SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang
1Sáng kiến kinh nghiệm::

HƯỚNG DẪN LUYỆN TẬP XÂY DỰNG MỞ BÀI
TRONG BÀI VĂN MIÊU TẢ
I-ĐẶT VẤN ĐỀ :

Ở tiểu học, từ lớp Bốn, học sinh bắt đầu làm quen và thực
hiện một bài văn hồn chỉnh với đầy đủ cả 3 phần ( Mở bài
– Thân bài – Kết bài ). Một bài văn, dù cho có hay đến đâu
nhưng nếu phần Mở bài khơng hấp dẫn, khơng lơi cuốn sẽ
dẫn đến sự mất tập trung ở người đọc. Vả lại, đây là một
phân mơn khó, nếu khơng khéo sẽ làm cho học sinh mất
hứng thú và sợ khi học phân mơn này. Do vậy, đối với tơi,
phần mở bài có một vai trò và tầm quan trọng khá đặc biệt.
Vì một mở bài gọn gàng, hấp dẫn sẽ gây được cảm tình ở
người đọc và thường báo hiệu một nội dung tốt.

SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang


Mở bài gián tiếp : Khơng giới thiệu ngay vào vật định
tả mà gợi mở vào đề bằng cách đưa ra :

1. Một âm thanh
2. Một câu nói ( câu cảm, câu kể hoặc câu hỏi )
3. Một sự so sánh, lựa chọn.

4. Mẩu đối thoại
5. Một đoạn thơ
6. Một câu hát
7. Một câu đố
8. Một liên tưởng
9. Một mẩu chuyện
10. Một lý do đưa đến bài viết ….
………………

* Lưu ý : Đối với cách viết này, nếu viết khéo, mở bài sẽ
rất sinh động, gợi cảm, hấp dẫn, gây hứng thú cho người
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang
4

đọc. Nhưng nếu viết khơng khéo, mở bài sẽ lan man, vòng
vèo, làm phân tán sự chú ý của người đọc.

2. VÍ DU : Em hãy tả một món đồ chơi mà em thích
nhất .


* Cách 4 : Gợi mở vào đề bằng mẩu đối thoại.

- Bố ơi, bố mang gì về đấy hả bố ?
- À, đây là q sinh nhật bố tặng cho con gái cưng
của bố đấy, con mở ra xem đi !
Tơi háo hức mở lớp giấy gói q. Hiện ra trước mắt tơi
là một con búp bê tóc vàng tuyệt đẹp, thứ đồ chơi mà tơi
hằng ao ước.

* Cách 5 : Gợi mở vào đề bằng một đoạn thơ .

Con vỏi con voi
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang
6

Có cái vòi đi trước
Hai chân trước đi trước
Hai chân sau đi sau
Đó chính là con voi rơbot bằng nhựa màu xám nhạt -
món đồ chơi tơi thích nhất trong hàng loạt đồ chơi mà tơi đã
nhận được trong dịp sinh nhật vừa qua.

* Cách 6 : Gợi mở vào đề bằng một câu hát .

“Tạm biệt búp bê thân u, tạm biệt gấu Misa nhé !
Tạm biệt thỏ trắng xinh xinh, mai em vào lớp Một rồi…”

động mà em biết ?
…….
 Họat động 2 : Thảo luận, nhận xt .
- Pht phiếu bi tập v yu cầu hs (thảo luận nhĩm 4) nhận
biết sự giống v khc nhau của 2 mở bi sau :
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang
8

a. Vào ngày sinh nhật lần thứ 9, chị Hà đ tặng cho em một
cy bt my rất đẹp
b. “Reng Reng…!”
Tiếng chng đồng hồ báo thức rung lên inh ỏi. Tơi
giật mình tỉnh dậy. Ồ, đ 6 giờ rồi ư ? Hơm nay, tơi phải
đến trường sớm hơn mọi ngày để cịn khoe với nhỏ Thư
cây bút mày mà chị Mai đ tặng cho tơi hơm chủ nhật
vừa qua.

