo cáo kết quả kinh
doanh Công ty L
thể là một yếu tố hấp dẫn các nhà đầu tư đầu tư vào doanh nghiệp.
Tuy nhiên một số nghiên cứu cố gắng xem xét việc lợi dụng lá chắn thuế của doanh
nghiệp nêu ra những vấn đề đáng lưu ý. Các ước lượng của John R. Graham (2000)
cho thấy giá trị phần lá chắn thuế không được sử dụng của một công ty điển hình xấp
xỉ 5% giá trị doanh nghiệp. Phải chăng các doanh nghiệp đã bỏ quên lợi ích này, hay
có những bất lợi đằng sau việc sử dụng lá chắn thuế từ vốn vay? Lý thuyết đánh đổi
12
12
và khái niệm chi phí kiệt quệ tài chính (financial distress) cố gắng giải thích hiện
tượng này.
2. Lý thuyết đánh đổi
Kiệt quệ tài chính xảy ra khi các cam kết của công ty đối với chủ nợ bị phá vỡ hoặc
khó thực hiện được. Chi phí kiệt quệ tài chính là chi phí tăng lên khi công ty đối mặt
với sự sụt giảm thu nhập và gặp khó khăn trong việc chi trả các nghĩa vụ cố định.
Nhà đầu tư biết rằng các doanh nghiệp sử dụng nợ có thể rơi vào kiệt quệ tài chính,
chủ nợ biết rằng chính họ sẽ phải trả các chi phí phá sản nếu xảy ra phá sản, vì
những đồng xu cuối cùng của công ty khi phá sản trước khi được trả cho chủ nợ còn
phải trả cho các thủ tục phá sản tốn kém. Sự lo lắng của họ phản ánh vào trong giá trị
hiện tại của các chứng khoán doanh nghiệp phát hành.
Giá trị doanh
nghiệp
Giá trị nếu tài trợ
= hoàn toàn bằng
vốn sở hữu
+
Giá trị hiện
tại của lá
chắn thuế
-
Ngoài ra vấn đề về mâu thuẫn lợi ích, chi phí đại diện của vốn sở hữu hay chi
phí thông tin bất cân xứng sẽ khiến cho vấn đề cơ cấu vốn trở nên phức tạp hơn.
Vấn đề mâu thuẫn lợi ích giữa đại diện và chủ (principle-agency problem)
là một vấn đề cơ bản trong kinh tế, cũng là nền tảng tạo nên ý nghĩa sự tồn tại cũng
rất nhiều quy định (kế toán, báo cáo), thể chế (ban kiểm sát, cơ quan kiểm toán),
ngành nghề (kiểm toán) trong xã hội. Vấn đề này xoay quanh việc khi theo đuổi
những mục tiêu lợi ích cho bản thân, các cá nhân khác nhau trong cùng một doanh
nghiệp có thể làm tổn hại đến lợi ích của cá nhân khác. Từng có thời các nhà kinh tế
mặc nhiên giả định rằng tất cả những người thuộc một doanh nghiệp: chủ sở hữu,
chủ nợ, ban giám đốc, nhân viên, hành động vì lợi ích chung. Tuy nhiên từ nửa
cuối thế kỷ trước các mâu thuẫn có thể có về lợi ích giữa các chủ thể này và cách
một doanh nghiệp tồn tại cùng với những mâu thuẫn này đã được nghiên cứu, hình
thành “Lý thuyết về đại diện”.
Khi công ty rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính, chủ sở hữu và ban giám đốc
có xu hướng thực hiện những ván bài đầy rủi ro, gây thiệt hại cho các chủ nợ. Một
tình huống giả định có thể lý giải hiện tượng này. Doanh nghiệp X phải trả một nghĩa
vụ nợ trị giá 100 tỷ trong vòng một năm tới nhưng giá trị thị trường của toàn bộ tài
14
14
sản doanh nghiệp chỉ 80 tỷ. Doanh nghiệp đứng trước một cơ hội đầu tư cần vốn đầu
tư 50 tỷ với 30% khả năng thu được 100 tỷ trong 1 năm và 70% khả năng mất trắng
vốn đầu tư. Dòng tiền kỳ vọng của khoản đầu tư sau 1 năm là 30 tỷ
(=0,3*100+0,7*0). Không có một giám đốc điên rồ nào trong một doanh nghiệp sức
khỏe tài chính tốt thực hiện một cơ hội đầu tư như vậy. Nhưng nếu công ty đang ở
trong tình trạng kiệt quệ tài chính, cơ hội đầu tư này trở nên hấp dẫn đối với chủ sở
hữu của công ty. Bảng dưới đây cho thấy lợi ích đối với từng chủ thể trong từng
trường hợp:
Đơn vị: Tỷ VND
Không đầu tư Đầu tư
ban giám đốc đưa ra bằng các quyết định tài trợ của mình. Lý thuyết này chỉ ra:
- Công ty ưu tiên sử dụng tài trợ từ bên trong (bằng lợi nhuận giữ lại).
