TRƯỜNG THPT SỐ 1 NGHĨA HÀNH – TỈNH QUẢNG NGÃI GV: Chu Anh Tuấn (Cao Học Hoá Phân Tích) –1–

DỰA VÀO TÍNH CHẤT CỦA DUNG DỊCH HNO
3
XÂY DỰNG BÀI TOÁN ĐÁNH
GIÁ SỰ TẠO THÀNH MUỐI AMONI TRONG DUNG DỊCH

Chu Anh Tuấn
Trường THPT Số 1 Nghĩa Hành – Tỉnh Quảng Ngãi
- Như đã biết dung dịch HNO
3
có tính oxi hoá rất mạnh, khi chất khử phản ứng với dung dịch HNO
3
thì
sản phẩm khử ngoài chất khí còn có thể có sự tạo thành NH
4
NO
3
. Trong một số câu hỏi khi học sinh
không để ý thường rất dể nhầm lẫn và dẫn đến giải sai bài toán. Ở đây tôi xây dựng một số bài toán giúp
học sinh nhìn nhận một cách sâu sắc về tính chất của dung dịch HNO
3
, đồng thời có kĩ năng giải một số
bài toán về axit HNO
3
.
- Một số ví dụ minh hoạ như sau:
Ví dụ: Cho 1,68gam bột Mg tác dụng vừa đủ với 500ml dung dịch HNO

O
0,08 0,06 0,02
+ Thực ra chỉ cần đánh giá:
Mg - 2e Mg
2+
(1) và NO
3

+ 4H
+
+ 3e

NO + 2H
2
O (2)
0,07 0,14 0,08 0,06 0,02
Do Mg phản ứng vừa đủ với HNO
3
mà quá trình (1) và (2) cho thấy số mol electron nhường lớn hơn số
mol electron nhận. Do đó trong dung dịch phải có sinh ra ion NH
4

.
NO
3

+ 10H
+
+ 8e


tác dụng với HNO
3
không sinh ra NH
4
NO
3
thì trong X có: 0,07mol Mg(NO
3
)
2
, do đó

m
muối
= 0,07.148 = 10,36g < 11,16g

trong X còn có NH
4
NO
3
với
4 3
NH NO
n =
11,16 10,36
80

= 0,01 mol. Các quá trình xẩy ra như sau:
Mg – 2e


O
y
+ (3x – y) H
2
O (3)
0,02(5x – 2y) 0,02mol
+ Theo định luật bảo toàn e ta có: 0,14 = 0,08 + 0,02(5x – 2y)

5x – 2y = 3 (*)
+ Khí sinh ra có thể là: NO, NO
2
, N
2
, N
2
O Thì chỉ có khí NO phù hợp với (*)

Y là NO và V = 0,72lít
- Trên cơ sở đó có thể xây dựng dạng toán hỗn hợp cho học sinh rèn luyện:
Ví dụ 3: Hoà tan hoàn toàn hỗn hợp X gồm 0,1mol CuO và 0,14mol Al trong 500ml dung dịch HNO
3

aM vừa đủ thu được dung dịch Y và 0,672lít khí N
2
O duy nhất. Tính a và khối lượng muối tạo thành
trong Y?
Bài giải: - Hoàn toàn tương tự ta xét các quá trình sau:
TRƯỜNG THPT SỐ 1 NGHĨA HÀNH – TỈNH QUẢNG NGÃI
4
NO
3
với số mol e nhận của quá trình tạo ra NH
4

là:
0,42 – 0,24 = 0,18mol

NO
3

+ 10H
+
+ 8e

NH
4

+ 3H
2
O (7)
0,225 0,18 0,0225
3
HNO
n
=
+
H
n

1. Dễ dàng tính được:
2. Nếu hỗn hợp X tác dụng với HNO
3
không sinh ra NH
4
NO
3
thì trong Y có: 0,1mol Cu(NO
3
)
2
và
0,14mol Al(NO
3
)
3
do đómmuối = 0,1.188 + 0,14.213 = 48,62g < 50,42g trong Y còn có NH
4
NO
3

