Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời mở đầu
Dù ở bất kỳ giai đoạn nào, quan hệ quốc tế cũng bào hàm những rối
ren và phức tạp. Để lý giải sự vận động của thế giới thì việc nghiên cứu và
tìm hiểu nó là hết sức cần thiết nhất là trong giai đoạn hiện nay, khi mà tình
hình thế giới có những biến chuyển lớn, sâu sắc và phức tạp. Chiến tranh
lạnh kết thúc, thế giới đành bớc vào một thời kỳ mới trong quan hệ quốc tế.
Quan hệ giữa các nớc lớn luôn là mối quan tâm của thế giới, điều này cũng
dễ hiểu bởi quan hệ giữa các nớc lớn luôn có ảnh hởng quan trọng trong đời
sống quan hệ quốc tế. Thế giới đang hình thành những mối quan hệ quốc tế
mới trong phạm vi toàn cầu, có nhiều nhân tố tích cực trong hoà bình, ổn
định và hợp tác. Tuy nhiên, ở nhiều khu vực đã và đang xuất hiện những
nhân tố bất trắc mới gây ra bất ổn định không lờng trớc đợc. Quan hệ giữa
các nớc lớn tốt lên hay xấu đi đều có ảnh hởng rất sâu sắc đối với thế giới.
Bởi vậy em đã chọn đề tài Đặc điểm hợp tác và kiềm chế giữa các n ớc
lớn từ thập niên 90 đến nay để làm đề tài của mình.
Trong khuôn khổ của bài khoá luận tốt nghiệp này, do thời gian
nghiên cứu và tiếp cận vấn đề còn nhiều hạn chế cho nên em chỉ xin tập
trung vào đặc điểm vừa hợp tác vừa kiềm chế giữa các nớc lớn trong lĩnh vực
chính trị, kinh tế, những lĩnh vực đợc cho là nóng bỏng và đợc thế giới quan
tâm nhất hiện nay.
Đề tài gồm ba chơng (không kể mục lục, lời mở đầu và kết luận)
Chơng 1
Những nhân tố tác động đến quan hệ giữa các nớc lớn thời kỳ sau
chiến tranh lạnh
Chơng 2
Hợp tác và kiềm chế giữa các nớc lớn từ thập niên 90 đến nay
Chơng 3
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Triển vọng về hợp tác và kiềm chế giữa các nớc lớn trong thời

thế lực tiến bộ và phản động trên thế giới . Chính nhờ vậy mà sau thắng lợi
có tính quyết định của Liên Xô trong cuộc chiến tranh chống phát xít đã làm
cho uy tín của Liên Xô đợc nâng cao và trở thành một yếu tố trong việc hình
thành một trật tự thế giới mới sau chiến tranh . Đặc biệt , từ sau chiến tranh
lần thứ hai kết thúc , Liên Xô bớc ra vũ đài chính trị thế giới với một vị thế
mới , một vị thế hết sức quan trọng , là một cực đối trọng với Mỹ nói riêng và
TBCN nói chung . Đây là nguyên nhân dẫn tới cuộc chiến tranh lạnh , cuộc
đối đầu Đông - Tây Giữa một phe là XHCN , một phe là TBCN , đại diện là
Liên Xô và Mỹ . một cuộc chiến có một không hai trong lịch sử nhân loại
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
kéo dài hơn 40 năm mà tổn thất của nó có lẽ còn để lại hậu quả cho tới ngày
hôm nay .
Lo ngại trớc ảnh hởng ngày càng lớn mạnh của Liên Xô và hệ thống
XHCN trên toàn thế giới , Mỹ và các nớc phơng Tây đã cấu hợp tác với nhau
để tìm cách đối phó . Tháng 3 / 1947 , tổng thống Mỹ Truman đã chính thức
phát động cuộc chiến tranh lạnh chống lại Liên Xô và các nớc XHCN . Vậy
chiến tranh lạnh là gì ?
Chiến tranh lạnh là một kiểu chiến tranh đặc biệt , một cuộc chiến tranh
không hề có tiếng súng . Có thể nói đây la một cuộc chiến hết sức phức tạp ,
họ tìm mọi cách để tiêu diệt đối thủ . Mỹ phát động chiến tranh lạnh để
nhằm tiêu diệt Liên Xô , tiêu diệt CNCS . Mỹ cho rằng chừng nào còn
CNXH thì CNTB còn bị đe dọa mà Mỹ là nớc đầu tiên . Mỹ không muốn thế
giới cùng tồn tại hai cực mà Mỹ chỉ muốn thế giới một cực do Mỹ chi phối .
