Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Ngày nay, trên thế giới đang diễn ra quá trình tin học hoá trên nhiều lĩnh
vực hoạt động của xã hội loài người và đem lại nhiều hiệu quả to lớn.
Sự phát triển mạnh mẽ như “vũ bão” của tin học đã làm cho xã hội có
nhiều nhận thức mới về cách tổ chức các hoạt động. Nhiều quốc gia trên thế
giới ý thức được rất rõ tầm quan trọng của tin học và có những đầu tư lớn cho
lĩnh vực này, đặc biệt trong giáo dục nâng cao dân trí về tin học và đào tạo
nguồn nhân lực có chất lượng cao. Người Việt Nam có nhiều tố chất thích hợp
với ngành khoa học này, vì thế chúng ta hi vọng có thể sớm hoà nhập với khu
vực và trên thế giới.
Trong quá trình giảng dạy nghề Tin học phổ thông 11 tại Trung Tâm
KTTH-HN , khi dạy Bài 25 “BỐ TRÍ DỮ LIỆU TRÊN TRANG TÍNH”, nội
dung của bài này là hướng dẫn cho học sinh biết cách phân tích yêu cầu lập
trang tính và lập được trang tính dựa trên các kết quả phân tích, nhưng nếu chỉ
dạy học theo phương pháp thuyết trình thì quá trừu tượng và khó hình dung
được làm thế nào để lập được một trang tính khoa học? Tôi muốn đưa ra các ví
dụ thực tế để mô tả một cách trực quan cho học sinh thấy được sự cần thiết và
cách lập trang tính khoa học.
Từ lí do trên, tôi xin trình bày sáng kiến kinh nghiệm “SỬ DỤNG CÁC
VÍ DỤ THỰC TẾ ĐỂ PHÂN TÍCH YÊU CẦU LẬP TRANG TÍNH”. Thông
qua đề tài này tôi muốn góp thêm một cách giảng dạy để giúp học sinh yêu
thích môn học nghề phổ thông hơn đặc biệt là nghề Tin học văn phòng.
2. Mục đích của đề tài
- Đề tài giúp học sinh hiểu được mục đích và tầm quan trọng của việc
phân tích yêu cầu lập trang tính. Từ đó các em có thể học được cách tự bố trí
trang tính sao cho các dữ liệu cần tính toán dễ dàng kiểm tra được từ dữ liệu
nhập và các dữ liệu cho trước, các kết quả cần theo dõi phải tách biệt thấy
ngay.
- Đề tài còn giúp bồi dưỡng năng lực phát hiện, tìm tòi các câu hỏi và trả

Với môn nghề Tin học văn phòng nói riêng việc hình thành cho học sinh
kỹ năng nghề nghiệp, cách phát hiện đường lối tự giải quyết vấn đề là việc làm
vô cùng quan trọng và cần thiết bởi điều đó sẽ làm cho học sinh vững vàng và
tự tin hơn khi vào đời.
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 2
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
Học sinh khi học bài 25 “BỐ TRÍ DỮ LIỆU TRÊN TRANG TÍNH” và
quan sát các ví dụ, hình minh hoạ trong sách giáo khoa tin học văn phòng trang
175, 176, 177, 178. Các em dễ lầm tưởng đây là bài học dạy về cách trình bày
định dạng trang tính tương tự như bài 23,24, mà không biết rằng đây là một
kiến thức hoàn toàn mới giúp học sinh biết cách trình bày trang tính khoa học.
1.2. Những giải pháp
Để giúp học sinh nắm vững kiến thức, biết đặt và trả lời câu hỏi phân
tích các yêu cầu lập trang tính và lập được trang tính dựa trên các kết quả phân
tích một cách khoa học nhất. Sau nhiều năm dạy nghề ở Trung Tâm KTTH-
HN tôi đã rút ra được kinh nghiệm dạy phần này như sau:
1.2.1. Đối với việc dạy lý thuyết
Khi vào bài tôi sẽ cho học sinh nêu lệnh để thực hiện định dạng dữ liệu
và kể tên cách khả năng định dạng dữ liệu của Microsoft Excel mà các em đã
được học trong bài 23, 24. Từ đó giới thiệu bài 25, sẽ là khác hẳn với hai bài
trên ở chỗ không phải là dạy cách định dạng dữ liệu, mà dạy cách bố trí các dữ
liệu trên trang tính sao cho khoa học nhất.
Để bố trí được dữ liệu trên trang tính một cách khoa học nhất, thì học
sinh phải biết phân tích yêu cầu lập trang tính. Tôi sẽ đưa ra một số ví dụ thực
tế sau:
Bài toán 1: Một đại lí bán phần mềm chia các phần mềm (PM) làm ba
loại: Hệ điều hành , PM hệ thống và PM cơ sở dữ liệu (PM CSDL). Đại lí
được hưởng hoa hồng bằng 5,8% doanh số bán được của từng loại PM được
cho trong bảng sau (số liệu minh hoạ, đơn vị $).
Loại PM Giá đơn vị

