TI U LU NỂ Ậ
MÔN:
M H CỸ Ọ
Định hướng giá trị thẩm mỹ của nhân
loại từ nguyên thủy cho đến phục hưng
A. MỞ ĐẦU
Ngay từ khi lịch sử loài người được bắt đầu, cùng với sự phát triển
của hoạt động sản xuất vật chất, con người đã dần tiến đến đời sống thẩm
mỹ, xây dựng một hệ thống những giá trị để hướng tới, trong đó có giá trị
thẩm mỹ. Nội dung thẩm mỹ, cùng với các phạm trù cơ bản của nó được
các nhà tư tưởng đề cập và nghiên cứu ngay từ thời kì cổ đại, tuy đó là
những tư tưởng còn riêng lẻ, chưa có hệ thống nhưng đóng vai trò nền tảng
cho những quan niệm mỹ học sau này. Đặc biệt, phạm trù cái đẹp được một
số nhà triết học như Đê – mô – crit, Platon, Arixtot tranh luận khá sôi nổi;
Đó là những tiền đề khơi dậy cho sự nghiên cứu khoa học mỹ học.
Cho đến nay, với thành tựu tri thức của chủ nghĩa duy vật lịch sử,
chúng ta đã nhận biết được rằng những giá trị thẩm mỹ được quy định bởi
điều kiện sống, điều kiện sinh hoạt của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng; điều đó
được thể hiện rất rõ qua quá trình vận động của giá trị thẩm mỹ trong các
giai đoạn lịch sử. Cũng giống như sự vận động không ngừng của xã hội, các
giá trị thẩm mỹ cũng luôn luôn biến đổi, biến đổi theo những quy luật của
nó. Các giá trị thẩm mỹ thể hiện ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Đó có thể là
những tác phẩm nghệ thuật (như văn học, hội hoạ, kiến trúc, điêu khắc...), có
thể là những phong cách ứng xử, giao tiếp..., nhưng cũng có thể dưới dạng
những công nghệ, kỹ thuật và cơ chế quản lý sản xuất... hay thông qua luật
pháp. Như vậy, các giá trị thẩm mỹ không thể hiện trong một lĩnh vực cụ thể
của đời sống xã hội mà trong mọi hoạt động xã hội của con người.
B. NỘI DUNG
Như chúng ta đã biết, giá trị thẩm mỹ thay đổi theo thời gian, cùng
với sự vận động không ngừng của các hoạt động sản xuất vật chất, các hoạt
động xã hội khác. Giá trị thẩm mỹ là một trong những giá trị của đời sống xã

con người sống theo bầy đàn, trú ngụ trong các hang động. Các nhà nghiên
cứu đã tìm thấy nhiều dấu vết thẩm mỹ, nhiều công cụ lao động tinh xảo còn
lại trong các hang động đó. Từ dấu vết tìm thấy, khoa học đã chỉ ra rằng đời
sống thẩm mỹ của con người rõ nét vào Hậu kì đồ đá cũ. Tư duy con người
phát triển thể hiện qua trình độ hoàn thiện của công cụ lao động, nâng cao
khả năng chinh phục tự nhiên; và cũng chính trong quá trình ấy, con người
bước vào đời sống thẩm mỹ. Nhu cầu sống của con người ngày càng phong
phú, không chỉ dừng lại ở đời sống tạo ra của cải đảm bảo sự tồn tại của
mình, con người còn sáng tạo ra những chế phẩm nghệ thuật với biểu tượng
hình khối phong phú, thỏa mãn nhu cầu cảm khoái thuộc tâm hồn con người,
mang tính tâm lí xã hội rõ rệt như: các sản phẩm đẽo gọt bằng gỗ, đá, ngà
voi, sừng; các vật dụng bằng đất nung (gốm); …
Ở thời kì này, đặc trưng của tư duy thẩm mỹ là tư duy hình tượng và
khả năng điển hình hóa sự vật. Giá trị thẩm mỹ thời kì này được tạo ra trên
cơ sở đáp ứng nhu cầu chinh phục tự nhiên của con người, đó là sự hoàn
thiện các công cụ lao động sao cho phù hợp với công việc, là sự hòa hợp
giữa giá trị sử dụng (cái có ích) và nhu cầu của cái đẹp. Thời nguyên thủy,
các sản phẩm nghệ thuật được sáng tạo chủ yếu theo lối tả thực, tái hiện lại
những gì có trong tự nhiên, thiên nhiên, trong sinh hoạt đời sống thường
ngày của con người; điều đó được thể hiện trong các bức chạm khắc trên
hang động, trên xương các loài động vật. Tuy nhiên, ngoài các hình ảnh thực
hiện theo cách tả thực, những hình ảnh mang tính tượng trưng, ước lệ cũng
được tìm thấy. Một số hình ảnh này thể hiện những hiện tượng không có
trong tự nhiên, hoặc một số hình ảnh được thể hiện tượng trưng bằng các kí
hiệu khác. Thời kì này mầm mống của tôn giáo cũng đã xuất hiện, nghệ
thuật và tôn giáo thâm nhập lẫn nhau và có ảnh hưởng sâu sắc.
Nhìn chung, giá trị thẩm mỹ của con người nguyên thủy còn mang
tính riêng lẻ, miêu tả lại hiện thực; do đó mà chủ đề trong đời sống thẩm mỹ
thường là đề tài về sự vật, về con người, về phong cảnh thiên nhiên và về
tình yêu nam nữ. Đời sống thẩm mỹ của người nguyên thủy là các nghệ