Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời nói đầu
Theo thông lệ hàng năm sau mỗi khóa đào tạo cử nhân hành
chính chính quy HVHCQG lại tổ chức cho sinh viên tham gia khóa
thực tập; sinh viên khóa II chúng tôi đợc phân công về các cơ quan,
bộ, ban, ngành, địa phơng thực tập.
Là một sinh viên thuộc đoàn thực tập số 12 về Toà HC - TAND Hà Nội,
trong thời gian thực tập vừa qua tôi đã thu nhận đợc khá nhiều kiến thức thực tế,
đã làm sáng tỏ hơn những kiến thức sách vở đợc thầy cô truyền đạt trên giảng
đờng.
Trong công cuộc đổi mới,Toà HC đã đợc thành lập và bắt đầu hoạt động từ
1/7/1996 để xét xử các vụ án hành chính, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp cuả các cơ quan , tổ chức và cá nhân.
Toà HC là cơ quan tài phán hành chính có lịch sử hình thành và phát triển
còn rất trẻ.Vì thế trong gần 10 năm hình thành và phát triển của mình , tuy đã
đạt đợc nhiều thành tựu song bên cạnh đó cũng còn tồn tại không ít vớng mắc
bất cập về mô hình đang cần đợc tháo gỡ.
Qua tìm hiểu thực tế tại Toà HC-TAND Hà Nội, tiếp xúc hỏi ý kiến với
các cán bộ Toà và những ngời dân đến khiếu kiện , bản thân tôi thấy rằng còn
có rất nhiều hạn chế về mô hình và phơng thức hoạt động của Toà HC cần đợc
nghiên cứu và hoàn thiện;nhằm làm cho Toà HC thực sự là cơ chế hữu hiệu
đảm bảo đợc quyền lợi ích hợp pháp của ngời dân và là phơng thức xây dựng
nhà nớc pháp quyền XHCN vững mạnh.
Với bản báo cáo nhỏ bé của mình, tôi không có tham vọng trình bày sâu
rộng về vấn đề này;tôi chỉ mong đợc trình bày những hiểu biết còn ít ỏi của
mình qua việc tìm hiểu tài liệu và thời gian thực tập tại Toà HC vừa qua.
Sau đây tôi xin trình bày những kết quả thu nhận đợc của bản thân về
khoá thực tập này , thông qua bản báo cáo thực tập với đề tài: Mô hình tổ
chức và phơng thức hoạt động của Toà HC
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời cảm ơn

Trên cơ sở các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Hiến pháp và Pháp luật của
Nhà nớc, các cơ quan có thẩm quyền đã có nhiều cố gắng trong việc tiếp nhận
và giải quyết các khiếu kiện của công dân.
Tuy nhiên, trong thực tế công tác này còn có nhiều tồn tại: đơn th khiếu
nại tồn đọng còn nhiều, việc giải quyết của các cấp, các ngành còn chậm trễ,
hiệu quả giải quyết thấp, ngời dân thờng bị thiệt thòi về quyền lợi, làm ảnh h-
ởng đến lòng tin của nhân dân vào các cơ quan Đảng và Nhà nớc.
Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân, nhng một trong những nguyên nhân
quan trọng là từ trớc đến nay thẩm quyền giải quyết các khiếu nại hành chính
vẫn đợc giao cho các cơ quan hành chính nhà nớc.
Nh chúng ta đã biết đối tợng khiếu kiện hành chính là hoạt động của các
cơ quan hành chính, điều đó dẫn đến một điểm bất hợp lý là cơ quan hành chính
nhà nớc vừa là ngời bị kiện vừa là ngời giải quyết và chính vì vậy mà việc giải
quyết khó bảo đảm tính công bằng, khách quan.
Ngời dân đã bị thiệt thòi về quyền lợi, khi khiếu nại chỉ biết trông chờ vào
thái độ tích cực hay không của cơ quan hành chính nhà nớc.
