Nghị luận xã hội về lễ, nghĩa, liêm xỉ
Hành trình làm người là cả một chặng đường gian khổ để hoàn thiện
cách, phẩm chất, hướng đến phụng sự quốc gia và xa hơn nữa là nhân
loại. Mỗi quốc gia có phong tục, tập quán riêng nhưng chung quy vẫn
cùng mục đích giáo dục công dân mình hướng Thiện. Sách Quan Từ cúa
Trung Hoa có một quan điểm khá mẫu mực như là điều kiện mang tính
chất quyết định sự đắc dụng của mỗi cá nhân đối với quốc gia: Lễ,
nghĩa, liêm, sỉ là bốn trong nhiều điều kiện để giữ vững quốc gia. Bốn
cái rường vó ấy nêu không được căng lên, nghĩa là người trong nước mà
vô lễ, vô nghĩa, vô liêm sỉ thì quốc gia phải sụp đổ và diệt vong.
Không chỉ dân tộc Trung Hoa phải rèn luyện như thế, mà làm người
chung cần phải có những đức tính lễ, nghĩa, liêm, sỉ được xem là nền
tảng không thể thiếu. Vậy bốn đức tính ấy có vai trò quan trọng như thế
nào thiếu nó, quốc gia sẽ diệt vong? Nêu lễ là phép tắc trong phép cư xử
phải kính trọng với người xung quanh để giữ hòa khí, thì nghĩa là phải đi
làm theo điều phải, tránh cái xấu xa, phát huy lòng hào hiệp, nghĩa khí.
Sống trong sạch ngay thẳng, không tham của người để giữ đức liêm và
biết xấu hổ, biết phẩm giá cho bản thân và quốc gia chính là sỉ.
Bốn đức trên tưởng là vô hình nhưng thật sự mang tính quyết định vẽ
tồn vong của một quốc gia. Quả thật, mỗi công dân nêu vô lễ trong cư
xử nhau tức là không thủ lễ sẽ sinh loạn, đảo lộn những trật tự, chẳng
còn tôn ti. Thuyết "Chính danh" của Khổng Tử có đoạn rất hay: "Quân
quân, thần thần,phụ phụ, tử tử”. Nghĩa là vua phải ra vua, bể tôi phải ra
bề tôi, cha phải ra cha, con ra con. Tức là người nào ở vị trí nào thì phải
ứng xử ở vị trí đó, không lẫn lộn, không được tùy tiện, phải tuân theo
phép tắc, quy củ của xã hội quy định. Từ xưa Tổ tiên Việt Nam từng dạy
con cái "anh nhường em kính", “ phu xướng phụ tùy", cũng không
ngoài mục đích giữ trong trật tự gia đình có khuôn phép để hưởng hạnh
phúc, để yên cộng đồng, xã hội. Thử xem, cha mẹ qua đời, anh em tranh
giành tài sản phải đưa nhau ra "pháp đình" vẫn có những việc đau lòng
như vậy. Thật may số ấy không nhiều, nếu không đất nước sẽ về đâu?

quvết không rời xa cún bạn tội nghiệp. Chó trắng còn biết đường đẩy
chó bạn vào chỗ râm mát bằng mũi và sủa vang lên đe dọa khi những
người lạ tìm cách tiếp cận bạn nó. Thật là một con chó có nghĩa: Không
bỏ bạn lúc nguy khốn. Con vật còn thế huông gì chúng ta. Cho nên, có
thể nói "nghĩa" là cái đức quý, ví như cây cột thứ hai nâng đõ nhân cách
chúng ta.

"Liêm" là ngay thẳng, trong sạch, không để lòng tham xói mòn nhân
phẩm, Tham là một bệnh lớn nhất trong thiên hạ và dễ mắc phải, cho
nên Thanh Liêm là một đức quý nhất và cũng khó rèn luyện nhất trong
các đức tính. Từ xưa đến nay, có biết bao tấm gương liêm khiết, họ sống
đời thanh bạch như Nguyễn Trãi, Nguyễn Khuyến ở thế kỉ XX, lãnh tụ
Hồ Chí Minh một đời thanh bạch với hình ảnh chiếc áo kaki bạc màu,
ngôi nhà sàn đơn sơ đã làm sáng ngời đức liêm khiết. Hằng ngày, ta vẫn
thây những em nhỏ nhặt của rơi nhưng không động lòng tham. Nhiều
cán bộ kiên quyết không nhận hối lộ. Những tấm gương ấy làm ta cảm
phục. Thế nhưng, bên cạnh đó vẫn còn không ít người lợi dụng chức
quyền để ăn của “đút lót" mà người ta gọi là "ăn bẩn”. Chắc chắn, họ là
những người không có nhân cách và pháp luật sẽ trừng trị, rồi mọi người
xa lánh. Kết quà họ sẽ là người sống cô độc và vô nghĩa giữa cuộc đời.
Nếu "liêm" là cây cột thứ ba làm vững nhân phẩm con người thì “sỉ" là
cái đức của người giàu lòng tự trọng, biết xấu hổ, biết nhục khi không
vưọt qua cái tầm thường. Nguyễn Tri Phương thà treo cổ chứ không chịu
cái nhục hàng giặc. Trấn Bình Trọng thà "làm quỷ nước Nam" chứ
không để giặc Nguyên mua chuộc, Nguyễn Trãi nuốt giận vào trong lòng
cùng Lê Lợi mười năm khang chiến, quyết đòi cái nợ mà giặc Minh sỉ
nhục dân tộc mình; Phan Bội Châu với nỗi nhục dân trí lạc hậu, bị ngoại
bang hà hiếp, quyết tạo dựng phong trào Đông Du chờ ngày khai sáng
dân tộc, đòi độc lập dân tộc; Hồ Chí Minh tủi nhục dân tộc mình bị chà
đạp trong bóng đêm nô lệ, Người một mình bôn ba nửa đời quyết đánh