SỞ GD & ĐT THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC
*******************

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tªn ®Ò tµi:
“SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
VÀ PHẦN MỀM POWERPOINT ĐỂ GIẢNG DẠY ĐỊA LÝ 11
BÀI 11: KHU VỰC ĐÔNG NAM Á
TIẾT 1: TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI.
Họ và tên: Lê Thị Thu
Chức vụ : Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường THPT Vĩnh Lộc
SKKN: Thuộc môn Địa Lý

VĨNH LỘC THÁNG 05 NĂM 2011
MỤC LỤC
A. ĐẶT VẤN ĐỀ.
I. LỜI MỞ ĐẦU.
II. THỰC TRẠNG CỦAVẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1. Thực trạng.
2. Kết quả nghiên cứu.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
I. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN:
1. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi thực hiện.
2. Xác định mục tiêu bài dạy.
3. Lựa chọn kiến thức cơ bản của bài dạy.
4. Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học.
5. Xác định các hình thức tổ chức dạy học.
6. Xác định phương pháp dạy học.
7. Thiết kế các hoạt động dạy học.

Do đó, nếu chỉ sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống, chỉ sử
dụng các kênh hình có ở sách giáo khoa để giảng dạy địa lý 11 nhất là bài 11-
Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội khu vực Đông Nam Á thì kết quả chưa cao,
chưa lôi cuốn và phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh,
trái lại còn làm cho các em dễ nhàm chán và ngại học địa lý.
Từ thực tế trên trong năm học 2010-2011 tôi đã mạnh dạn sử dụng
phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại vào một số bài của chương trình địa lý
Trung học phổ thông đặc biệt là bài 11: Khu vực Đông Nam Á. Tiết 1: Tự
nhiên, dân cư và xã hội.
So với một số lớp sử dụng phương pháp dạy học truyền thống thì kết
quả khả quan hơn. Bởi các em không quá phụ thuộc vào sách giáo khoa mà
chỉ cần dựa vào các bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, sơ đồ để phát hiện và hiểu
rõ bản chất của sự vật, hiện tượng. Có nghĩa là đã phát huy được tính tích cực,
chủ động và hứng thú học tập địa lý ở học sinh.
Vì vậy trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện đổi mới phương pháp dạy
học, nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học địa lý nói chung, địa lý 11 nói
riêng cần phải có các phương tiện và thiết bị hiện đại, giúp các em lĩnh hội
kiến thức một cách chủ động, cập nhật, có liên hệ với thực tế địa phương và
đây cũng là vốn kiến thức quý giá phục vụ cuộc sống hiện tại và tương lai.
3
Với những lý do trên, trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu tôi đã chọn
đề tài: “Sử dụng phương tiện dạy học và phần mềm Powerpoint để giảng
dạy địa lý 11- Bài 11: Khu vực Đông Nam Á-Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã
hội” để làm sáng kiến kinh nghiệm năm học 2010-2011.
II. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU:
1. Thực trạng.
Trong chương trình địa lý 11 có nhiều nội dung mới và khó, đặc biệt là
địa lý các nước và khu vực trên thế giới.
Để học sinh có cái nhìn tổng quát về các đặc điểm tự nhiên, đặc điểm
kinh tế-xã hội của một quốc gia và một khu vực nào đó đòi hỏi giáo viên phải

truyền tải theo chuẩn kiến thức-kỹ năng. Kết quả là phần lớn học sinh không
hiểu bài, không có hứng thú học tập Địa Lý.
Từ thực trạng trên, để đạt hiệu quả cao hơn trong dạy học tôi đã mạnh
dạn thiết kế lại bài dạy, đổi mới phương pháp bằng việc “ Sử dụng phương
tiện dạy học và phần mềm Powerpoint để dạy bài 11: Khu vực Đông Nam
Á- Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội” Địa lý lớp 11- Chương trình chuẩn.
4
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN.
1. Đối tượng nghiên cứu, phạm vi thực hiện.
Để tiến hành bài dạy theo thiết kế của mình tôi chọn các lớp đang trực
tiếp giảng dạy để thực nghiệm đó là các lớp 11A
2
và 11A
4
.
Nghiên cứu nội dung bài 11- Tiết 1 Chương trình Địa Lý 11 cơ bản,
tìm hiểu các phương tiện dạy học cần thiết, các kênh thông tin, tinh thần, thái
độ học tập của học sinh các lớp 11.
Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến việc sử dụng thiết bị kỹ thuật dạy
học hiện đại, máy vi tính, máy chiếu trong dạy học Địa Lý ở trường THPT.
2. Xác định mục tiêu bài dạy.
Mục tiêu của bài học là cái đích của bài học cần đạt tới một cách cụ thể,
mục tiêu phải xác định được rõ ràng các công việc và mức độ hoàn thành của
học sinh về kiến thức, kỹ năng, thái độ.
Để xác định được mục tiêu của bài cần phải đọc kỹ nội dung bài trong
sách giáo khoa kết hợp với các tài liệu tham khảo để xác định chuẩn kiến
thức- kỹ năng của bài và trong mỗi mục.
Mục tiêu cụ thể của bài 11- Tiết 1: Tự nhiên, dân cư và xã hội khu vực
Đông Nam Á Địa Lý 11 chương trình chuẩn như sau:

11 quốc gia với 2 bộ phận là Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á biển đảo.
- Đặc điểm tự nhiên:
+ Đông nam Á lục địa: Khí hậu nhiệt đới ẩm, đồng bằng phù sa sông
màu mỡ, thực vật rừng nhiệt đới gió mùa, tài nguyên khoáng sản đa dạng.
+ Đông Nam Á biển đảo: Khí hậu nhiệt đới gió mùa và xích đạo, thực
vật nhiệt đới và xích đạo, giàu khoáng sản đặc biệt là dầu mỏ, khí tự nhiên.
+ Thuận lợi đối với phát triển kinh tế; lợi thế về biển, rừng, đất trồng,
khoáng sản.
+ Khó khăn đối với phát triển kinh tế: Nhiều thiên tai như núi lửa, động
đất, sóng thần, bão nhiệt đới
* Đặc điểm dân cư:
- Dân số đông, gia tăng tương đối nhanh, dân số trẻ, mật độ dân số cao,
phân bố rất không đều.
- Ảnh hưởng của dân cư tới kinh tế:
+ Nguồn lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ lớn tạo điều kiện phát
triển kinh tế.
+ Chất lượng lao động còn hạn chế, xã hội chưa thật ổn định gây khó
khăn cho tạo việc làm, phát triển kinh tế của nhiều quốc gia trong khu vực.
4.Xác định và lựa chọn phương tiện dạy học.
Trên cơ sỏ nội dung kiến thức, giáo viên lựa chọn phương tiện thích hợp
để đạt hiệu quả cao trong dạy học. Phương tiện dạy học được coi là “điểm
tựa” cho hoạt động trí tuệ của học sinh, góp phần nâng cao năng lực tư duy
của các em đồng thời là cơ hội để hình thành biểu tượng về sự vật, hiện tượng
địa lý được rõ nét hơn, nắm kiến thức dễ dàng hơn.
Khi dạy bài 11 cần có các phương tiện dạy học sau:
- Bản đồ tự nhiên Châu Á.
- Bản đồ tự nhiên Đông Nam Á.
- Bản đồ các nước Đông Nam Á.
- Lược đồ địa hình và khoáng sản Đông Nam Á.
- Tư liệu, sơ đồ có liên quan đến tự nhiên, xã hội Đông Nam Á.

- Chuấn bị các phiếu học tập, phiếu giao việc cho học sinh (nhóm, cá
nhân).
Đối với bài 11-Tiết 1 các hoạt động dạy học chủ yếu là hoạt động cả
lớp, hoạt động nhóm, cặp đôi và hoạt động cá nhân.
II. CÁC BIỆN PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
1. Thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện, thiết bị dạy học.
- Dựa trên cơ sở các mục tiêu, nội dung đã xác định, các phương pháp
đã lựa chọn giáo viên thiết kế bài dạy và chuẩn bị các phương tiện cần thiết
theo kế hoạch. Trong khuôn khổ đề tài, tôi không giới thiệu toàn bộ phần thiết
kế bài giảng mà chỉ giới thiệu về việc sử dụng các phương tiện dạy học cần
thiết mà tôi đã chuẩn bị và các biện pháp cụ thể trong việc tổ chức thực hiện
một số hoạt động, nhằm giúp học sinh nắm được nội dung chủ yếu về tự
nhiên, dân cư và xã hội khu vực Đông Nam Á trong đó có Việt Nam
* Các phương tiện thiết bị dạy học bài 11-Tiết 1 gồm:
- Bản đồ tự nhiên Châu Á.
- Bản đồ tự nhiên Đông Nam Á.
- Bản đồ các nước Đông Nam Á.
- Lược đồ địa hình và khoáng sản Đông Nam Á.
- Tư liệu, sơ đồ có liên quan đến tự nhiên, xã hội Đông Nam Á.
- Tranh ảnh về tự nhiên, xã hội Đông Nam Á.
- Máy tính, máy chiếu.
- Phiếu học tập.
7
2. Các biện pháp để tổ chức thực hiện.
Bài 11: KHU VỰC ĐÔNG NAM Á
Tiết 1: TỰ NHIÊN, DÂN CƯ VÀ XÃ HỘI
Hoạt động 1: Tìm hiểu vị trí địa lý và lãnh thổ khu vực Đông Nam Á.
- Hình thức: cả lớp
+ Bước1: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bản đồ tự nhiên Châu Á,
bản đồ tự nhiên Đông Nam Á( Slide1) để trả lời các câu hỏi sau:

* Ý nghĩa của vị trí địa lí:
- Cầu nối Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương; Châu Á-Châu Đại Dương
- Có vùng biển rộng lớn: Giao lưu với các nước và phát triển tổng hợp
kinh tế biển.
- Giàu khoáng sản, nhiều thiên tai…
- Nền văn hoá đa dạng.
Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng, nơi các cường quốc
thường cạnh tranh ảnh hưởng.
b. Lãnh thổ:
- Hình thức: Cá nhân.
Bước1: Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát bản đồ tự nhiên châu Á
(Slide1), bản đồ các nước Đông Nam Á (Slide3) để:
+ Xác định phạm vi lãnh thổ khu vực Đông Nam Á?
+ Khu vực Đông Nam Á gồm những quốc gia nào?
+ Kể tên các nước Đông Nam Á lục địa và Đông Nam Á biển đảo?
Bản đồ các nước Đông Nam Á
Bước 2: Học sinh trả lời, giáo viên nhận xét, bổ sung kiến thức và rút ra
kết luận sau:
b. Lãnh thổ:
Lãnh thổ rộng 4,5 triệu km
2
gồm 11 quốc gia chia làm 2 bộ phận là
Đông Nam Á lục địa và Đông nam Á biển đảo.
* Hoạt động 2: Tìm hiểu về đặc điểm tự nhiên khu vực Đông Nam Á.
Hình thức: Nhóm.
Bước 1: Giáo viên chia lớp thành 2 nhóm và giao nhiệm vụ:
10
Nhóm 1: Tìm hiểu về đặc điểm tự nhiên Đông Nam Á lục địa?
Nhóm 2: Tìm hiểu về đặc điểm tự nhiên Đông Nam Á biển đảo?
Bước 2: Giáo viên chiếu lên màn hình bản đồ tự nhiên Đông Nam Á

Mianma có mùa đông
lạnh.
Chủ yếu là khí hậu nhiệt
đới, xích đạo.
Đất đai Màu mỡ, nhiều loại (phù
sa, Feralit…).
Màu mỡ (đỏ badan, phù
sa…).
Sông ngòi Nhiều sông lớn
(S.Hồng, Mê Nam, Mê
Kông…)
Ngắn, dốc, ít sông lớn…
Rừng Nhiệt đới gió mùa và
cận xích đạo.
Cận xích đạo và xích
đạo.
Khoáng sản Than đá, sắt, thiếc, dầu
khí… trữ lượng lớn.
Dầu mỏ, khí tự nhiên
than đá, đồng, sắt…
Giáo viên đặt thêm câu hỏi: Điều kiện tự nhiên ở Đông nam Á lục địa
và Đông Nam Á biển đảo có những đặc điểm gì chung?
Học sinh trả lời, Giáo viên chuẩn kiến thức và chuyển ý sang phần 3.
* Hoạt động 3: Tìm hiểu về những thuận lợi và khó khăn của điều kiện
tự nhiên đối với sự phát triển kinh tế-xã hội ở khu vực Đông Nam Á.
Hình thức: Cặp đôi.
Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên cứu hình ảnh 11.2;11.3;
11.4 sách giáo khoa kết hợp với việc nhìn lên màn hình để khai thác kiến thức
từ bản đồ, tranh ảnh liên quan đến mục 3:
Thứ nhất: Sử dụng bản đồ tự nhiên Đông Nam Á ( Slide 1 )