Thực chất chiến tranh lạnh là một cuộc chạy đua vũ trang . Mỹ nhận thấy
rằng giải quyết tranh chấp bằng chiến tranh nóng không còn là giải pháp tốt
nữa . Tuy nhiên , cuộc chiến tranh này không những gây ra thiệt hại nặng nề
cho Liên Xô mà nó còn gây ra thiệt hại cho Mỹ không phải nhỏ.
Sau chiến tranh thế gới thứ II , tất cả các nớc tham chiến đều chịu thiệt
hại nặng nề , chỉ duy có Mỹ là giàu lên nhanh chóng , trở thành một cờng

thể chế chính trị hoàn toàn khác nhau mang tinh đấu tranh và phủ định lẫn
nhau. Cả hai đều là các quốc gia hùng mạnh nhất. Về bản chất , do khả năng
và thực lực mỗi bên cùng với sự công nhận pháp lý tại hội nghị Yalta, cả
Liên Xô và Mỹ đều có quyền lợi và nghĩa vụ trong việc quyết định các vấn
đề quốc tế cho nên trong cùng một thời điểm hai nớc vừa là địch thủ vừa là
những đối tác bất đắc dĩ trong việc phân chia chịu trách nhiệm trớc vận mệnh
của nền hoà bình thế giới.
Trong giai đoạn này, hệ thống TBCN trải qua những biến đổi sâu sắc
trong so sánh lực lợng có lợi cho Mỹ. Các đối thủ hùng mạnh có khả năng
cạnh tranh với Mỹ là Đức, ý, Nhật nay đều trở thành nớc bại trận, còn Anh ,
Pháp tuy thắng trận nhng đều bị thiệt hại nặng nề và kiệt quệ sau chiến tranh.
Trong khi đó, nhờ chiến tranh Mỹ thu dợc 114 tỷ USD nhờ bán vũ khí, trở
thành một quốc gia hùng mạnh nhất trong hệ thống TBCN. Nền kinh tế Mỹ
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
chiếm 52% GNP thế giới , là chủ nợ lớn nhất nắm giữ 70% lợng vàng dự trữ
thế giới. Về quân sự, ngoài lực lợng hải quân hùng mạnh, đợc trang bị vũ khí
và thiết bị hiện đại Mỹ còn nắm độc quyền về vũ khí hạt nhân trong lúc bấy
giờ. Với tiềm lực to lớn nh thế Mỹ đã vơn lên nắm vai trò lãnh đạo trong hệ
thống TBCN và mở rộng phạm vi ảnh hởng trên mọi khu vực trên thế giới.
Không những thế Mỹ còn tham vọng làm bá chủ thế giới. Mỹ hoàn toàn có
thể thực hiện đợc điều đó nếu không gặp phải sự ngáng trở của Liên Xô. Đây
là trở ngại lớn nhất mà Mỹ muốn tiêu diệt để thực hiện tham vọng của mình.
Mỹ đề ra mục tiêu :
-Chiến lợc u tiên hàng đầu là ngăn chặn Liên Xô , tiến tới xoá bỏ lực l-
ợng ra khỏi đời sống chính trị thế giới .
-Mỹ ra sức củng cố và mở rộng phạm vi ảnh hởng của minh trên thế
giới
Mỹ cho rằng để ngăn chặn đợc CNCS thì phải củng cố sức mạnh
CNTB . Do đó cùng với kế hoạch Marshall tái thiết các nớc t bản Châu Âu;

Giai đoạn này, hệ thống XHCN từ chỗ chiếm vị thế cân bằng chiến lợc
so với CNĐQ trên nhiều lĩnh vực đã chiếm đợc u thế. Song, do những yếu tố
khách quan và chủ quan CNXH thế giới dần mắc phải những sai lầm nghiêm
trọng, do không khắc phục đợc kịp thời nên đã rơi vào khủng hoảng nghiêm
trọng và toàn diện. Nhất là từ năm 80 trở đi , do sai lầm trong đờng lối cải tổ,
chế đọ xã hội ở Liên Xô và Đông Âu dần mất đi u thế và vị thế của mình
trong cục diện chính trị quốc tế .