- Công ty sẽ điều chỉnh sách cổ tức của mình để tận dụng các cơ hội đầu tư, đồng thời
thực hiện chính sách cổ tức ổn định.
- Với chính sách cổ tức ổn định và lợi nhuận cũng như cơ hội kinh doanh không thể
dự đoán trước, nguồn tiền từ bên trong đôi khi vượt quá nhu cầu chi tiêu, khi đó
công ty trả bớt nợ hoặc đầu tư vào các tài sản thanh khoản cao, ngược lại khi nguồn
tiền từ bên trong thấp hơn nhu cầu chi tiêu thì công
ty sẽ bán các khoản đầu tư này.
- Nếu cần nguồn vốn từ bên ngoài, công ty sẽ phát hành những chứng khoán an toàn
hơn trước: bắt đầu bằng chứng khoán nợ, sau đó có thể là chứng khoán “lai” (trái
phiếu chuyển đổi,…), và chứng khoán vốn chỉ được sử dụng như là biện pháp cuối
cùng.
Lý thuyết này giải thích tại sao những công ty làm ăn lãi nhất lại có chỉ số nợ thấp.
Các công ty làm ăn ít lãi hơn sẽ có nguồn tài trợ từ bên trong eo hẹp hơn, và phải vận
dụng tới vốn vay. Về dài hạn, giá trị của công ty nằm ở những quyết định đầu tư và
16
16
hoạt động của nó. Và vì ở trên đỉnh của “thứ tự lựa chọn” thì tốt hơn, nên công ty
luôn cố gắng duy trì sự linh động tài chính, còn gọi là “đoạn chùng tài chính”
(financial slack), tức là sự sẵn sàng về mặt tài chính (tiền, chứng khoán thanh khoản,
tài sản khác, và khả năng đi vay) để có thể thực hiện các chiến lược đầu tư khi có cơ
hội, mặc dù việc duy trì một chính sách tài chính bảo thủ có thể làm cho vấn đề mâu
thuẫn lợi ích giữa đại diện và chủ đã nói tới ở phần Lý thuyết đánh đổi trở nên
nghiêm trọng hơn.
Khi công ty tích lũy lợi nhuận giữ lại, vào những khi cơ hội đầu tư không thật
sự tốt, ban giám đốc có thể có những hành động gây hại cho lợi ích của chủ sở hữu
để mang lại lợi ích cho riêng bản thân mình. Một ví dụ điển hình là ban giám đốc có
thể sử dụng nguồn tiền dôi dư để thực hiện những phi vụ mua lại-sát nhập không
về mặt lý luận (tài chính học, toán học), nhiều nghiên cứu lại tìm cách kiểm định các
lý thuyết về cơ cấu vốn đã nêu trên trong thực tế ra quyết định tài trợ của doanh
nghiệp. Trong khi lý thuyết MM với những giả định của mình về một thị trường
hoàn hảo vốn không (hoặc chưa) tồn tại trên thực tế, đa số các tranh luận xoay quanh
hai lý thuyết gần với thực tế hơn.
Một trong những nghiên cứu quan trọng là Eugene F. Fama, Kenneth R.
French (2002). Theo đó Fama và French kết luận rằng, cả hai lý thuyết đều thống
nhất rằng, các yếu tố khác không đổi, những công ty làm ăn nhiều lãi hơn sẽ có tỷ lệ
trả cổ tức cao hơn, và những công ty có nhiều cơ hội đầu tư hơn sẽ trả cổ tức thấp
hơn. Các yếu tố khác không đổi, những công ty có nhiều cơ hội đầu tư hơn sẽ có tỷ
lệ nợ thấp hơn. Các yếu tố khác không đổi, có quan hệ cùng chiều giữa tỷ lệ nợ và
quy mô doanh nghiệp, cũng như giữa tỷ lệ trả cổ tức và quy mô doanh nghiệp, do
những doanh nghiệp lớn có thu nhập và dòng tiền ròng ít biến động hơn. Cũng theo
Lý thuyết đánh đổi, những doanh nghiệp có lá chắn phi thuế lớn hơn thì có tỷ lệ nợ
thấp hơn. Đồng thời có quan hệ trái chiều giữa tỷ lệ trả cổ tức và tỷ lệ nợ.