lập trang tính. Khi đó giáo viên đưa ra câu hỏi: Đối với bài toán 1, cần bố trí
dữ liệu thế nào để có thể tính toán nhanh và dễ dàng nhập dữ liệu mới? Đa số
học sinh đều trả lời được, cần bố trí những dữ liệu liên quan đến từng phần
mềm trong một hàng và các phần mềm trong các hàng kế tiếp nhau. Giáo viên
bổ sung thêm nên bố trí các số liệu cần theo dõi (doanh số và hoa hồng) tách
biệt để dễ thấy.
Khi học sinh đã trả lời được các câu hỏi gợi ý, giáo viên chiếu lên một
dạng trang tính được bố trí phù hợp để học sinh tham khảo.
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 4
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
Học sinh tự lập công thức để tính thành tiền; doanh số; hoa hồng. Yêu
cầu một số học sinh nhập các số lượng khác nhau và theo dõi tiền doanh số,
hoa hồng tự thay đổi phù hợp với số lượng.
Bài toán 2: Phát triển lên từ bài toán 1, ngoài các yêu cầu giống như bài
toán 1, đại lí bán phần mềm còn được thưởng một số điểm tuỳ theo loại phần
mền bán được. Với mỗi phần mềm bán được, điểm thưởng được cho trong
bảng sau:
Loại PM Điểm thưởng
Hệ điều hành 1
PM ứng dụng 2
PM CSDL 4
Với mỗi điểm thưởng, đại lí được nhận số tiền thưởng là 50$. Hãy điều
chỉnh trang tính theo dõi doanh số, tiền hoa hồng va tiền thưởng, tổng doanh
thu của đại lí.
Yêu cầu lập trang tính đã được mở rộng hơn, vì thế cần phải bổ sung
thêm vào các kết luận phân tích ở bài tập 1.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
- Mục đích lập trang tính của bài tập 2
khác bài tập 1 ở điểm nào?
- Ngoài việc cần tính doanh số và hoa

tiền thưởng và tổng thu nhập) như sau:
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 6
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
Giáo viên đặt câu hỏi: Nêu công thức tính Hoa hồng và tiền thưởng? Học sinh
sẽ trả lời Hoa hồng tính bằng cách nhân trực tiếp doanh số với tỉ lệ 5,8%, Tiền
thưởng cũng được tính trực tiếp nhân tổng số điểm với 50$. Như vậy khi tỉ lệ
hoa hồng và tiền thưởng có thay đổi, ta lại phải sửa lại công thức để tính toán.
Tốt hơn, nên lưu các dữ liệu này trên trang tính để thuân tiện cho việc thay đổi
dữ liệu.
Với những phân tích ở trên, học sinh dễ dàng tự trình bày lại được trang
tính và nhập công thức để tính toán gồm bốn bảng như sau:
1.2.1. Đối với việc dạy thực hành
Bước 1: Giáo viên quán triệt mục tiêu, yêu cầu bài thực hành:
- H/s biết đặt và trả lời các câu hỏi phân tích trước khi lập trang tính;
- Lập được trang tính dựa trên các kết quả phân tích.
Bước 2: Giáo viên tổng kết lại phần lý thuyết đã học dựa trên các câu hỏi sau:
1) Hãy nêu mục đích và ý nghĩa của việc phân tích yêu cầu xây dựng
trang tính?
2) Hãy liệt kê các câu hỏi cần trả lời khi phân tích yêu cầu lập trang
tinh?
3) Có cần ghi lại những kết quả phân tích yêu cầu không? Nếu có, nên
ghi lại ở đâu?
Học sinh trả lời từng câu hỏi, từ đó đưa ra tiến trình thực hiện khi lập
một trang tính:
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 7
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
Việc thứ nhất: Phân tích các yêu cầu về mục đích lập trang tính, dữ liệu đã
biết, số liệu cần tính, công thức cần sử dụng.
Việc thứ hai: Xác định cách trình bày dữ liệu: Theo cột, theo hàng, số bảng…
Việc thứ ba: Lập bảng tính theo kết quả đã phân tích, thử tính đúng đắn của

GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 8
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
Đối với bài toán 1:
Đối với bài toán 2:
Bước 6: Giáo viên tổng kết thực hành, đánh giá cho điểm dựa trên các tiêu chí:
- Ghi lại được những kết quả phân tích làm cơ sở để lập trang tính.
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 9
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
- Nhập và trình bày dữ liệu theo các hàng, cột, bảng hợp lí và thuận
tiện cho việc điền nhanh công thức.
- Sử dụng đúng các công thức cần thiết
III. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ
1. Kết quả đạt được.
Trong nhiều năm giảng dạy nghề Tin học văn phòng lớp 11 tại Trung
Tâm Kỹ thuật Tổng hợp Hướng nghiệp Thanh Hoá, tôi thấy với cách dạy bằng
những ví dụ thực tế như trên tiết học rất nhẹ nhàng, học sinh tham gia học tập
sôi nổi. Từ những em rất trầm tính hay những em học còn kém hơn các bạn
đều thi đua giơ tay phát biểu ý kiến của mình khi giáo viên đặt câu hỏi. Tiết
học diễn ra hoàn toàn chủ động học sinh tự xây dựng và lĩnh hội tri thức mới.
Đặc biệt đến giờ thực hành các em hoàn toàn chủ động phân tích được yêu cầu
lập trang tính để trình bày trang tính một cách khoa học nhất.
Khảo sát kết quả qua tiết thực hành năm học 2010-2011 cho thấy:
STT Lớp
Tổng
số HS
Điểm
0  3,5 3,5  4.9 5  6.5 6.5 7.9 8  10
sl % sl % sl % sl % sl %
1 11A2 23 0 0 0 0 0 0 14
60.8

trọng của giáo viên dạy nghề Tin học, vì nó giúp học sinh thành thạo trong
việc lập và trình bày trang tính một cách khoa học, để sau này ứng dụng vào
các công việc liên quan đến công văn giầy tờ thực tế khi ra đời.
Qua đề tài này tôi đã đạt được những kết quả sau:
- Xác định được những kĩ năng cơ bản cho học sinh lập được trang tính
dựa trên các kết quả đã phân tích.
- Qua kết quả khảo sát cho tôi tin tưởng thêm về cách dạy của mình ở
phần này là có hiệu quả.
- Với kết quả như vậy đề tài đã đạt được mục đích đề ra.
Những vấn đề được trình bày ở trên tuy chưa toàn diện, chưa thực sâu
sắc song phần nào cũng có ích cho giáo viên, học sinh trong việc giảng dạy
phần bố trí dữ liệu trên trang tính. Trong đề tài này tôi đã chọn lọc hệ thống
các ví dụ thực tế từ dễ đến khó và tương đối đầy đủ các dạng trang tính phải
trình bày trong thực tế để học sinh tiếp cận với các trang tính trong công việc
sau này. Song việc phân dạng chỉ là tương đối, còn có những vấn đề chưa đề
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 11
Trung Tâm KTTH-HN Thanh Hóa Sử dụng ví dụ thực tế phân tích yêu cầu lập trang tính
cập đến, còn có những phần chưa hay, chưa sâu, nhưng quý hơn cả là tôi được
trao đổi kinh nghiệm của bản thân mình với các đồng nghiệp để tìm ra cách
dạy hiệu quả nhất. Với điều kiện bản thân còn hạn chế, không tránh khỏi
những thiếu sót mong được sự đóng góp bổ sung của các đồng nghiệp để đề tài
hoàn thiện hơn.
Thanh Hóa, tháng 4 năm 2011
Người thực hiện
Chu Thị Hồng Hạnh
GV. Chu Thị Hồng Hạnh Trang 12