Mỹ cũng thấy rằng không thể dùng sức mạnh quân sự để bao vây tiêu
diệt Liên Xô đợc nên cũng từ đây Mỹ thay đổi cơ bản chính sách với Liên
Xô và các nớc XHCN từ ngăn chặn đến vợt lên ngăn chặn . Với chính
sách này, bên ngoài Mỹ vẫn tiếp tục duy trì lực lợng quân sự lớn làm hậu
thuẫn, mặt khác, Mỹ chú trọng hơn đến việc dùng vũ khí tuyên truyền và sức
mạnh đồng đô la đến đánh sâu vào bên trong lòng Liên Xô và các nớc
XHCN Đông Âu. Nguy hiểm hơn, đối tợng chủ yếu của chiến lợc này là
nhằm vào Đảng Cộng Sản lực lợng đầu não đang lãnh đạo Liên Xô và các
nớc XHCN, tuyên truyền dân chủ đa nguyên làm thoái hoá biến chất đội
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ngũ lãnh đạo cao cấp của Đảng, tiến tới làm chệch hớng XHCN và đi đến
làm sụp đổ chế độ XHCN ở các nớc này.
Khi nhắc tới chiến tranh lạnh không thể không nhắc tới cuộc chạy đua
vũ trang. Đây là một cuộc chiến hết sức khốc liệt. Nó đợc ví nh một cuộc
chạy dài hơi, khiến cả hai bên đều chịu những thiệt hại nặng nề mà hậu quả
là sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu vào năm 1991. Cả Liên Xô và Mỹ đều
dốc hết sức vào cuộc chạy đua vũ trang, dốc hết sinh lực của minh nhằm làm
cho kho vũ khí của mình nhiều lên mà không hề quan tâm đến tiềm lực kinh
tế của mình cũng vì thế mà suy kiệt dần. Đây là một bài học cay đắng mà
Liên Xô phải trả giá đắt bằng sự sụp đổ của mình. Cuộc chạy đua vũ khí hạt
nhân vũ khí giết ngời hàng loạt dã đẩy loài ngời trớc nguy cơ huỷ diệt .
Nh vậy , QHQT thời kì chiến tranh lạnh hình thành do tác động của

Bản, Trung Quốc, Nga... Các nớc đều xác lập và củng cố những điều kiện
quốc tế có lợi, mở rộng môi trờng hợp tác quốc tế, xây dựng cho mình một
chính sách đối ngoại độc lập nhất quán và ít phụ thuộc hơn, trên cơ sở đó xây
dựng các mối quan hệ theo kiểu bạn bè đối tác chiến lợc can bằng, ổn định
và lâu dài ở các cấp độ khác nhau. Sự sụp đổ của thế giới hai cực đã dẫn tới
một xu hớng phân chia và tập hợp các lực lợng mới giữa các quốc gia. Do
vậy quan hệ giữa các nớc lớn cũng có những điều chỉnh nhanh chóng, quan
trọng và sâu sắc. Từ chỗ mất cân bằng chuyển sang cân bằng hơn, tìm kiếm
ổn định, kiềm chế bất đồng tránh những xung đột mang tính chất đối kháng.
Giữa các nớc lớn đã từng bớc hình thành các cặp quan hệ đối tác chiến lợc.
Xu hớng của thế giới hiện nay theo các học giả cho rằng đó là xu hớng đa
cực hoá. Bên cạnh đó các nớc vừa và nhỏ cũng điều chỉnh chính sách đối
ngoại cho phù hợp với môi trờng quốc tế mới. Tất cả các nớc đều có chiều h-
ớng chung là thi hành một chính sách đối ngoại độc lập theo chiều hớng đa
dạng hoá , tập hợp trên cơ sở lợi ích song trùng, quan hệ tuỳ thuộc trên nhiều
bình diện khác nhau cả về kinh tế, chính trị cũng nh an ninh ngày càng chặt
chẽ và đang trở lên phổ biển ở khắp mọi nơi trên thế giới. Với trào lu này thì
ngày càng ngày nhiều vấn đề vợt ra ngoài ranh giới của một quốc gia mà
không thể bằng ngoại giao song phơng có thể giải quyết đợc .
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Chiến tranh lạnh chấm dứt, Mỹ nghiễm nhiên trở thành siêu cờng còn lại
duy nhất, Mỹ có toan tính mới nhằm duy trì trật tự thế giới một cực, mong
muốn áp đặt mọi chiến lợc kinh tế chính trị an ninh cho các nớc khu
vực và các quốc gia trên thế giới. Chính vì vậy, tham vọng vai trò siêu cờng
thế giới duy nhất luôn là nhân tố hàng đầu chi phối chiến lợc ngoại giao của
Mỹ . Tuy nhiên, có nhiều nguyên nhân khiến Mỹ không phát huy đợc sức
mạnh của mình để lãnh đạo thế giới theo một trật tự mong muốn. Thứ nhất,
tuy là siêu cờng duy nhất còn lại trên thế giới nhng điều này không có nghĩa
là sau chiến tranh lạnh là thế giới một cực bởi lẽ rất đơn giản là Mỹ không

lại các giá trị phải trả đắt đến nh thế nào. Alechxandor Konovalov trong
những sự kiện vẽ lên khuôn mặt thế kỷ XX của thông tấn xã Việt Nam ( tài
liệu tham khảo đặc biệt 4/1/2001) đã nhận định nói chung chính sách của
Mỹ đã xuất hiện những triệu chứng của căn bệnh rất nguy hiểm , mà ta tạm
gọi là triệu chứng của nhà khổng lồ cô đơn .