Tuy nhiên, Lý thuyết đánh đổi và Lý thuyết thứ tự lựa chọn tài trợ cũng có
những điểm mâu thuẫn: với cơ hội đầu tư không đổi, Lý thuyết đánh đổi dự đoán
những công ty làm ăn lãi hơn sẽ có tỷ lệ nợ cao hơn, ngược lại Lý thuyết thứ tự lựa
chọn tài trợ cho rằng những công ty này sẽ có tỷ lệ nợ thấp hơn. Theo Lý thuyết
18
18
đánh đổi, công ty luôn cố gắng di chuyển tỷ lệ nợ về một tỷ lệ mục tiêu, trong khi Lý
thuyết thứ tự lựa chọn tài trợ lại không bao hàm bất cứ tỷ lệ nợ mục tiêu nào.
Murray Frank và Vidhan Goyal (2000) đưa ra những bằng chứng phủ định
Lý thuyết thứ tự lựa chọn tài trợ, ủng hộ Lý thuyết đánh đổi. Bên cạnh đó hai ông
còn nhận thấy những doanh nghiệp có tỷ lệ nợ thấp thì có tỷ lệ nợ ổn định qua nhiều
năm, và những doanh nghiệp có tỷ lệ nợ cao hơn thì có tỷ lệ nợ biến động nhiều hơn
qua các năm. Những công ty mới xuất hiện có tỷ lệ nợ tương tự những công ty đã
tồn tại từ trước. Những công ty có tỷ lệ nợ cao bất thường thường có xác suất “ra đi”
mình, ông cho rằng doanh nghiệp thể hiện ít cố gắng trong việc đưa cơ cấu vốn về
mức tối ưu (mức trước khi có sự thay đổi, theo giả định của Ivo) khi giá cổ phiếu lưu
hành thay đổi. Cơ cấu vốn doanh nghiệp thực chất không thể hiện một chính sách
“tối ưu hóa” nào, mà đơn thuần chỉ là một “cấu trúc ù lì”. Những gì cần làm hay
cách duy nhất để dự đoán được cơ cấu vốn của doanh nghiệp là dự đoán lợi nhuận
trên cổ phiếu doanh nghiệp. Ông cho rằng những lý thuyết về cơ cấu vốn như Lý
thuyết đánh đổi về “cơ cấu vốn tối ưu hóa” mang tính quy chuẩn nhưng ít có ý nghĩa
mô tả, vì không phát hiện ra bất cứ sự dịch chuyển về một cấu trúc vốn tối ưu
nào đáp lại những thay đổi giá trị doanh nghiệp.
Cũng cần phải nói thêm rằng, đa số các nghiên cứu thực nghiệm về cơ cấu
vốn doanh nghiệp tập trung vào các công ty Mỹ. Một số nghiên cứu trên tầm quốc tế
cũng đã được thực hiện như Rajan, Zingales (1995), “What Do We Know about
Capital Structure? Some Evidence From International Data”, trong đó họ kết luận
rằng tỷ lệ nợ của những nước G-7 “tương tự nhau hơn là những gì đã từng được
nghĩ”, và “những sự khác biệt khó giải thích hơn là do những khác biệt về thể chế
như trước đây vẫn được cho là quan trọng”. Franck Bancel, Usha R. Mittoo (2002)
cho thấy doanh nghiệp rất quan tâm đến vấn đề linh động tài chính. Một số nghiên
cứu riêng lẻ cũng đã được thực hiện ở nhiều nước trên thế giới. Do điều kiện hạn
chế, người viết Khóa luận này chưa có dịp tiếp xúc với bất cứ nghiên cứu nào về cơ
cấu vốn doanh nghiệp hay ảnh hưởng của cơ cấu vốn doanh nghiệp đến giá trị doanh
nghiệp tại Việt Nam có kết luận cụ thể về vấn đề này.
20
20
III. GIỚI THIỆU VỀ SÀN HOSE VÀ CÁC CỔ PHIẾU TRÊN SÀN
1. Sở giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (tên viết tắt: HOSE) tiền thân
là Trung tâm Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh được chuyển đổi theo
quyết định 599/QĐ-TTg ngày 11/05/2007 của Thủ tướng Chính phủ. Đây là pháp
nhân tổ chức theo hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên thuộc sở
2. Giới thiệu chung về các cổ phiếu trên sàn HOSE
Phần này giới thiệu sơ lược về các mã niêm yết trên sàn HOSE tính đến ngày
6/3/2010. Bảng 1.02 thống kê các ngành có số lượng doanh nghiệp niêm yết nhiều
nhất trên sàn HOSE cho tới 31/12/2010. Trong đó có thể thấy ngành Bất động sản là
ngành có số lượng doanh nghiệp lớn nhất: 40 doanh nghiệp trên 280 doanh nghiệp,
chiếm 14,29%. Do có sự khác biệt cơ bản trong cơ cấu vốn giữa các doanh nghiệp
tài chính ngân hàng và các doanh nghiệp sản xuất – dịch vụ thông thường, các công
ty thuộc ngành Tài chính – Ngân hàng sẽ được bỏ qua trong các mô hình định lượng
ở Chương 2.