- HS nêu sự giống nhau : đều giới thiệu đồ vật định tả .
- Khc nhau : Cch a : Giới thiệu trực tiếp – Cch b : Giới
thiệu gin tiếp (v giải thích tại sao biết).

 Họat động 3 : Mở rộng :
o Gợi ý học sinh tìm thm 1 số cch mở bi gin tiếp (dựa vo
trị chơi ở Họat động 1). Gợi mở vào đề bằng cách đưa
ra:
- Một m thanh .
- Một câu đố

10

- HS được nhĩm chọn bi viết hay sẽ viết lại mở bi của
mình vo giấy khổ lớn v dn ở gĩc Tiếng Việt trong lớp
để các bạn tham khảo trong giờ ra chơi

Ta cĩ thể trình by bảng như sau :
a) Vào sinh nht ln th
9, ch Mai ã tng cho
em cây bút máy rt p.
b) “Reng! Reng! ”
Ting chng ng h
báo thc rung lên …….
MT trc tip


học sinh bài đầu tiên. Và khi học sinh đã nắm được tinh
thần các cách mở bài, thì ở những dạng sau, giáo viên
chúng ta chỉ cần đưa ra những gợi ý là học sinh đã có
thể làm được ngay.
- Đối với học sinh : Rất hứng thú khi đặt được một mở
bài theo ý mình và có nhiều ý tưởng mới lạ, sáng tạo
đến bất ngờ.
- Với cách hướng dẫn này, ngồi dạng tả đồ vật như đã
giới thiệu, học sinh còn có thể vận dụng cho các dạng
văn miêu tả khác như : miêu tả cây cối, tả lồi vật (ở
lớp 4), và dạng tả người, tả cảnh (ở chương trình lớp 5).
…………….
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang
12* Hạn chế :

- Có thể sẽ mất nhiều thời gian cho bài học đầu tiên.

- Cần chú ý nếu khơng khéo sẽ lan man, dài dòng, khơng
giới thiệu đúng trọng tâm của đối tượng cần miêu tả.

III- PHẠM VI ÁP DỤNG VÀ KẾT QUẢ :

Về phạm vi áp dụng, như đã trình bày ở trên, chúng ta
hồn tồn có thể áp dụng cho chương trình lớp Bốn và lớp

bài trên đã giúp cho học sinh dễ dàng sáng tạo, diễn đạt ý
của mình. Trước đây, chúng ta còn bị gò ép trong việc dạy
theo phân phối chương trình và thời khóa biểu đã được định
sẵn nên việc phân bố bài học đơi khi còn rời rạc, còn hạn
chế thời gian. Hiện nay, với phương thức khốn nội dung
chương trình và giảng dạy theo hướng chun sâu đã tạo
điều kiện cho giáo viên chủ động và sáng tạo hơn trong việc
SKKN Hướng dẫn luyện tập xây dựng mở bài trong
bài văn miêu tả
Thực hiện : Lê Thúy Hiền
Trang
14

hướng dẫn các em trong học tập. Mà học sinh chúng ta (lớp
4), vừa bắt đầu tập viết một bài văn hồn chỉnh, đây là giai
đoạn khó khăn, rất cần sự mở đường, hướng dẫn một cách
cụ thể, chi tiết để các em có thể tự tin trong việc học phân
mơn này.

Qua việc thực hiện đề tài này, tơi mong rằng bản thân
mỗi giáo viên chúng ta khi đánh giá học sinh, chúng ta cần
đánh giá trên nền tảng về sự nhận thức, tư duy của học sinh
9 – 10 tuổi, khơng nên đặt u cầu q cao khiến cho học
sinh cảm giác chán nản và cuối cùng là học bài mẫu, mất
dần sự sáng tạo của các em. Hãy hướng dẫn các em học Tập
làm văn đúng với tên gọi của phân mơn này là Tập cho các
em làm văn.

Tục ngữ có câu “Vạn sự khởi đầu nan”. Do vậy, khi đã
có thể tự viết được một mở bài hay, từ đó, sẽ tạo hứng thú