SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong bài văn miêu tả
ĐỀ TÀI
:
HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP XÂY DỰNG MỞ BÀI
TRONG BÀI VĂN MIÊU TẢ
I-ĐẶT VẤN ĐỀ :
Ở tiểu học, từ lớp Bốn, học sinh bắt đầu làm quen và thực hiện một bài văn
hoàn chỉnh với đầy đủ cả 3 phần ( Mở bài – Thân bài – Kết bài ). Một bài văn,
dù cho có hay đến đâu nhưng nếu phần Mở bài không hấp dẫn, không lôi cuốn
sẽ dẫn đến sự mất tập trung ở người đọc. Vả lại, đây là một phân môn khó, nếu
không khéo sẽ làm cho học sinh mất hứng thú và sợ khi học phân môn này. Do
vậy, đối với tôi, phần mở bài có một vai trò và tầm quan trọng khá đặc biệt. Vì
một mở bài gọn gàng, hấp dẫn sẽ gây được cảm tình ở người đọc và thường báo
hiệu một nội dung tốt.
II- GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ :
1. GIỚI THIỆU :
- Mở bài là phần đầu tiên (vò trí của nó bao giờ cũng nằm ở phần đầu bài),
là phần trước nhất đến với người đọc, gây cho người đọc ấn tượng ban đầu
về bài viết, tạo ra âm hưởng chung cho toàn bài.
Đối với bài văn miêu tả, ngoài cách mở bài trực tiếp, sách giáo khoa lớp
Bốn còn giới thiệu thêm cho học sinh cách mở bài gián tiếp. Tuy nhiên, phần
giới thiệu mở bài (nhất là gián tiếp) ở sách giáo khoa còn mang tính chung
chung. Mà học sinh chúng ta, mới chuyển từ lớp Ba lên, còn rất bé, chưa hình
dung được hết thế nào là mở bài gián tiếp chỉ với một dẫn chứng trong sách giáo
khoa (ở phần văn kể chuyện). Chúng ta cần phải giới thiệu thêm cho các em
nhiều hướng, nhiều cách cụ thể để các em có thể dần tiếp cận, phân tích, cảm
nhận và trình bày được những cách mở bài khác nhau. Trong phần này, tôi sẽ
giới thiệu, hướng dẫn thêm cho học sinh một số cách mở bài gián tiếp cụ thể như
sau :
Mở bài gián tiếp : Không giới thiệu ngay vào vật định tả mà gợi mở vào đề
bằng cách đưa ra :

thích nấu ăn, anh trai thì mê vi tính, còn em thì thích chơi búp bê. Như bao bạn
gái khác, em cũng có một con búp bê rất đẹp.
* Cách 4 : Gợi mở vào đề bằng mẩu đối thoại.
- Bố ơi, bố mang gì về đấy hả bố ?
- À, đây là quà sinh nhật bố tặng cho con gái cưng của bố đấy, con mở
ra xem đi !
Tôi háo hức mở lớp giấy gói quà. Hiện ra trước mắt tôi là một con búp bê
tóc vàng tuyệt đẹp, thứ đồ chơi mà tôi hằng ao ước.
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang 2
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong bài văn miêu tả
* Cách 5 : Gợi mở vào đề bằng một đoạn thơ .
Con vỏi con voi
Có cái vòi đi trước
Hai chân trước đi trước
Hai chân sau đi sau
Đó chính là con voi rôbot bằng nhựa màu xám nhạt - món đồ chơi tôi
thích nhất trong hàng loạt đồ chơi mà tôi đã nhận được trong dòp sinh nhật vừa
qua.
* Cách 6 : Gợi mở vào đề bằng một câu hát .
“Tạm biệt búp bê thân yêu, tạm biệt gấu Misa nhé ! Tạm biệt thỏ trắng
xinh xinh, mai em vào lớp Một rồi…”
Tôi rất thích bài hát này vì nó làm tôi nhớ đến Misa, chú gấu bông dễ
thương mà bố đã tặng khi tôi vào lớp Một.
* Cách 7 : Gợi mở vào đề bằng một câu đố .
………………
3. CÁCH TIẾN HÀNH :
Ở tiết Tập làm văn “LUYỆN TẬP XÂY DỰNG MỞ BÀI TRONG BÀI
VĂN MIÊU TẢ ĐỒ VẬT” , ta có thể tiến hành như sau :
 Họat động 1 : Ta sẽ cho học sinh tham gia trò chơi “Ơ chữ kì diệu” hoặc “Hái