Bảng 1.02: Các ngành tiêu biểu trên sàn HOSE
Ngành Số công ty Ngành Số công ty
Bất động sản 40 Vận tải thủy 10
Thiết bị-công nghệ 28 Điện 9
Xây dựng 27 Khai khoáng 7
Nông-Lâm-Thủy sản 26 Dịch vụ vận tải 6
Thực phẩm 15 Kho bãi-hậu cần-bảo dưỡng 6
Vật liệu xây dựng và nội
thất 14 Phân phối dầu-khí 5
Thép 12 Nông dược hóa chất 5
Tài chính ngân hàng 12 Khác 48
Dược 10 Tổng cộng 280
22
22
(Nguồn: Công ty Cổ phần Truyền thông Tài chính StoxPlus, Dữ liệu StoxPro)
Tính theo bình quân đơn giản (gia quyền theo số lượng công ty không gia quyền
theo vốn hóa), trong cơ cấu sở hữu cổ phiếu trên sàn HOSE năm 2010, sở hữu nhà
nước chiếm khoảng 20,11% (Nguồn: Tính toán từ số liệu của Sở giao dịch chứng
khoán Tp. Hồ Chí Minh, sở hữu nước ngoài chiếm khoảng
11.66% (Nguồn: Tính toán từ số liệu Công ty Cổ phần Truyền thông Tài chính
hóa
Mã Doanh nghiệp Vốn
hóa
BAS Hải sản Basaco 47,04 PNC Văn hóa Phương Nam 65,8
CAD CADOVIMEX - VIETNAM 54,56 VKP Nhựa Tân Hóa 31,2
CYC Gạch men Chang YIH 45,23 VNH Thủy hải sản Việt Nhật 53,75
HAS Xây lắp Bưu điện Hà Nội 60,84 VPK Bao bì Dầu Thực vật 57,6
PJT Vận tải thủy PETROLIMEX 63 VSG Container Phía Nam 56,32
(Nguồn: Công ty Cổ phần Truyền thông Tài chính StoxPlus, Dữ liệu StoxPro)
Mã có vốn hóa cao nhất thị trường ngày 6/3/2011 là VCB (Vietcombank,
Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam) với giá trị vốn hóa
khoảng 55.224 tỷ VND, kế tiếp là BVH (Tập đoàn Bảo Việt) 54.097 tỷ và VIC
47.291 tỷ. Vốn hóa thấp nhất thị trường là các mã VKP 31,2 tỷ, CYC 45,23 tỷ, BAS
47,04 tỷ. Có thể thấy các doanh nghiệp vốn hóa lớn chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng tỷ
trọng vốn hóa của các doanh nghiệp này trong tổng vốn hóa thị trường là rất lớn.
Tổng giá trị vốn hóa của 14 mã trong bảng 1.04 chỉ xấp xỉ 0,97% mã có vốn hóa lớn
nhất thị trường là VCB mà thôi.
Về cơ cấu vốn, không kể các công ty tài chính – ngân hàng, nhìn chung các
doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE có hệ số nợ tương đối đa dạng. Lần lượt
14/281, 37/281, 144/281, 249/281 doanh nghiệp có hệ số Nợ/Tài sản từ 0,8, 0,7, 0,5,
0,2 trở lên, trong đó có 2 doanh nghiệp có hệ số Nợ/Tài sản trên 0,9. 4 doanh nghiệp
có hệ số này nhỏ hơn hoặc bằng 0,1 và có 1 doanh nghiệp có hệ số ngày xấp xỉ 0. 14
doanh nghiệp có hệ số nợ lớn hơn hoặc bằng 0,8 và 4 doanh nghiệp có hệ số nợ nhỏ
hơn hoặc bằng 0,1 được liệt kê lần lượt trong Bảng 1.05 và Bảng 1.06.
24
24
Bảng 1.05: 14 doanh nghiệp có hệ số nợ cao nhất HOSE
Mã Doanh nghiệp Tổng nợ/ Vốn chủ sở
hữu
25
Copyright: Tài liệu đại học ©