Ý nghĩa cuối cùng của tác phẩm
Chiếc Thuyền Ngoài Xa Tấm ảnh Chiếc thuyền ngoài xa được những người yêu nghệ thuật đánh giá
cao. "Không những trong bộ lịch năm ấy mà mãi mãi về sau" nó vẫn còn giữ nguyên
giá trị. Có thể nói cách khác, tấm ảnh ấy cũng đựơc treo trong những phòng khách
sang trọng của những người sành điệu. Sự đánh giá cao ấy xứng đáng với công sức mà
Phùng đã bỏ ra để "phục kích" nhiều ngày mới chộp đựơc nó. Đó là vẻ đẹp mà có khi
cả đời Phùng chỉ nắm bắt được một lần. Những người yêu nghệ thuật trân trọng tấm
ảnh ấy cũng là điều dễ hiểu. Song, có khi họ là những người yêu nghệ thuật thuần túy,
cảm nhận cái đẹp trên bình diện của một tấm ảnh toàn bích, đáng thưởng thức, đáng
treo ở những nơi sang trọng nhất. Và ai đã sưu tầm được nó, chắc hẳn đã tự hào rất
nhiều. Nghệ thuật là vô giá!
Nhưng đối với Phùng ( hay nói cách khác, đối với Nguyễn Minh Châu ) chưa
hẳn là như vậy. Tuy chụp được tấm ảnh toàn mĩ nhưng dường như tâm trạng của
Phùng vẫn còn nhiều băn khoăn, ray rứt. Bởi vì Phùng còn nhìn thấy từ tấm ảnh, đằng
sau tấm ảnh , những hình ảnh khác. Đó là hình ảnh của những con người khốn khổ.
Phùng là tác giả, người sáng tạo ra tác phẩm nghệ thuật nhưng Phùng lại không nhìn
lướt, nhìn hời hợt như một số người thưởng thức. Có thể nhiều người chỉ nhìn bề
ngoài thấy nó đẹp, thích, trầm trồ khen ngợi một đôi câu . . . rồi quên lãng! Còn Phùng
"mỗi lần ngắm kĩ", nghĩa là anh đã hơn một lần ngắm kĩ, rồi lại "nhìn lâu hơn" . Điều
đó nói lên, đằng sau tấm ảnh, vẫn còn có điều gì khiến anh trăn trở.
Bao giờ anh cũng thấy người đàn bà ấy đang bước ra khỏi tấm ảnh. Người phụ
nữ hàng chài nghèo khổ vừa phải lo cái ăn, cái mặc cho một lũ con, vừa bị chồng đánh
liên miên "ba ngày một trận nhẹ, năm ngày một trận nặng". Cái khổ, cái nghèo của chị
hiện ra trong hình dáng "tấm lưng áo bạc phếch, rách rưới, nửa thân dưới ướt sũng,
khuôn mặt rỗ mệt mỏi, đã nhợt trắng vì kéo lưới suốt đêm". Hình ảnh nhẫn nhục, cam
chịu của chị khi bị chồng đánh, không hề kêu lên một tiếng, không chống trả, cũng
không tìm cách chạy trốn. Ngoài ra, còn thằng Phác, chị nó, và cả lão đàn ông cục
mịch, vũ phu. Đó là những mảnh đời khốn khổ, mà để lại ấn tượng sâu đậm nhất trong

tôi vẫn thấy hiện lên cái màu hồng hồng của ánh sương mai" . Phải chăng tác giả
muốn nói sau khi tước bỏ mọi lớp sơn hào nhoáng bên ngoài, cái chất thật của cuộc
đời khi hiện ra chỉ là hai màu đen trắng . Nhưng nó không hoàn toàn xám xịt, hay đen
tối làm cho người ta cảm thấy buồn rầu, mà khi để hết tâm trí nhìn ngắm, người ta vẫn
có thể phát hiện ra những điểm hồng nào đó. Chẳng qua là màu hồng kia bị che lấp
bởi vô vàn cái bùng nhùng, rối rám của cuộc đời - cũng như cuộc đời thầm lặng, vô
danh của người phụ nữ hàng chài kia tưởng như không có gì đáng nói mà thật ra, một
cách tình cờ, Phùng đã phát hiện ở chị những phẩm chất đáng quý khiến anh phải suy
ngẫm rất nhiều và thay đổi quanh niệm về con người và cuộc sống.
Tóm lại, qua đoạn kết, phải chăng Nguyễn Minh Châu muốn nói Chiếc thuyền
ngoài xa chính là vẻ đẹp của ước mơ, của lí tưởng mà người nghệ sĩ luôn khát khao
vươn tới. Nhưng để cho nó có máu thịt của cuộc sống, người nghệ sĩ khi thể hiện nó
cần có một tấm lòng trân trọng, cảm thông. Nó là nỗi dằn dặt, đau đáu khi người nghệ
sĩ cảm thấy mình chưa thể hiện được hết điều muốn nói.
Cái mĩ luôn luôn đi kèm với chân và cái thiện để trở nên hoàn mĩ, hoàn thiện.
Bản chất cái đẹp cũng là đạo đức. Đó cũng là điều mà Đốt-xtôi-epxki đã từng nhắn
nhủ : " Cái đẹp sẽ cứu vớt cho nhân loại".