1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y- DƯỢC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y- DƯỢC THÁI NGUYÊN BỘ MÔN KÝ SINH TRÙNG
BỘ MÔN KÝ SINH TRÙNG

KÝ SINH TRÙNG Y HỌC
KÝ SINH TRÙNG Y HỌC
BÀI GIẢNG LÝ THUYẾT
BÀI GIẢNG LÝ THUYẾT
Đối tượng: Y2
Đối tượng: Y2
Thái Nguyên, năm 2009
Thái Nguyên, năm 2009
2
Phần 1
Phần 1
ĐẠI CƯƠNG VỀ
ĐẠI CƯƠNG VỀ
KÝ SINH TRÙNG Y HỌC
KÝ SINH TRÙNG Y HỌCNgười giảng: Ths. Hứa Văn Thước
Người giảng: Ths. Hứa Văn Thước
3

5. Nêu được các phương pháp chẩn đoán và nguyên
5. Nêu được các phương pháp chẩn đoán và nguyên
tắc điều trị bệnh ký sinh trùng.
tắc điều trị bệnh ký sinh trùng.
6. Phân tích được nguyên tắc và biện pháp phòng
6. Phân tích được nguyên tắc và biện pháp phòng
chống bệnh ký sinh trùng
chống bệnh ký sinh trùng
.
.
4
II. N
II. N
ộ
ộ
i dung
i dung
1.1. Định nghĩa và các khái niệm cơ bản về ký sinh trùng y học
1.1. Định nghĩa và các khái niệm cơ bản về ký sinh trùng y học
1.1.1. Định nghĩa
1.1.1. Định nghĩa
Ký sinh trùng là nh
Ký sinh trùng là nh
ữ
ữ
ng sinh vật ký sinh hay sống nhờ vào
ng sinh vật ký sinh hay sống nhờ vào
các sinh vật khác đang sống; chiếm các chất của sinh vật đó
các sinh vật khác đang sống; chiếm các chất của sinh vật đó
để sống, phát triển và sinh sản.

tượng ký sinh
tượng ký sinh
1.2.1. Định nghĩa
1.2.1. Định nghĩa
Hiện tượng ký sinh là một sinh vật phải ký sinh hay
Hiện tượng ký sinh là một sinh vật phải ký sinh hay
sống nhờ vào sinh vật khác để tồn tại và phát triển.
sống nhờ vào sinh vật khác để tồn tại và phát triển.
1.2.2. Đặc điểm của hiện tượng ký sinh
1.2.2. Đặc điểm của hiện tượng ký sinh
Hiện tượng ký sinh là một hiện tượng đặc biệt xảy ra
Hiện tượng ký sinh là một hiện tượng đặc biệt xảy ra
khi một sinh vật thì hoàn toàn được lợi, còn sinh vật khác thì
khi một sinh vật thì hoàn toàn được lợi, còn sinh vật khác thì
hoàn toàn bị thiệt hại.
hoàn toàn bị thiệt hại.
1.2.3.Phân biệt hiện tượng ký sinh với các hiện tượng sau
1.2.3.Phân biệt hiện tượng ký sinh với các hiện tượng sau
- Hiện tượng quần sinh - Hiện tượng cộng sinh
- Hiện tượng quần sinh - Hiện tượng cộng sinh
- Hiện tượng hỗ sinh - Hiện tượng huỷ sinh
- Hiện tượng hỗ sinh - Hiện tượng huỷ sinh
- Hiện tượng hoại sinh - Hiện tượng hội sinh
- Hiện tượng hoại sinh - Hiện tượng hội sinh
8
1.3. Khái niệm về vật chủ của
1.3. Khái niệm về vật chủ của
ký sinh trùng
ký sinh trùng
1.3.1. Định nghĩa

sinh trùng y học
sinh trùng y học
1.4.1. Ký sinh trùng gây bệnh
1.4.1. Ký sinh trùng gây bệnh
- Định nghĩa: Ký sinh trùng gây bệnh l
- Định nghĩa: Ký sinh trùng gây bệnh l
à
à
những ký sinh
những ký sinh
trùng bằng tác hại của chúng, gây ra các triệu chứng hay
trùng bằng tác hại của chúng, gây ra các triệu chứng hay
hội chứng bệnh lý.
hội chứng bệnh lý.
- Phân loại: Dựa vào vị trí ký sinh chia 2 loại:
- Phân loại: Dựa vào vị trí ký sinh chia 2 loại:
+ Loại nội ký sinh: Bao gồm các ký sinh trùng ở trong
+ Loại nội ký sinh: Bao gồm các ký sinh trùng ở trong
nội tạng; trong các tổ chức cơ quan. VD giun
nội tạng; trong các tổ chức cơ quan. VD giun
đũa
đũa+ Loại ngoại ký sinh: Bao gồm những ký sinh trùng ký sinh ở
+ Loại ngoại ký sinh: Bao gồm những ký sinh trùng ký sinh ở
da, lông, tóc, móng, các hốc tự nhiên của cơ thể. VD như
da, lông, tóc, móng, các hốc tự nhiên của cơ thể. VD như
ghẻ ký sinh ở da, nấm ở tóc
ghẻ ký sinh ở da, nấm ở tóc