Chiến tranh lạnh kết thúc, nhất là trong giai đoạn hiện nay thì việc chạy
đua vũ trang đã trở lên lỗi thời, thế giới đã và đang thay đổi một cách sâu sắc
theo một xu hớng mới. Hiện nay việc phát triển của tất cả các quốc gia trên
thế giới đợc đặt lên vị trí u tiên hàng đầu và đây cũng là thời kỳ diễn ra mạnh
mẽ quá trình toàn cầu hoá và khu vực hoá trên rất nhiều lĩnh vực. Một số
hình thức biểu hiện qua những diễn đàn toàn cầu nh Liên Hợp Quốc, WTO
Việc phát triển nền kinh tế vững mạnh là điều sống còn với các quốc gia dân
tộc, nó quyết định vị thế của các quốc gia trên trờng quốc tế .
Ngày nay tính tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng tăng,
cùng với xu hớng toàn cầu hoá đang diễn ra mạnh mẽ. Mỹ không thể một
mình giải quyết đợc tất cả các vấn đề trên thế giới, mà ngợc lại cần có sự
phối hợp của nhiều nớc. Trong bối cảnh đó các cờng quốc nh Nga, Tây Âu,
Nhật Bản, Trung Quốc đều đang cố gắng vơn lên tạo cho mình một vị thế có
lợi hơn, nhằm chia sẻ quyền lực, chi phối đời sống QHQT. Họ không muốn
và không chịu để cho Mỹ múa cây gậy chỉ huy để khống chế thế giới.
Tuy nhiên cho tới thời điểm này thế giới cũng cha hoàn toàn là đa cực
hoá. Một thế giới đa cực hoá đảm bảo phải có sự cân bằng giữa các cực sức
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
mạnh . Cha có một cờng quốc nào, một cực sức mạnh nào có thể cạnh
tranh đợc với Mỹ . Cả Nhật Bản, Tây Âu, LB Nga, Trung Quốc đều không
thể chơi đến cùng một thang âm những nhạc cụ sức mạnh với Mỹ.
Sẽ là quá cờng điệu khi nói rằng thế giới ngày nay ai giàu nhất và làm
bá chủ khoa học kĩ thuật thì ngời đó sẽ lãnh đạo thế giới, nhng cần phải thấy
rằng sự lạc hậu về KHCN và chậm tiến về kĩ thuật là nguy cơ hàng đầu với

tế, đây là một xu thế khách quan . Một quốc gia sẽ không thể phát triển nếu
nh không mở cửa hội nhập. Tuy vậy , hội nhập một nặt đón nhận đợc cơ hội
phát triển , song mặt khác phải đối mặt với hàng loạt thách thức đặt ra. Toàn
cầu hoá và khu vực hoá bên cạnh mặt tích cực thì nó cũng có một số hạn chế,
nó làm cho cạnh tranh giữa các nớc và các khu vực trở lên hết sức khốc liệt
và có xu hớng dẫn đến chế độ bảo hộ mậu dịch khu vực. Phần thiệt thòi luôn
thuộc về những nền kinh tế yếu kém hơn. Quá trình toàn cầu hoá còn có tác
động đến lĩnh vực chính trị, dẫn đến sự hình thành các tổ chức chính trị quốc
tế đặc biệt là LHQ. Toàn cầu hoá tạo ra cơ hội lớn cho sự phát triển, nhất là
vấn đề kinh tế, tuy nhiên đó cũng là quá trình cho chủ nghia t bản nuôi hi
vọng riêng của mình cho toàn cầu : muốn thông qua toàn cầu hoá buộc các
nớc phải lệ thuộc vào mình, tạo nguy cơ đánh mất bản sắc dân tộc, đánh mất
độc lập tự chủ của mỗi quốc gia. Nhng cũng cần thấy rằng đây là xu hớng tât
yếu của kinh tế thế giới, khi lực lợng sản xuất đã vợt ra khỏi biên giới của
mỗi quốc gia. Cùng với sự phát triển của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật
dẫn đến sự thay đổi cơ cấu của lực lợng sản xuất. Cuộc chạy đua về vốn và
khoa học công nghệ diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Các nớc đấu tranh và hợp
tác để cùng tồn tại , mục đích cốt yếu là có thể phát triển tối đa mức có thể
cho nền kinh tế của mình. Đa nền kinh tế thế giới sang một bớc ngoặt mới,
tiếp tục làm thay đổi sâu sắc bộ mặt kinh tế thế giới và các mối QHQT. Cuộc
cách mạng khoa học công nghệ mà nội dung cơ bản là cách mạng về công
nghệ thông tin, công nghệ sinh học, năng lợng và vật liệu mới tiếp tục phát
triển với trình độ ngày càng cao. Tốc độ phát triển của KHKT hiện nay phát
triển nh vũ bão, nó tạo điều kiện cho tất cả các nớc có thể thực hiện đợc bớc
nhảy vọt trong việc phát triển kinh tế và đời sống xã hội theo hớng công
nghệp hoá - hiện đại hoá, đồng thời đòi hỏi tất cả các nớc phải cơ cấu lại nền
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
kinh tế của mình, và luôn đặt tất cả các nớc trớc nguy cơ tụt hậu, đặc biệt là
các nớc đang phát triển. Tuy nhiên, không ai có thể cỡng lại đợc xu thế này.

