Sharing the value
Tài liệu “Chiếc thuyền ngoài xa”
Tài liệu 1:
Vẻ đẹp rất đời của người đàn bà làng chài
(GD&TĐ) - Nguyễn Minh Châu (NMC) là nhà văn suốt đời trăn trở, suy tư về nghề và người.
Năm 1972, lúc đang viết những thiên sử thi trữ tình lãng mạn lộng lẫy hào quang, NMC đã ghi
vào nhật kí: “Hôm nay, chúng ta đang chiến đấu để giành quyền sống cho một dân tộc. Nhưng rồi
đến một ngày, chúng ta phải chiến đấu để giành quyền sống cho từng con người, sao cho con
người ngày một tốt hơn, hạnh phúc hơn. Đó mới là cuộc chiến đấu lâu dài và gian khổ”.
Với niềm trăn trở, suy tư ấy bước ra khỏi quỹ đạo văn học thời chiến, không ăn mày dĩ vãng, NMC đã
dõng dạc “Hãy đọc lời ai điếu cho một nền văn học minh họa”. Sự đổi thay từ cảm hứng sử thi trữ tình
lãng mạn sang cảm hứng triết luận thế sự đã để lại dấu ấn rất đậm nét trong các nhân vật nữ của NMC.
Nguyệt trong Mảnh trăng cuối rừng qua cái nhìn mê muội xen lẫn niềm cảm phục của Lãm đã được
“tráng lên một lớp men trữ tình quá dày”. Là một nhân vật hoàn mĩ, lí tưởng, Nguyệt đẹp từ tên gọi cho
đến đôi gót chân bóng hồng sạch sẽ, từng sợi tóc sáng lấp lánh dưới ánh trăng thượng huyền. Người đàn
bà hàng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa lại là một nhân vật không tên, không chút nhan sắc. Mụ có
thân hình cao lớn thô kệch như thường gặp ở những người đàn bà miền biển. Khuôn mặt tái nhợt đầy
những nốt rỗ. Mỗi lần mụ khóc, nước mắt đọng đầy trong những nốt rỗ, khuôn mặt càng nhợt nhạt hơn.
Bộ quần áo bạc phếch, vá víu trên người mụ lúc nào cũng ướt sũng. Những nét chân dung đã hé mở một
cuộc đời nhiều khổ đau, bất trắc.
Người đàn bà hàng chài trên Chiếc thuyền ngoài xa đã sống trọn một kiếp đời nhẫn nhục, cam chịu. Sau
những đêm thức trắng kéo lưới, chờ sẵn mụ trên bờ luôn là những trận đòn hùng hổ như lửa cháy, cứ
năm ngày một trận nặng, ba ngày một trận nhẹ. Lưng áo vá của mụ hứng trọn trận mưa thắt lưng quật tới
tấp. Câm lặng như đã hóa đá, người đàn bà hàng chài khốn khổ không khóc, không van xin, không chạy
trốn. Có những sự thực vỡ nhẽ khiến ta đắng lòng. Sự nhẫn nhục cam chịu của người đàn bà hàng chài là
tất yếu, là lựa chọn minh triết của một người mẹ biết suy nghĩ bằng trái tim và cảm xúc bằng lí trí.
Sưu tầm tổng hợp 1
Sharing the value
Tài liệu “Chiếc thuyền ngoài xa”
Nếu Chí Phèo, con quỷ dữ làng Vũ Đại, lúc vật vã trong nỗi cô đơn tận cùng đã chửi, hắn chửi như
người say rượu hát. Nam Cao viết lạnh lùng mà chua xót “Khổ cho hắn và khổ cho cả làng Vũ Đại, hắn

thuyền ngoài xa đẹp như bức tranh thủy mặc ấy đã trải qua nhiều tháng trời ăn xương rồng luộc chấm
muối. Họ cần có một người đàn ông làm chỗ dựa. Vì thế để níu giữ sự sống cho đàn con, dù là một sự
sống chìm trong đói khổ, người đàn bà hàng chài đã tự đóng đinh treo mình lên cây thập giá của cuộc
đời bất hạnh. Một cái giá quá đắt nhưng rất xứng đáng nên mụ không hề mặc cả, mụ tự nguyện được trả.