Cha có một cơ quan hoàn toàn độc lập, chỉ tuân theo pháp luật có quyền
phán quyết quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà nớc, bảo
vệ và khôi phục quyền lợi của công dân. Chính vì vậy, phù hợp với xu hớng cải
Website: Email : Tel : 0918.775.368
cách nền hành chính nhà nớc với yêu cầu xây dựng nhà nớc pháp quyền XHCN
nhà nớc ta đã quyết định thành lập các tòa hành chính.
Ngày 28/10/1995, Quốc hội nớc CHXHCN Việt Nam khóa IX, kỳ họp thứ
X đã thông qua "luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật tổ chức TAND",
trong đó quy định về sự hình thành tổ chức và hoạt động xét xử Hành chính.
Ngày 21/5/1996 UBTV Quốc hội thông qua "Pháp lệnh thủ tục giải quyết
các vụ án hành chính". Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên rất quan trọng
đánh dấu sự ra đời của cơ chế tài phán hành chính ở Việt Nam. Kể từ đó, ngời
dân có thể khởi kiện cơ quan Nhà nớc về những quyết định hay hành vi trái
pháp luật trớc tòa án. Do đó, một quyết định hay hành vi của cơ quan hành

HC ở Việt Nam" (số đăng ký 92 - 98 - 207/ĐT) và đề tài nghiên cứu khoa học
độc lập cấp Nhà nớc: "Tòa án HC - những vấn đề lý luận và thực tiễn (số đăng
ký 95 - 98 - 406/ĐT). Cả 2 đề tài nêu trên đã đợc nghiệm thu và đánh giá đạt
loại xuất sắc. Trong quá trình nghiên cứu của đông đảo các nhà khoa học quản
lý, khoa học pháp lý và những ngời làm công tác thực tiễn trong lĩnh vực giải
quyết khiếu nại hành chính. Qua đó, những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan
đến sự hình thành cơ quan tài phán hành chính ngày càng sáng tỏ và đợc nhiều
ngời ủng hộ.
Vấn đề tài phán hành chính và sự thiết lập cơ quan tài phán hành chính ở
Việt Nam cũng luôn đợc coi là một trong những nội dung quan trọng của quá
trình nghiên cứu cải cách nền hành chính quốc gia. Song song với quá trình
nghiên cứu khoa học, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Thanh tra Nhà nớc đã
chủ trì việc nghiên cứu và soạn thảo dự án luật về tổ chức tòa án hành chính;
đồng thời cũng chuẩn bị dự thảo Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án tài chính
để khi Quốc hội thông qua dự luật, Toà án HC có cơ sở pháp lý đi vào hoạt
động.
Ngày 20/12/1994, Chính phủ đã có tờ trình UBTV Quốc hội về dự án Luật
tổ chức Viện tài phán HC (tờ trình số 7120/CP), trong đó nêu rõ sự cần thiết
phải thiết lập cơ quan tài phán HC ở Việt Nam và đề nghị phơng án tổ chức cơ
quan tài phán HC thành một hệ thống thuộc Thủ tớng nhng độc lập với cơ quan
hành pháp với tên gọi là Viện tài phán HC.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Phơng án này xây dựng trên quan điểm coi hành chính tài phán cùng với
hành chính quản lý là một nội dung thống nhất trong nền hành chính quốc gia.
Thủ tớng là ngời đứng đầu cơ quan hành pháp, chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt
động hành pháp. Các Bộ trởng và các thành viên khác của Chính phủ chịu trách
nhiệm trớc Chính phủ về lĩnh vực quản lý mà mình phụ trách. Tổ chức nh vậy
bảo đảm sự thống nhất của nền HC quốc gia, giúp cho Viện tài phán HC đa ra
đợc các phán quyết nhanh chóng, kịp thời, đồng thời sẽ bảo đảm hoạt động tài
phán không cản trở các hoạt động quản lý. Đặt cơ quan tài phán hành chính

hệ thống độc lập với hệ thống TAND hiện nay).