chống mphá nhằm xoá bỏ nhau do sự đối lập về lợi ích , hệ t tởng. Một tham
vọng xuyên suốt trong tất cả các chính sách đối ngoại của Mỹ qua mọi thời
kì đó là : tham vọng bá chủ thế giới. Với tiềm lực to lớn của Mỹ thì tham
vọng đó có thể đạt đợc, nếu không có sự ngáng trở của một siêu cờng lớn
mạnh không kém là Liên Xô. Bởi vậy, Mỹ tìm mọi cách để loại bỏ đối thủ
của mình là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, với sự sụp đổ của Liên Xô và các nớc
Đông Âu đã dẫn đến CNXN thoái trào với sự sụp đổ. Chiến tranh kết thúc
( 1991 ), đã phá vỡ thế đối đầu giữa hai cực, làm thay đổi hoàn toàn cục diện
của thế giới. Chạy đua vũ trang và chiến tranh cục bộ hay các cuộc đối đầu
trực tiếp đã không còn nữa. Các cuộc chạy đua vũ trang, chạy đua vũ khí hạt
nhân, vũ khí sinh học đã trở nên lỗi thời. Các hình thức đối đầu cạnh tranh
trong thời kì chiến tranh lạnh đã đợc thay thế bằng hợp tác để phát triển kinh
tế. Sau chiến tranh lạnh kết thúc, phát triển kinh tế là u tiên hàng đầu cùng
với xu thế toàn cầu hoá. Chính sách đối ngoại của các nớc đa ra nói chung là
hoà dịu hơn. chơng 2
Hợp tác và xung đột giữa các nớc lớn từ thập kỷ 90
đến nay
2.1. Đặc điểm hợp tác và xung đột giữa các nớc lớn:
Xung đột và hợp tác là một phạm trù mang tính qui luật khách quan.
Thế giới là một chỉnh thể thống nhất và đa dạng thể hiện rõ qui luật thống
nhất và đấu tranh của các mặt đối lập. Vì vậy, vấn đề xung đột và hợp tác là
một qui luật tất yếu của lịch sử loài ngời, trong lịch sử quan hệ giữa các cá
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
nhân, cộng đồng cũng nh giữa các quốc gia dân tộc, đợc biểu hiện bằng
những nội dung hình thức phơng pháp cùng với những chiến lợc, sách lợc
khác nhau trong những hoàn cảnh lịch sử khác nhau.

chiến tranh lạnh.
Với công thức 4+1 các học giả đa ra tức là Mỹ vợt trội hơn hẳn 4 n-
ớc kia (không có nghĩa là Mỹ vợt trội hơn 4 nớc kia cộng lại là Nhật Bản,
Tây Âu, Nga và Trung Quốc). Công thức này ít nói về tập hợp lực lợng và
không nên hiểu 4 nớc này liên kết lại để chống lại Mỹ.