Tác giả của Tiếng chim hót trong bụi mận gai từng viết về con chim lao ngực vào gai nhọn để cất lên
tiếng hót khiến sơn ca và họa mi ghen tỵ : “Con chim mang chiếc gai nhọn vẫn tuân theo một qui luật
bất biến. Còn chúng ta, chúng ta biết, chúng ta hiểu. Vậy mà chúng ta vẫn làm, chúng ta vẫn làm”.
Người đàn bà hàng chài trên chiếc thuyền ngoài xa cũng thế. Khi tự ghim vào ngực mình cành gai nhọn
nhất, dài nhất mụ đã cất lên bài ca thiêng liêng, tuyệt vời nhất của tình mẫu tử.
Với vẻ đẹp lộng lẫy, hoàn mĩ, Nguyệt là mảnh trăng cuối rừng để ta ngước nhìn, ngưỡng vọng và mộng
mơ. Còn người đàn bà hàng chài thô kệch lại mang một vẻ đẹp rất đời, rất thực, cứ đằm sâu, khuất lấp
giữa những kiếp người nhọc nhằn, lam lũ. Kiểu vẻ đẹp khiến ta nhói buốt, quặn lòng. Giá như cuộc đời
đừng bắt con người phải đẹp một cách đau đớn như thế. Và liệu những con người vô danh như người
đàn bà hàng chài trên chiếc thuyền ngoài xa ấy còn phải đẹp một cách đau đớn như thế đến bao giờ?
Liễu Hoàn
(Tổ Văn - Trường THPT Chuyên Quảng Bình)
NGUỒN GIÁO DỤC VÀ THỜI ĐẠI
Tài liệu 2:
Sưu tầm tổng hợp 3
Sharing the value
Tài liệu “Chiếc thuyền ngoài xa”
Ý nghĩa nhan đề “Chiếc thuyền ngoài xa” và nội
dung triết lí của truyện.
Tên truyện ngắn là “Chiếc thuyền ngoài xa” và hình ảnh chiếc thuyền gần như xuất hiện xuyên suốt
trong tác phẩm, được nhà văn khắc họa rất ấn tượng: “Mũi thuyền in một nét mơ hồ lòe nhòe vào bầu
sương mù trắng như sữa pha đôi chút màu hồng hồng do ánh mặt trời chiếu vào. Vài bóng người lớn lẫn
trẻ con im phăng phắc như tượng trên chiếc mui khum khum, đang hướng mặt vào bờ”.
Hình ảnh “chiếc thuyền ngoài xa” đã hóa thân thành một tác phẩm nghệ thuật nhiếp ảnh để mọi người
nhìn ngắm, chiêm ngưỡng với tất cả vẻ đẹp về màu sắc, đường nét, bố cục,… và khi thưởng thức bức
ảnh đó, những người sành nghệ thuật có thể có cái cảm giác “trở nên bối rối”, cảm thấy “trái tim như có

Phân tích một số khía cạnh tác phẩm
( Trích “Tài liệu ôn thi tốt nghiệp THPT và đại học môn ngữ văn” – NXB Giáo dục Việt Nam)
1. Quá trình nhận thức của Phùng và Đẩu:
• Quá trình nhận thức của Phùng:
- Phùng được giao nhiệm vụ đi chụp một cảnh biển thật đẹp làm lịch. Anh đã trải qua giây phút “hạnh
phúc tràn ngập tâm hồn” khi ngắm nhìn hình ảnh con thuyền từ xa. Đó là “cái đẹp tuyệt đỉnh từ ngoại
cảnh” mang lại. Không ai có thề phủ nhận Phùng là nghệ sĩ đang săn tìm cái đẹp và anh đã thỏa mãn với
“cái đẹp ngoại cảnh” đó.
- Nhưng rồi khi chiếc thuyền đâm thẳng vào chỗ Phùng đứng, anh bắt đầu nhận ra một sự thật trần
trụi, khắc nghiệt.