MỘT SỐ KÝ SINH TRÙNG
MỘT SỐ KÝ SINH TRÙNG
12
1.
1.
4.3. Nh
4.3. Nh
ữ
ữ
ng khái ni
ng khái ni
ệ
ệ
m khác v
m khác v
ề
ề
ký sinh
ký sinh
trùng y h
trùng y h
ọ
ọ
c
c
- Khái niệm về bội ký sinh trùng
- Khái niệm về bội ký sinh trùng
- Khái niệm về ký sinh trùng lâu dài và tạm thời
- Khái niệm về ký sinh trùng lâu dài và tạm thời
- Khái niệm về ký sinh trùng dĩ nhiên và bất ứng

- Một ký sinh trùng cũng có hình thể và kích thước khác
- Một ký sinh trùng cũng có hình thể và kích thước khác
nhau tuỳ từng giai đoạn sống của ký sinh trùng.
nhau tuỳ từng giai đoạn sống của ký sinh trùng.
2.2. Đặc điểm về cấu tạo cơ quan
2.2. Đặc điểm về cấu tạo cơ quan
- Tùy loại ký sinh trùng mà có cấu tạo các cơ quan khác
- Tùy loại ký sinh trùng mà có cấu tạo các cơ quan khác
nhau.
nhau.
- Trải qua nhiều thế hệ sống ký sinh nên cấu tạo các cơ
- Trải qua nhiều thế hệ sống ký sinh nên cấu tạo các cơ
quan phải thay đổi để thích nghi với đời sống ký sinh. Một số
quan phải thay đổi để thích nghi với đời sống ký sinh. Một số
cơ quan rất phát triển còn một số cơ quan sẽ bị thoái dần
cơ quan rất phát triển còn một số cơ quan sẽ bị thoái dần
hoặc mất đi.
hoặc mất đi.
14
2. Nh
2. Nh
ữ
ữ
ng đ
ng đ
ặ
ặ
c đi
c đi
ể

Là ký sinh trùng tự chia đôi cơ thể để tạo ra 2 cá thể
(đơn bào)
(đơn bào)
2.3.3. Các hình thức sinh sản khác như phôi tử sinh, sinh
2.3.3. Các hình thức sinh sản khác như phôi tử sinh, sinh
sản đa phôi.
sản đa phôi.
15
GIUN ĐŨA, SÁN LÁ GAN NHỎ
GIUN ĐŨA, SÁN LÁ GAN NHỎ
162. Nh
2. Nh
ữ
ữ
ng đ
ng đ
ặ
ặ
c đi
c đi
ể
ể
m chung
m chung
c
c
ủ

m chung
m chung
c
c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng2.4. Đặc điểm sống của ký sinh trùng
2.4. Đặc điểm sống của ký sinh trùng
2.4.1. Đặc điểm về yếu tố môi trường sống của ký sinh trùng
2.4.1. Đặc điểm về yếu tố môi trường sống của ký sinh trùng* Những đặc điểm chính
* Những đặc điểm chính
- Tất cả ký sinh trùng đều cần có môi trường sống thích hợp để tồn
- Tất cả ký sinh trùng đều cần có môi trường sống thích hợp để tồn
tại.
tại.
- Mỗi loại ký sinh trùng có môi trường sống riêng.
- Mỗi loại ký sinh trùng có môi trường sống riêng.
- Môi trường sống của ký sinh trùng không phải là một hằng số cố
- Môi trường sống của ký sinh trùng không phải là một hằng số cố
định hoặc là không thay đổi, mà nó có thể co dãn, dao động trong
định hoặc là không thay đổi, mà nó có thể co dãn, dao động trong
những giới hạn và biên độ nhất định tuỳ điều kiện hoàn cảnh.
những giới hạn và biên độ nhất định tuỳ điều kiện hoàn cảnh.