Công thức 2+3 chủ yếu nói về vấn đề tập hợp lực lợng, ở công thức
này thì Nga và Trung Quốc cha phải là đồng minh mà chỉ là đối tác chiến l-
ợc. Tuy nhiên giữa các nớc lớn là Nga, Mỹ, Tây Âu, Nhật Bản, Trung Quốc
các quan hệ song phơng vẫn đợc giữ, dù là chiến lợng hay sách lợc thì cái
đầu tiên để hoạch định chính sách là so sánh lực lợng. Các công thức này chỉ
nói lên mức độ hợp tác thân thiện chứ không phải là chống lại nhau. Tuy
nhiên qua đây ta có thể thấy rõ ràng tất cả những nớc lớn đều không bỏ qua
bất kì cơ hội nào để nhằm nân cao vị thế của mình trên trờng quốc tế. Tất cả
Nga, Mỹ, Eu, Trung Quốc, Nhật Bản đều muốn mình có ảnh hởng đều muốn
mình có ảnh hởng sâu sắc trong quan hệ quốc tế, có tiếng nói quan trọng hơn
nhất là Nga, Trung Quốc, EU, Nhật Bản; Họ không muốn Mỹ là siêu cờng
duy nhất trên thế giới có thể chi phối các quan hệ quốc tế. Ngợc lại, Mỹ
không ngừng củng cố ảnh hởng và uy tín của mình không muốn chia sẻ
quyền lực, bởi vậy các nớc này tuy hợp tác với nhau nhng một mặt lại luôn
kiềm chế nhau về mọi mặt cũng là điều dễ hiểu. Những thăng trầm trong
quan hệ quốc tế giữa các nớc lớn trong giai đoạn này do nhiều nguyên nhân
chi phối nhng nổi bật nhất vẫn là do tơng quan lực lợng đang thay đổi. Trật
tự thế giới hai cực đổ vỡ kèm theo sự mất đi của những cơ chế và giới hạn
kiềm chế các xung đột. Tình trạng bùng nổ các xung đột có nguy cơ gia tăng.
Mỹ vẫn là nớc lớn mạnh nhất thế giới song bên cạnh đó sự vơn lên mạnh mẽ
và không ngừng của Nhật Bản, Nga, Trung Quốc, Tây Âu cùng đe doạ đến vị
trí siêu cờng của Mỹ. Mỹ tuy ở thế mạnh song cũng nhiều hạn chế khó có thể
áp đặt ý muốn của mình cho đối tác. Tuy nhiên Mỹ vẫn cha từ bỏ mu đồ xác
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368

Website: Email : Tel : 0918.775.368
Xung đột và hợp tác về chính trị trong quan hệ giữa các nớc lớn sau
chiến tranh lạnh đợc biểu hiện rõ nét qua những mối quan hệ song phơng cụ
thể : Mỹ (bao hàm cả Tây Âu) với Nga , Mỹ với EU, Mỹ Trung Quốc,
Mỹ Nhật, Nga Trung Quốc Và trên bình diện của khu vực, những
mối quan hệ song phơng này đan xen nhau, tạo thành những tam giác, tứ giác
chiến lợc trên cơ sở những tơng đồng và khác biệt về cụ thể trong từng thời
kì, từng giai đoạn cụ thể.
Sau chiến tranh lạnh, Nga là nớc thừa kế hợp pháp những gì mà Liên
Xô trớc đây để lại. Tình trạng khủng hoảng trầm trọng và toàn diện đã làm
cho vị thế của nớc Nga bị suy giảm một cách đáng kể, làm ảnh hởng đến
quan hệ giữa Nga và các nớc trên thế giới, đặc biệt với các nớc trong tứ giác
chiến lợc Mỹ Trung Quốc Nhật Nga. Do tác động của hàng loạt
nhân tố, cả chủ quan lẫn khách quan, cả bên trong lẫn bên ngoài đầu thập
niên 90, Liên Xô thực sự đứng trên bờ vực thẳm của sự hỗn loạn. Sau khi
Liên Xô tan rã, thế giới chỉ còn lại một siêu cờng duy nhất là Mỹ, nớc luôn
muốn duy trì địa vị bá chủ thế giới của mình. Song các cờng quốc khác dù là
lâu đời hay mới nổi không dễ gì chấp nhận mô hình trật tự thế giới nh
vậy. Các cờng quốc thế giới đang trong quá trình vừa hợp tác, vừa đấu tranh,
cạnh tranh với nhau và ra sức tập hợp lực lợng để từ đó xác lập vai trò, vị trí
có lợi nhất cho mình. Tuy nhiên, với tiềm năng, sức mạnh khác nhau, các c-
ờng quốc cũng có những lợi thế so sánh khác nhau trên con đờng xác lập vị
thế quốc tế cho mình.
