Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
lời nói đầu
Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ Ix của Đảng , khi xác định đối với
nớc ta , giai đoạn từ nay đến năm 2005 là những bớc rất quan trọng của thời kỳ
phát triển mới - đẩy mạnh công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nớc , Đảng ta đã
khẳng định nhiệm vụ của chúng ta hiện nay là tập trung mọi lực lợng , tranh thủ
thời cơ , vợt qua thử thách , đẩy mạnh công cuộc đổi mới một cách toàn diện và
đồng bộ , tiếp tục phát triển nền kinh tế nhiều thành phần , vận hành theo cơ chế
thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa . Thật vậy
đối với một nớc hiện vẫn còn ở tình trạng một nớc nghèo , chúng ta không còn
con đờng phát triển nào khác ngoài con đờng công nghiệp hoá , hiện đại hoá .
Để làm đợc điều đó trớc hết chúng ta cần phải hiểu rõ khái niệm công nghiệp
hoá , hiện đại hoá là gì để từ đó làm cơ sở cho hoạt động thực tiễn trong công
cuộc đổi mới đợc diễn ra một cách nhanh chóng và hiệu quả , tránh đợc sai lầm
của những nớc đi trớc .
Em xin chân thành cảm ơn thầy giáo bộ môn Kinh tế chính trị đã giúp em có
kiến thức hoàn thành tiểu luận này.
1
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
phần I
Sự cần thiết phải tiến hành công nghiệp hoá
hiện đại hoá trong sự nghiệp xây dựng xã hội chủ
nghĩa ở nớc ta .
1.Khái niệm công nghiệp hoá , hiện đại hoá .
1.1.Khái niệm chung
Từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX , Đảng ta đã khẳng định : " Con
đờng công nghiệp hoá hiện đại hoá của nớc ta cần và có thể rút ngắn thời gian ,
vừa có những bớc tuần tự , vừa có những bớc nhảy vọt " . Vậy nội dung và thực
chất của con đờng công nghiệp hoá hiện đại hoá rút ngắn này cần phải đợc hiểu
nh thể nào?
Có thể nói , chúng ta đã phải trả giá đắt cho " công nghiệp hoá xã hội

tranh thủ những cơ hội đi tắt , đón đầu , phát triển theo chiều sâu , tạo nên
những mũi nhọn theo trình độ phát triển của khoa học và công nghệ thế giới .
Cũng có thể nói , công nghiệp hoá hiện đại hoá là quá trình xây dựng
một xã hội văn minh , cải biến căn bản các ngành kinh tế , các hoạt động xã
hội theo phong cách của nền công nghiệp hiện đại , tạo ra sự tăng trởng
kinh tế - xã hội bền vững , không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh
thần cho ngời lao động . Nó không chỉ thể hiện ra ở các chỉ số khoa học - kỹ
thuật công nghệ hay kinh tế - kỹ thuật , mà quan trọng hơn là bảo đảm cho xã
hội phát triển nh một chỉnh thể toàn vẹn ( kinh tế - xã hội , vật chất - tinh thần )
trên cơ sở giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc , vì tiến bộ xã hội và phát triển
con ngời toàn diện .
Nói một cách khái quát , công nghiệp hoá hiện đại hoá trong thời đại ngày
nay là quá trình cải biến một xã hội cổ truyền thành một xã hội hiện đại , có
trình độ văn minh cao hơn , thể hiện không chỉ ở trình độ khoa học và công
nghệ hiện đại , tiên tiến , có nền kinh tế phát triển cao , xã hội đợc tổ chức khoa
học và hợp lý , mà còn ở đời sống chính trị , văn hoá , tinh thần của xã hội , ở sự
phát triển con ngời , giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc
Công nghiệp hoá và hiện đại hoá là hai quá trình nối tiếp , đan xen nhau .
Để có đợc lực lợng sản xuất phát triển nh hiện nay , các nớc Tây Âu và Mỹ đã
có một thời kỳ công nghiệp hóa khá lâu rồi sau đó đi vào hiện đại hoá và quá
trình hiện đại hoá ở các nớc đó nay vẫn còn tiếp tục . Có thể hiểu hiện đại hoá
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
nh quá trình chống lại sự tụt hậu trớc sự bùng nổ của cuộc cách mạng khoa học
và công nghệ hiện đại đang diễn ra trên thế giới . Nh vậy xét về mặt lịch sử thì
qúa trình công nghiệp hoá diễn ra trớc quá trình hiện đại hóa . Tuy nhiên , sự
phân chia này chỉ tơng đối , trên thực tế , luôn có sự gối đầu , đan xen , tác động
qua lại giữa hai quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá .
Quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá ở nớc ta hiện nay có đặc điểm
khác với quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá của các nớc đi trớc . Một điều