- Dự thảo Pháp lệnh tổ chức Tòa án Hành chính (Tổ chức Tòa án Hành
chính thành hệ thống nh Tòa án Dân sự).
Đồng thời với các phơng án tổ chức Tòa án Hành chính là Dự thảo Pháp
lệnh thủ tục giải quyết các vụ án Hành chính.
Tại kỳ họp thứ VII Quốc hội khóa IX, Quốc hội đã dành nhiều thời gian để
thảo luận về dự án luật và các ý kiến vẫn chủ yếu xoay quanh việc phân tích các
u nhợc điểm, nhng thuận lợi và khó khăn, tính hợp lý và bất hợp lý của từng mô
hình tổ chức Tòa án Hành chính ở Việt Nam. Cuối cùng, Quốc hội đã quyết
định chọn phơng án tổ chức Tòa án Hành chính thành các phân tòa trong hệ
thống Tòa án Nhân dân và giao TAND Tối cao phối hợp với các cơ quan hữu
quan của Chính phủ soạn thảo dự thảo "Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
luật tổ chức Tòa án Nhân dân" cho sự thiết lập tòa Hành chính.
Ngày 28/9/1995, Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ IX đã thông qua luật sửa
đổi, bổ sung một số điều của Luật tổ chức TAND, trong đó quy định Tòa án có
thẩm quyền xét xử các vụ án Hành chính. Về mặt tổ chức, tại Tòa án Nhân dân
tối cao và Tòa án Nhân dân cấp tỉnh có tòa Hành chính, còn tại Tòa án Nhân
dân cấp huyện có các thẩm phán xét xử hành chính.
Ngày 21/5/1996, "Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính" đợc
ban hành (sau đó đợc sửa đổi, bổ sung ngày 25/12/1998). Sự ra đời của cơ quan
xét xử hành chính đánh dấu một bớc phát triển mới trong thiết chế bảo đảm dân
chủ của ngời dân, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ, tránh đợc sự
xâm phạm từ phía các cơ quan Nhà nớc.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Có thể thấy rằng, quá trình nghiên cứu và hình thành cơ chế tài phán hành
chính ở nớc ta thể hiện xu hớng tất yếu của việc dân chủ hóa đời sống xã hội và
dân chủ hóa ngay trong bản thân hoạt động của bộ máy Nhà nớc. Khi nghiên
cứu quá trình này cũng có rất nhiều nét tơng đồng với sự hình thành cơ chế tài
phán Hành chính ở một số nớc trên thế giới, đặc biệt là khi tìm hiểu lịch sử hơn
200 năm hình thành và phát triển của Hội đồng Nhà nớc Pháp, cơ quan tài phán

Tòa Hành chính là cơ quan xét xử, có thẩm quyền giải quyết các tranh
chấp nảy sinh trong quá trình hoạt động quản lý hành chính của các cơ quan
Nhà nớc, đặc biệt là của các cơ quan Hành chính Nhà nớc. Nói cách khác, Tòa
Hành chính là cơ quan xét xử có thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện của công
dân đối với quyết định hay hành vi hành chính của cơ quan Nhà nớc hoặc công
chức Nhà nớc khi họ cho là trái pháp luật, xâm phạm hoặc đe doạ xâm phạm
đến quyền lợi ích hợp pháp của họ.
Nh vậy, ta thấy một điểm đặc biệt của Tòa Hành chính là cơ quan xét xử
mà đối tợng của nó là các quyết định hành chính và hành vi hành chính của cán
bộ, cơ quan Nhà nớc, đặc biệt là cán bộ và cơ quan hành chính Nhà nớc.
Nếu nh các tòa án khác (Tòa dân sự, kinh tế, lao động )có trách nhiệm
giải quyết tranh chấp giữa các pháp nhân với nhau hoặc giữa pháp nhân với cá
nhân, giữa cá nhân với nhau thì ng ợc lại, Tòa Hành chính có thẩm quyền xét
xử các tranh chấp giữa công dân và cán bộ, cơ quan Nhà nớc.