Từ 1991 đến nay, quan hệ giữa các nớc lớn nổi lên những điểm đáng
chú ý, đó là sự không ổn định, trải qua nhiều thăng trầm ( đặc biệt là quan hệ
giữa Mỹ, Nhật Bản với Nga và Trung Quốc ). Trong một thập niên sau chiến
tranh lạnh, quan hệ giữa các cờng quốc có thể đợc phân chia thành ba giai
đoạn chủ yếu sau :
Giai đoạn 1991 1995 : Quan hệ giữa các nớc lớn không ổn định, cọ
xát và xung đột mạnh với nhau. Biểu hiện nổi bật thông qua các sự kiện nh

hay kiềm chế mới nổi lên chiếm u thế. Quan hệ giữa các nớc lớn với nhau
trải qua những thăng trầm, lúc hợp tác, lúc kiềm chế không ổn định và luôn
luôn biến đổi do xu hớng vận động của quan hệ quốc tế luôn luôn thay đổi
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
do tơng quan lực lợng giữa các nớc lớn đang thay đổi. Các quan hệ song ph-
ơng cụ thể đợc trình bày một cách khái quát sau đây sẽ cho thấy rõ hơn về
những nhận định đó.
Sau khi Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, với tham vọng bá chủ thế giới và
với tiềm lực kinh tế, chính trị, quân sự của một siêu cờng duy nhất, Mỹ coi
đây là một cơ hội thuận lợi để thực hiện giấc mơ bá chủ của mình. ở thập kỉ
cuối cùng của thế kỉ 20, những âm mu và hàng động của Mỹ đã cho thấy Mỹ
không hề giấu giếm tham vọng đó. D luận thế giới đã có sự lo ngại trật tự thế
giới hình thành theo xu hớng một cực do Mỹ khống chế.
Những thái độ trịch thợng, bê cả, chà đạp lẽ phải và công lí của Mỹ
thể hiện trắng trợn qua cuộc chiến tranh IRăc (1991), Mỹ trực tiếp can dự
hoặc lợi dụng danh nghĩa Liên Hợp Quốc tiến hành cuộc chiến tranh chống
Nam T (1999). Thực lực của Mỹ còn rất mạnh, tuy nhiên trong những năm
gần đây thực tiến cục diện thế giới cho thấy Mỹ khó lòng thực hiện đợc tham
vọng đó của mình. Bên cạnh đó sự vơn lên của các chủ thể khác cả về tiềm
lực, vai trò và ảnh hởng của họ trên thế giới.
Nhật Bản vẫn tiếp tục tăng cờng sức mạnh kinh tế của mình và đang là
cờng quốc thứ hai về kinh tế sau Mỹ, thậm chí ở nhiều khu vực, ảnh hởng về
kinh tế của Nhật còn mạnh hơn Mỹ. Nhật Bản cũng có khả năng khống chế
nhiều lĩnh vực công nghệ cao, hơn nữa với sức mạnh kinh tế của mình Nhật
Bản không muốn lại bị lép vế về chính trị. Hiện nay Nhật Bản đang có tham
vọng chi phối và quyết định nhiều vấn đề chính trị quốc tế, muốn vơn lên để
giành vị thế chính trị thế giới cao hơn sao cho tơng xứng với tầm vóc kinh tế
Nhật Bản.
Liên minh Tây Âu (EU) với chơng trình mở rộng các nớc thành nhât

cha từ bỏ mu đồ xác lập bá quyền lãnh đạo thế giới và thực hiện ý đồ này,
Mỹ luôn thay đổi chính lợc cũng nh sách lợc Nhiều sự kiện cho thấy
những bất ổn trong quan hệ Mỹ Nga, Mỹ Trung đều bắt đầu hoặc có
nguyên nhân sâu xa từ sự thay đổi trong chính sách của Mỹ. Nhiều xung đột
điểm nóng trên thế giới đều có bàn tay dính líu hoặc can thiệp của Mỹ đã gây
lo ngại và phản ứng từ Nga, Trung Quốc, buộc hai nớc có xu hớng nhích lại
gần nhau để đối phó với Mỹ và các cờng quốc đồng minh thân cận của Mỹ
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
(Tây Âu, Nhật Bản). Cuộc tiến công đột ngột của lực lợng khủng bố đã đập
tan câu chuyện thần thoại về nền an ninh vững chắc của Mỹ do có hai đại d-
ơng làm lá chắn tự nhiên, gây chấn động cha từng thấy không những chỉ với