- Quan hệ giữa cơ sở kinh tế và kiến trúc thợng tầng , xác định vai trò
quyết định của cơ sở kinh tế và tính tích cực của kiến trúc thợng tầng . Mối
quan hệ này gợi mở vấn đề phát huy vai trò của Nhà nớc , của công tác quản lý ,
mở rộng dân chủ hoá trong quá trình công nghiệp hoá .
Qua những nội dung tóm lợc trên đây có thể khẳng định rằng , học thuyết
mác-xít cần phải nghiên cứu vận dụng vào quá trình công nghiệp hoá là một
trong những cơ sở lý luận quan trọng của hoạch định mô hình chiến lợc công
nghiệp hoá . Song , cũng cần nhấn mạnh rằng , học thuyết trên đây ra đời trong
bối cảnh lịch sử hoàn toàn khác điều kiện hiện nay . Vì vậy , vấn đề là ở chỗ
phải nghiên cứu vận dụng nó cho phù hợp với điều kiện cách mạng khoa học kỹ
thuật , sự bùng nổ thông tin , xu thế quốc tế hoá đời sống kinh tế hiện nay . Bản
thân chủ nghĩa t bản đã có điều chỉnh cơ cấu để thích ứng với điều kiện mới .

2 Công nghiệp hoá, hiện đại hóa trong điều kiện hội nhập kinh tế
quốc tế hiện nay.
1.2.1. Chiến lợc tăng trởng bằng xuất khẩu sản phẩm thô
Lý thuyết " lợi thế so sánh " đợc coi là nền tảng lý luận của chiến lợc này .
Quá trình công nghiệp hoá ở các nớc đang phát triển tập trung vào khai thác lợi
thế về điều kiện tự nhiên để sản xuất và xuất khẩu sản phẩm cha qua chế biến ,
góp phần giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội cấp thiết của mình . Tuy
nhiên , việc tập trung vào chiến lợc này gặp một số trở ngại : cầu sản phẩm thô
tăng chậm ; điều kiện mậu dịch bất lợi cho các nớc chậm phát triển ; sự phát
triển của một số ngành trong nhiều trờng hợp lại phụ thuộc vào sự đầu t của các
nớc phát triển . Trong điều kiện hiện nay mô hình này không thể coi là phổ biến
và có hiệu quả . Song , trong giai đoạn này chuẩn bị cất cánh , cần chú ý thoả
đáng đến chiến lợc này trong sự kết hợp với các chiến lợc khác nêu trên đây .
1.2.2. Chiến lợc thay thế nhập khẩu ( hớng nội )
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Theo chiến lợc này , mỗi quốc gia sẽ phát triển mạnh việc sản xuất các sản

6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Bốn là , thành lập các khu chế xuất , các đặc khu kinh tế , các khu mậu
dịch tự do .
Mô hình này có sức hấp dẫn lớn , đợc triển khai ở nhiều nớc đang phát
triển và đã gặt hãi những thành công , nổi bật là một số nền kinh tế Đông á nh
Hàn Quốc , Đài Loan , Singapore .. và một số nớc Mỹ Latinh nh Mexico , Brazil
, Arghentina , Chile ... Tuy nhiên mô hình này cũng bộc lộ một số hạn chế nh :
đặt nền kinh tế quốc gia vào sự phụ thuộc quá nhạy cảm đối với các yếu tố bên
ngoài ; làm trầm trọng tình trạng bất bình đẳng trong các quan hệ kinh tế quốc
tế .
1.2.4. Chiến lợc hỗn hợp theo hớng hội nhập kinh tế quốc tế .
Đây là chiến lợc kết hợp các mô hình nêu trên : vừa phát triển mạnh sản
xuất các sản phẩm xuất khẩu , vừa coi trọng thị trờng nội địa . Mô hình này có
thể bao hàm nội dung nhất định của mô hình khác . Chẳng hạn chiến lợc hớng
nội không phủ định thơng mại quốc tế . Để có ngoại tệ nhập các điều kiện sản
xuất thay thế nhập khẩu , đòi hỏi phải có sản phẩm xuất khẩu . Cho đến nay mô
hình công nghiệp hoá hỗn hợp vẫn đang trong quá trình hình thành , khảo
nghiệm . Bớc đầu có thể nêu lên một số đặc điểm sau đây :
Thứ nhất , xã hội cơ cấu công nghiệp theo hớng hội nhập quốc tế . Cơ cấu
này là một cơ cấu hớng ngoại , chấp nhận cạnh tranh quốc tế không chỉ trên thị
trờng ngoài nớc mà cả thị trờng trong nớc , đồng thời tận dụng đến mức tối đa
lợi thế địa lý - kinh tế trong chu trình sản xuất - kinh doanh .
Thứ hai , xây dựng thể chế kinh tế -xã hội theo hớng hội nhập quốc tế , với
hai tính chất : mở và phù hợp với các chế định toàn cầu .
Thứ ba , xây dựng nguồn nhân lực hội nhập quốc tế . Toàn bộ kết cấu
nguồn nhân lực phải phấn đấu đạt tiêu chuẩn quốc tế , từ các nhà hoạch định
chiến lợc , chính sách đến các nhà quản lý , đội ngũ cán bộ khoa học và công
nghệ , doanh nghiệp , công nhân ...
Trong những năm vừa qua , mô hình công nghiệp hoá hỗn hợp theo hớng