- Ta có các quá trình xẩy ra:
CuO + 2H
+


Cu
2+
+ H
2

+ Gọi CTPT của khí Z là N
x
O
y
thì
x NO
3

+ (6x – 2y)H+ + (5x – 2y)e

N
x
O
y
+ (3x – y) H
2
O (3)
0,03(5x – 2y) 0,03mol
+ Theo định luật bảo toàn e ta có: 0,42 = 0,18 + 0,03(5x – 2y)

5x – 2y = 8 (**)
+ Khí sinh ra có thể là: NO, NO
2
, N
2
, N
2
O Thì chỉ có khí N
2
O phù hợp với (**)

Bài 5: Hoà tan 6gam Ca vào Vlít dung dịch HNO
3
1M vừa đủ thu được dung dịch Y chứa 25,4gam muối
và 0,4928lít một chất khí X duy nhất. Tìm CTPT của X và tính V?
Bài 6: Hoà tan 4,8gam Mg vào mgam dung dịch HNO
3
10% vừa đủ thu được dung dịch Y chứa 30,4
gam muối và 0,896 lít một chất khí X nguyên chất, duy nhất. Tìm CTPT của X và tính m?
Bài 7: Hoà tan 7,8gam Zn vào m gam dung dịch HNO
3
15% vừa đủ thu được dung dịch Y chứa 24,28
gam muối và 1,792lít một chất khí X nguyên chất, duy nhất. Tìm CTPT của X và tính m?
TRƯỜNG THPT SỐ 1 NGHĨA HÀNH – TỈNH QUẢNG NGÃI GV: Chu Anh Tuấn (Cao Học Hoá Phân Tích) –3–

Bài 8: Hoà tan 2,97 gam bột Al vào V lít dung dịch HNO
3
2M vừa đủ thu được dung dịch Y chứa 25,83
gam muối và 0,672lít một chất khí X duy nhất. Tìm CTPT của X và tính V?
Bài 9: Hoà tan hoàn toàn hỗn hợp X gồm 0,15 mol Ca và 0,02 mol ZnO trong 500ml dung dịch HNO
3

aM vừa đủ thu được dung dịch Y và 0,4928 lít N
2
duy nhất. Tính a và khối lượng muối thu được trong
Y?
Bài 10: Hoà tan hoàn toàn hỗn hợp X gồm 0,2mol Mg và 0,03mol MgO trong Vlít dung dịch HNO
3

15% vừa đủ thu được dung dịch Y và 0,896 lít một chất khí Z nguyên chất duy nhất. Cô cạn dung dịch Y
thu được 34,84 gam muối khan. Xác định CTPT của Z và tính m? (Quá trình cô cạn không làm muối
phân huỷ).
Bài 15: Hoà tan hoàn toàn hỗn hợp X gồm 0,12 mol Zn và 0,04 mol Al
2
O
3
bằng V lít dung dịch HNO
3

1M vừa đủ thu được dung dịch Y và 1,792lít một chất khí Z nguyên chất duy nhất. Cô cạn dung dịch Y
thu được 41,32 gam muối khan. Xác định CTPT của Z và tính V? (Quá trình cô cạn không làm muối
phân huỷ).
Bài 16: Hoà tan hoàn toàn hỗn hợp X gồm 0,11 mol Al và 0,05 mol ZnO bằng V lít dung dịch HNO
3

1M vừa đủ thu được dung dịch Y và 0,672 lít một chất khí Z nguyên chất duy nhất. Cô cạn dung dịch Y
thu được 35,28 gam muối khan. Xác định CTPT của Z và tính V? (Quá trình cô cạn không làm muối
phân huỷ).
Bài 17: Hoà tan 7,5 gam hỗn hợp X gồm Al, Mg có tỉ lệ mol 1:2 trong V lít dung dịch HNO
3
1M vừa đủ
thu được dung dịch Y và 7,616 lít hổn hợp khí Z gồm NO, NO
2
nặng 14,04 gam.
a. Tính khối lượng các chất trong X? b. Tính % số mol các khí trong Z?
c. Tính V? d. Cô cạn dung dịch Y thu được bao nhiêu gam muối khan?
Bài 18: Hoà tan hoàn toàn 26,255 gam hổn hợp X gồm Zn, Mg có tỉ lệ mol 1:1 trong m gam dung dịch
HNO
3