(HS nêu thiếu, GV sẽ bổ sung thêm vài cách)
 Họat động 4 Thực hành :
Đề : Hãy viết mở bài gián tiếp để tả một món đồ chơi (hoặc dụng cụ học tập) mà
em thích nhất.
- HS suy nghĩ trong 1’ để chọn 1 cách mở bài trong các cách đã nêu .
- HS thực hành viết cá nhân. (GV quan sát và giúp đỡ học sinh yếu)
- Trao đổi, chia sẻ trong nhóm và bình chọn bạn có cách viết mở bài hay nhất.
- Đại diện nhóm trình bày trước lớp và cho biết đã chọn cách nào .
- Các nhóm nhận xét. GV đánh giá và tun dương.
 Họat động 5 : Củng cố, dặn dò :
- HS nêu lại các cách mở bài gián tiếp vừa học.
- HS được nhóm chọn bài viết hay sẽ viết lại mở bài của mình vào giấy khổ
lớn và dán ở góc Tiếng Việt trong lớp để các bạn tham khảo trong giờ ra chơi
Ta có thể trình bày bảng như sau :
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang 4
a) Vào sinh nhật lần thứ
9, chò Mai đã tặng cho em
cây bút máy rất đẹp.
b) “Reng! Reng! ”
Tiếng chuông đồng hồ
báo thức rung lên …….
MT trực tiếp
MT gián tiếp
Giới thiệu ngay đồ
vật đònh tả
Gợi mở vào đề bằng
cách đưa ra :
Một âm thanh
Một câu nói

Khi thực hiện theo phương pháp này, tôi nhận thấy học sinh lớp tôi rất
thích học phân môn tập làm văn. Giờ học Tập làm văn đã trở nên nhẹ nhàng.
Những học sinh yếu kém, ít nhiều cũng biết làm được một bài văn và ngày càng
tiến bộ hơn. Không còn hiện tượng để vở trắng, không còn hiện tượng copy văn
mẫu. Và đã có những bài làm với những mở bài rất dễ thương, rất hấp dẫn.
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang 5
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong bài văn miêu tả
IV- NHẬN ĐỊNH – KẾT THÚC VẤN ĐỀ :
Việc sử dụng và hướng dẫn cụ thể thêm những cách mở bài trên đã giúp
cho học sinh dễ dàng sáng tạo, diễn đạt ý của mình. Trước đây, chúng ta còn bò
gò ép trong việc dạy theo phân phối chương trình và thời khóa biểu đã được đònh
sẵn nên việc phân bố bài học đôi khi còn rời rạc, còn hạn chế thời gian. Hiện
nay, với phương thức khoán nội dung chương trình và giảng dạy theo hướng
chuyên sâu đã tạo điều kiện cho giáo viên chủ động và sáng tạo hơn trong việc
hướng dẫn các em trong học tập. Mà học sinh chúng ta (lớp 4), vừa bắt đầu tập
viết một bài văn hoàn chỉnh, đây là giai đoạn khó khăn, rất cần sự mở đường,
hướng dẫn một cách cụ thể, chi tiết để các em có thể tự tin trong việc học phân
môn này.
Qua việc thực hiện đề tài này, tôi mong rằng bản thân mỗi giáo viên
chúng ta khi đánh giá học sinh, chúng ta cần đánh giá trên nền tảng về sự nhận
thức, tư duy của học sinh 9 – 10 tuổi, không nên đặt yêu cầu quá cao khiến cho
học sinh cảm giác chán nản và cuối cùng là học bài mẫu, mất dần sự sáng tạo
của các em. Hãy hướng dẫn các em học Tập làm văn đúng với tên gọi của phân
môn này là Tập cho các em làm văn .
Tục ngữ có câu “Vạn sự khởi đầu nan”. Do vậy, khi đã có thể tự viết được
một mở bài hay, từ đó, sẽ tạo hứng thú cho các em làm tốt phần thân và kết bài.
Và đó cũng là mục tiêu cuối cùng của đề tài này.
Trên đây là một kinh nghiệm nhỏ cho việc thực hiện phần mở bài theo
hướng phát huy tính tích cực của học sinh để giúp các em có thêm tự tin, tạo