a ký sinh trùng
2.4. Đ
2.4. Đ
ặ
ặ
c đi
c đi
ể
ể
m s
m s
ố
ố
ng c
ng c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng
2.4.1. Đ
2.4.1. Đ
ặ
ặ
c đi
c đi
ể
ể
m về yếu t
m về yếu t
ố

ng thích h
ợ
ợ
p thì ký sinh trùng
p thì ký sinh trùng
không tồn tại được, nhưng phải lưu ý là một số ký sinh
không tồn tại được, nhưng phải lưu ý là một số ký sinh
trùng có khả năng ký sinh tạm thời và thích nghi dần với
trùng có khả năng ký sinh tạm thời và thích nghi dần với
môi trường sống không thích hợp.
môi trường sống không thích hợp.
- Yếu tố môi trường sống sẽ quyết định sự có mặt và mật
- Yếu tố môi trường sống sẽ quyết định sự có mặt và mật
độ của ký sinh trùng ở từng vùng; do đó nó quyết định tình
độ của ký sinh trùng ở từng vùng; do đó nó quyết định tình
hình, mức độ bệnh ký sinh trùng
hình, mức độ bệnh ký sinh trùng
- Cải tạo môi trường sống tốt cũng góp phần quan trọng
- Cải tạo môi trường sống tốt cũng góp phần quan trọng
để phòng chống và tiêu diệt ký sinh trùng.
để phòng chống và tiêu diệt ký sinh trùng.
19
2. Nh
2. Nh
ữ
ữ
ng đ
ng đ
ặ
ặ
* Định nghĩa về chu kỳ: Toàn bộ quá trình thay đổi, phát
* Định nghĩa về chu kỳ: Toàn bộ quá trình thay đổi, phát
triển và lớn lên của ký sinh trùng trong giai đoạn sống của
triển và lớn lên của ký sinh trùng trong giai đoạn sống của
nó kể từ khi là mầm sinh vật đầu tiên cho tới khi phát triển
nó kể từ khi là mầm sinh vật đầu tiên cho tới khi phát triển
thành con trưởng thành; con trưởng thành lại sinh ra mầm
thành con trưởng thành; con trưởng thành lại sinh ra mầm
sinh vật mới và tạo một thế hệ mới được gọi là chu kỳ hay
sinh vật mới và tạo một thế hệ mới được gọi là chu kỳ hay
vòng đời của ký sinh trùng. Chu kỳ là một vòng tròn khép
vòng đời của ký sinh trùng. Chu kỳ là một vòng tròn khép
kín.
kín.
VD chu kỳ của KSTSR
VD chu kỳ của KSTSR
20
Chu kỳ của KSTSR
Chu kỳ của KSTSR
21

2. Nh
2. Nh
ữ
ữ

ng c
ng c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng
2.4.2. Đặc điểm về yếu tố chu k
2.4.2. Đặc điểm về yếu tố chu k
ỳ
ỳ
c
c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng
* Phân lo
* Phân lo
ạ
ạ
i chu
i chu
kỳ
kỳ
- Kiểu chu kỳ th
- Kiểu chu kỳ th
ự
ự
c hiện hoàn toàn ở ngoại cảnh (ruồi,
c hiện hoàn toàn ở ngoại cảnh (ruồi,

- Kiểu chu kỳ không cần có vật chủ trung gian (giun
- Kiểu chu kỳ không cần có vật chủ trung gian (giun
đũa, ghẻ, nấm).
đũa, ghẻ, nấm).
22
2. Nh
2. Nh
ữ
ữ
ng đ
ng đ
ặ
ặ
c đi
c đi
ể
ể
m chung
m chung
c
c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng2.4.2. Đặc điểm về yếu tố chu kỳ của ký sinh trùng
2.4.2. Đặc điểm về yếu tố chu kỳ của ký sinh trùng
* Nhận xét:

m chung
m chung
c
c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng
2.4.2. Đặc điểm v
2.4.2. Đặc điểm v
ề
ề
y
y
ế
ế
u t
u t
ố
ố
chu k
chu k
ỳ
ỳ
c
c
ủ
ủ
a ký sinh trùng
a ký sinh trùng

sinh trùng cũng phá vỡ được chu kỳ của ký sinh trùng.
sinh trùng cũng phá vỡ được chu kỳ của ký sinh trùng.
24
3.
3.
Ả
Ả
nh hư
nh hư
ở
ở
ng qua l
ng qua l
ạ
ạ
i
i
gi
gi
ữ
ữ
a ký sinh trùng và v
a ký sinh trùng và v
ậ
ậ
t ch
t ch
ủ
ủ
3.1. Ảnh hư

- Ký sinh trùng làm chấn thương
- Ký sinh trùng vận chuyển mầm bệnh và vật chủ
- Ký sinh trùng vận chuyển mầm bệnh và vật chủ
25
3.
3.
Ả
Ả
nh hư
nh hư
ở
ở
ng qua l
ng qua l
ạ
ạ
i
i
gi
gi
ữ
ữ
a ký sinh trùng và v
a ký sinh trùng và v
ậ
ậ
t ch
t ch
ủ
ủ

- Phản ứng tại chỗ
- Phản ứng tại chỗ
- Phản ứng toàn thân
- Phản ứng toàn thân
3.3. K
3.3. K
ế
ế
t qu
t qu
ả
ả
c
c
ủ
ủ
a
a
ả
ả
nh hư
nh hư
ở
ở
ng qua l
ng qua l
ạ
ạ
i gi
i gi