Nói tóm lại, chức năng của tòa Hành chính là xét xử về hành chính, giải
quyết các tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nớc giữa
công dân, cơ quan, tổ chức với cơ quan hành chính Nhà nớc và các cơ quan
khác khi thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành của nhân viên Nhà nớc
trong bộ máy đó. Trong khi xét xử, Tòa Hành chính có các quyền và nghĩa vụ:
kiểm tra tính hợp pháp các quyết định hành chính, các hành vi hành chính bị
khiếu kiện xét xử các vụ kiện hành chính.
b. Quyền hạn:
1. Thẩm quyền chung :
Pháp luật giao cho Tòa án thẩm quyền xét xử các vụ kiện hành chính đối
với quyết định và hành vi hành chính của cơ quan nhà nớc và cán bộ viên chức
Website: Email : Tel : 0918.775.368
nhà nớc.
Tuy nhiên chúng ta biết rằng, hoạt động quản lý diễn ra hàng ngày, hàng
giờ rất đa dạng và phong phú, vi phạm trong quản lý hành chính cũng có rất
nhiều cấp độ khác nhau. Nếu cho phép mọi tranh chấp hành chính đều có thể

+ Thanh tra việc chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý sử dụng
đất.
+ Giải quyết tranh chấp về đất đai, giải quyết khiếu nại tố cáo các vi phạm
trong việc quản lý và sử dụng đất đai.
*. Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc cấp giấy phép, thu hồi giấy phép
về xây dựng cơ bản sản xuất, kinh doanh.
*. Khiếu kiện Quyết định HC, Hành chính HC trong việc trng dụng, trng
mua, tịch thu tài sản.
*. Khiếu kiện Quyết định HC, Hành vi HC trong việc thu thuế, truy thu
thuế.
Theo quy định của Pháp luật hiện nay có các loại thuế sau:
+ Thuế thu nhập
+ Thuế xuất nhập khẩu
+ Thuế sử dụng đất nông nghiệp
+ Thuế tiêu thụ đặc biệt
+ Thuế chính quyền sử dụng đất
+ Thuế nhà đất
+ Thuế tài nguyên
+ Thuế môn bài
+ Thuế thu nhập doanh nghiệp
+ Thuế giá trị gia tăng
*. Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc thu phí, lệ phí.
*. Các khiếu kiện khác theo quy định của pháp luật.
Nh vậy, Pháp lệnh đã liệt kê ra 9 loại việc thuộc thẩm quyền xét xử của
Tòa hành chính, điều đó tạo điều kiện cho công dân có thể xác định những việc
nào mình có thể khởi kiện, yêu cầu tòa án giải quyết. Ngoài ra để có thể đáp
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ứng kịp thời đợc tình hình khi xét thấy có một số loại việc cần thiết phải cho
phép khởi kiện ra tòa án, khoản 10 Điều 11 pháp lệnh quy định: Tòa án có toàn
quyền xét xử "các khiếu kiện khác theo quy định của pháp luật" . Điều đó tạo ra

quan, tổ chức đối với cán bộ, công chức thuộc quyền quản lý của cơ quan tổ
chức đó, trừ những khiếu kiện quy định tại điểm 6 khoản 2 điều này.
*. Trong trờng hợp cần thiết, Tòa án cấp tỉnh có thể lấy lên để giải quyết
các vụ án thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp huyện đối với khiếu kiện Quyết
định HC, Hành chính HC của UBND, Chủ tịch UB ND cấp huyện liên quan đến
nhiều đối tợng phức tạp hoặc trong trờng hợp các thẩm phán của tòa án cấp
huyện đó đều thuộc trờng hợp phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi".
Tòa án Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ơng phúc thẩm những
vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm cha có hiệu lực pháp luật của tòa án cấp
dới bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng.