- Cuối cùng, tại tòa án huyện, nghe những câu chuyện do người đàn bà hàng chài kể, nghệ sĩ Phùng
“ngộ ra” mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc đời: Nghệ thuật không thể xa cách với hiện thực nhọc
Sưu tầm tổng hợp 5
Sharing the value
Tài liệu “Chiếc thuyền ngoài xa”
nhằn, cay cực của người dân chài. Chiếc thuyền ngoài xa nhìn thì rất đẹp nhưng khi ở gần thì nó đã phơi
bày ra với biết bao thực tế phũ phàng, đau đớn.
Câu chuyện về quá trình nhận thức của người nghệ sĩ Phùng thể hiện “tuyên ngôn nghệ thuật” của
Nguyễn Minh Châu; nghệ thuật phải dành ưu tiên trước hết cho con người, phải góp phần giải phóng
con người khỏi sự cầm tù của đói nghèo, tăm tối và bạo lực. Muốn vậy, nghệ sĩ không thể nhìn cuộc đời
bằng con mắt đơn giản, dễ dãi, phải có tấm lòng, phải có can đảm và biết trăn trở về con người.
• Quá trình nhận thức của Đẩu:
- Thoạt đầu, với tư cách thẩm phán huyện, Đẩu mời người đàn bà đến tòa án để trao đổi và khuyên chị
ta nên li hôn để tránh bị hành hạ, ngược đãi. Đẩu tin rằng giải pháp mình chọn cho người đàn bà hàng
chài là đúng đắn.
- Nhưng sau buổi nói chuyện thì mọi lí lẽ của anh đều bị người đàn bà chất phác, lam lũ “bác bỏ”.
Người đàn bà hàng chài thất học, quê mùa nhưng thật sâu sắc khi “nhìn suốt cả đời mình” đã khiến “Một
cái gì mới vừa vỡ ra trong đầu vị Bao Công của cái phố huyện vùng biển”. Anh vừa “ngộ” ra những
nghịch lí của đời sống – những nghịch lí con người buộc phải chấp nhận, phải “trút một tiếng thở dài
đầy chua chát”: “Trên thuyền phải có một người đàn ông…dù hắn man rợ, tàn bạo?”.

- Đẩu nhìn dưới góc độ luật pháp.
- Phùng nhìn dưới góc độ “lí lịch, thành phần” (Phùng tự hỏi: “Lão ta trước hồi bảy nhăm có đi lính
ngụy không?”).
- Phác nhìn bằng con mắt trẻ thơ thơ ngây, thương mẹ và căm ghét bố.
- Người đàn bà: thương xót, thấu hiểu, chấp nhận, cam chịu.
• Ý nghĩa:
Thói vũ phu của người đàn ông hàng chài được đặt dưới những phán xét khác nhau, là cách Nguyễn
Minh Châu đối thoại với bạn đọc: đưa con người vào cái khung đời sống nhiều chiều, dân chủ hóa mối
quan hệ giữa nhà văn và công chúng, khơi gợi, nêu vấn đề để bàn bạc chứ không áp đặt chân lí cho công
chúng.
4. Nghệ thuật:
- “Chiếp thuyền ngoài xa xoay quanh tình huống tự nhận thức, nghĩa là đi từ nhầm lẫn, ngộ nhận đến
hiểu biết, “giác ngộ” nên sắc thái giọng điệu luôn thay đổi theo diễn tiến tình tiết khá giàu kịch tính, có
lúc say sưa hùng biện, lúc hài hước tự trào, lúc khách quan tiết chế, lúc trầm lắng suy tư – triết lí nổi bật
Sưu tầm tổng hợp 7
Sharing the value
Tài liệu “Chiếc thuyền ngoài xa”
hơn cả với những câu miêu tả giàu chất trữ tình, nhịp chậm, ngữ điệu trầm, những so sánh mở ra trường
liên tưởng nhiều lo âu, day dứt hơn là thanh thản, nhẹ nhõm.
- Tác giả kể chuyện bằng giọng điệu thủ thỉ, trầm tĩnh. Lời văn giản dị, mộc mạc và nhiều dư vị.
Sưu tầm tổng hợp 8