nớc Mỹ và với cả thế giới. Sau sự kiện 11/9 buộc Mỹ phải đa ra chính sách
mới để đối phó với chủ nghĩa khủng bố. Quan hệ quốc tế sau 11/9 cũng vì
thế mà có nhiều thay đổi. Quan hệ giữa các nớc lớn vẫn song song tồn tại
mâu thuẫn và hợp tác, dựa vào nhau và kiềm chế lẫn nhau. Các quan hệ song
phơng cụ thể giữa các nớc lớn đựơc trình bày một cách khái quát dới đây sẽ
cho thấy rõ hơn những nhận định trên :
_Quan hệ Mỹ Nga : Sau chiến tranh lạnh, quan hệ này đã thay đổi
về chất, nếu nh hơn bốn thập kỉ chiến tranh lạnh, quan hệ giữa Nga Mỹ là
sự đối đầu mang tính đối kháng là trục trung tâm của toàn bộ hệ thống quan
hệ quốc tế thì nay không còn nữa. Tuy sự đối đầu về hệ t tởng là không còn
nữa nhng quan hệ Mỹ Nga vẫn là nhân tố then chốt trong hệ thống các
quan hệ quốc tế thời kì đầu sau sự kết thúc của chiến tranh lạnh. Kết quả của
việc xử lý các mối quan hệ này rất quan trọng hoặc sẽ tăng cờng một cách ổn
định hoặc có thể dẫn tới hỗn loạn, xung đột, mất ổn định thế giới. Sau khi
Liên Xô sụp đổ, nhất là sau tuyên bố chung Nga Mỹ thì quan hệ giữa hai
nớc bớc vào giai đoạn mới, quan hệ bạn bè chiến lợc trên cơ sở bình đẳng
cùng có lợi và thừa nhận lợi ích của mỗi nớc. Hai nớc hợp tác chặt chẽ với
nhau trên tất cả các lĩnh vực không chỉ chính trị, ngoại giao mà cả kinh tế,

thời xúc tiến xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa quốc gia (NMD) nhằm
phá vỡ thế cân bằng vũ khí đạn đạo đã đạt đợc từ khi kí hiệp ớc ABM (1972)
đến nay.
Mối lo ngại chủ yếu của Mỹ đối với Nga là các công trình quân sự đồ
sộ. Trong khi mang tâm lí đề phòng Nga, Mỹ cũng tìm cách duy trì hợp tác
với Nga trên một số mặt. Đặc biệt là sau sự kiện 11/9 quan hệ Nga _ Mỹ đợc
cải thiện đáng kể, Nga tích cực ủng hộ Mỹ giáng trả lực lợc khủng bố, điều
này làm hai nớc nhích lại gần nhau hơn. Trên thực tế, Nga muốn tìm cách
cải thiện với Mỹ trong khi Mỹ vẫn tỏ thái độ cứng rắn với Nga. Sự kiện 11/9
tạo cơ hội cải thiện quan hệ hai nớc. Sự kiện 11/9 không làm cho Mỹ từ bỏ
mục tiêu chiến lợc thế giới đơn cực, cũng không làm thay đổi sâu sắc lực l-
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
ợng Mỹ Nga Trung. Nga là cờng quốc hạt nhân duy nhất có thực lực
quân sự đơng đầu với Mỹ, chủ trơng thế giới đa cực và ý đồ giành lại vị trí c-
ờng quốc của Nga khó mà hoàn toàn nhất trí với vị trí chiến lợc toàn cầu của
Mỹ. Nhng những bất đồng tích tụ trong lịch sử Mỹ Nga không thể tiêu tan
hết trong một sớm một chiều.
Nh vậy, sự cạnh tranh, xung đột giữa Nga Mỹ thể hiện ở cạnh
tranh về lợi ích chính trị khu vực, cọ xát về vấn đề nhân quyền, va chạm về
lợi ích toàn cầu. Tuy vậy tìm kiếm hợp tác với Mỹ vẫn là mặt chủ đạo trong
đờng lối đối ngoại của Nga. Nga tự hiểu rằng Nga khó có thể có đựơc sự hợp
tác chiến lợc nào tốt hơn với phơng Tây mà đại diện là Mỹ. Mặc dù thuyết
xây dựng thế giới đa cực đợc đa ra nhằm chống lại bá quyền của Mỹ đợc
cộng đồng quốc tế đánh giá rất cao nhng tất cả chỉ là trên giấy tờ. Còn trên
thực tế, khả năng thực hiện thuyết này còn xa vời và Nga thì bị lép vế trong
các quan hệ song phơng, đa phơng với các đối tác khác cùng chung quan
điểm. Có thể dự đoán rằng trong tơng lai gần, quan hệ của Mỹ - Nga vẫn
duy trì kết cấu lấy hợp tác làm chính song cạnh tranh và xung đột sẽ có xu h-
ớng tăng.