Qua tìm hiểu thực tế tại Tòa án Hành chính TAND Hà Nội (với phơng
pháp hỏi ý kiến trực tiếp cán bộ trong Tòa hành chính). Tôi tìm hiểu đợc rõ hơn
về quyền hạn thẩm quyền của Tòa hành chính với nội dung:
Việc phân định thẩm quyền xét xử các vụ kiện hành chính giữa các cấp tòa
án căn cứ vào đối tợng bị kiện. Thông thờng Tòa án Nhân dân cấp có quyền xét
xử đối tợng bị kiện là cấp đó trở xuống. Cấp nào có quyền xét xử đối tợng bị
kiện là cấp đó trở xuống. Tuy nhiên pháp luật quy định Tòa án nhân dân cấp
tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với Quyết định HC,
Hành vi HC của cơ quan cấp bộ, cơ quan thuộc Chính phủ vì những lý do sau
đây:
1. Các bộ và cơ quan thuộc Chính phủ là những cơ quan quản lý Nhà nớc ở
cấp Trung ơng chịu trách nhiệm quản lý ngành và một lĩnh vực nào đó trên
phạm vi toàn quốc. Vì vậy, các cơ quan này có thể có các Quyết định HC hoặc
Hành vi HC tác động đến quyền và lợi ích của công dân, cơ quan, tổ chức ở bất
cứ địa phơng nào. Nếu quy định bắt buộc mọi khiếu kiện đối với Quyết định
HC, Hành vi HC của các cơ quan quản lý nhà nớc cấp Trung ơng đều phải khởi
kiện tại Tòa án cấp Trung ơng (Tòa án Nhân dân tối cao) thì trong nhiều trờng
Website: Email : Tel : 0918.775.368
hợp, các đơng sự sẽ gặp khó khăn khi tiến hành khởi kiện nhất là các đơng sự ở
vùng sâu vùng xa. Vì vậy, tạo điều kiện thuận lợi cho ngời khởi kiện, pháp luật

đổi Quyết định HC của mình cho phù hợp và chấm dứt khiếu kiện trớc khi tòa
án mở phiên tòa xét xử.
Ví dụ:
1. Bản án số 05/HCST (27.8.2004)
Thụ lý số: 05/HCST (22.6.2004)
Chủ tọa phiên tòa: Ông Đỗ Minh (Thẩm phán)
Hội thẩm nhân dân: Bà Đỗ Thị Minh Chi
Ông Vũ Mạnh Đam
Đại diện VKSNDTP Hà nội: Ông Trần Hng Bình (Kiểm sát viên)
Th ký phiên tòa: Bà. Trần Thị Minh Thu (cán bộ Tòa án).
Ngời khởi kiện: Công ty TNHH Nippon Paint Việt Nam
Trụ sở: Lô 33 khu công nghiệp Biên Hòa II - Đồng Nai.
Ngời bị kiện: Cục Sở hữu trí tuệ
Trụ sở: 384, 386 đờng Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
2. Bản án số: 08/HCST (23, 24/12/04).
Thụ lý số: 08/HCST (5/10/2004)
(Xem bảng thống kê số liệu ).
b. Hạn chế:
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bớc đầu đã đạt đợc, việc xét
xử hành chính còn gặp nhiều khó khăn, cha thực sự phát huy đợc vai
trò của mình. Theo kết quả khảo sát của các cơ quan có trách nhiệm
thì kể từ khi đi vào hoạt động cho đến cuối năm 1998 TAND các cấp
đã nhận đợc không dới 2.000 đơn kiện hành chính nhng hầu hết là
không đủ điều kiện để thụ lý theo quy định của pháp luật. Từ ngày
01/07/96 đến hết 1997 mới thụ lý 150 vụ và đa ra xét xử 97 vụ. Năm
1997 chỉ có 24/61 Tòa án cấp tỉnh và 16 Tòa án huyện có xét xử vụ
Website: Email : Tel : 0918.775.368
hành chính. Năm 1998 theo thống kê sơ bộ, TAND các cấp mới xử
hơn 200 vụ án hành chính. Năm 1999 tòa án giải quyết đợc 319 vụ
trong số 408 vụ án hành chính đã thụ lý. Năm 2000, Tòa án giải quyết