Hình ảnh về động đất, núi lửa ở Inđônêxia (Slide 12).
14
Từ đó giúp học sinh tìm ra các khó khăn về tự nhiên của khu vực Đông
Nam Á.
Bước 4: Học sinh suy nghĩ và trả lời từng khó khăn theo các hình ảnh
giáo viên trình chiếu. Các học sinh khác bổ sung, Giáo viên nhận xét và đưa
ra kết luận sau:
b. Khó khăn:
- Nhiều thiên tai: động đất, núi lửa, sóng thần, bão, lũ lụt, hạn hán….
- Nạn cháy rừng do khô hạn kéo dài, … suy giảm rừng.
- Giao thông vận tải (hướng Đông-Tây) hạn chế do các dãy núi hướng
Bắc-Nam hoặc Tây Bắc-Đông Nam.
* Lưu ý: Từ những thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên ở khu vực
Đông Nam Á giáo viên yêu cầu học sinh nêu biện pháp khắc phục và liên hệ
với thực tế địa phương .
Khai thác, sử dụng hợp lí tài nguyên thiên nhiên, phòng chống, khắc
phục thiên tai kết hợp với việc bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển
bền vững.
* Hoạt động 4; Tìm hiểu về dân cư-xã hội của khu vực Đông Nam Á.
Hình thức: Cá nhân/ cả lớp
Bước 1: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc sách giáo khoa, kết hợp với
hiểu biết của bản thân để hoàn thiện sơ đồ sau ( Slide 13).
Đặc điểm
dân cư và xã hội
Dân cư Dân tộc
Tôn giáo
văn hoá
15
Bước 2: Học sinh trả lời, các học sinh khác nhận xét, giáo viên đưa ra
kiến thức chuẩn (Slide 14):

Bước 4: Học sinh trả lời và lấy ví dụ cụ thể, Giáo viên tổng kết:
* Thuận lợi:
- Lao động dồi dào, thị trường tiêu thụ lớn.
- Có khả năng tiếp thu nhanh tiến bộ khoa học kỹ thuật.
- Nền văn hoá đa dạng.
- Phong tục, tập quán nhiều nét tương đồng là cơ sở thuận lợi để các
quốc gia hợp tác cùng phát triển.
Bước 5: Giáo viên tiếp tục trình chiếu một số hình ảnh liên quan đến
dân cư-xã hội Đông Nam Á:
16
Xung đột sắc tộc ở Inđônêxia(Slide 15)
Vùng nông thôn ở Cămpuchia (Slide 16).
17
Học sinh theo dõi các hình ảnh để trả lời, giáo viên chuẩn kiến thức:
* Khó khăn:
- Trình độ lao động thấp.
- Thiếu việc làm, chất lượng cuộc sống chưa cao.
- Không khai thác hợp lí tài nguyên thiên nhiên.
- Khó quản lí.
- Tình trạng bất ổn định chính trị - xã hội ở 1 số nước: Inđônêxia, Thái
Lan
PHẦN TỔNG KẾT, ĐÁNH GIÁ.
* Giáo viên yêu cầu một học sinh nhắc lại các kiến thức cơ bản của bài
sau đó nhấn mạnh phần trọng tâm (Slide 17):
- Vị trí địa lí, phạm vi lãnh thổ.
- Đặc điểm tự nhiên của Đông Nam Á.
- Đánh giá điều kiện tự nhiên Đông Nam Á.
- Đặc điểm dân cư-xã hội và ảnh hưởng của nó đến phát triển kinh tế-
xã hội ở Đông Nam Á.
* Giáo viên đưa ra một số câu hỏi trắc nghiệm ( Slide 18 ) để kiểm tra

3 a. (1) ĐNA; (2)LĐ; (3) BĐ 2,0đ
b. (1) LĐ; (2) BĐ; (3) BĐ 2,0đ
c. (1) ĐNA; (2) LĐ; (3) BĐ 2,0đ
Tổng điểm 10đ
Đối với 2 lớp dạy đối chứng 11A
1
; 11A
3
do không có bản đồ, tranh ảnh
và không sử dụng phần mềm Powerpoint nên tôi ra câu hỏi kiểm tra theo hình
thức tự luận như sau:
Câu 1: Nêu những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên đối với
sự phát triển kinh tế của khu vực Đông Nam Á?
Đáp án:
* Những thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên đối với sự phát
triển kinh tế của khu vực Đông Nam Á:
- Thuận lợi: (6đ)
+ Đất đai màu mỡ, khí hậu nóng ẩm…Phát triển nông nghiệp ( lúa gạo,
cây công nghiệp…) (2,0đ)
+ Giàu khoáng sản: Phát triển công nghiệp.(1,0đ)
+ Diện tích rừng lớn để khai thác gỗ và lâm sản.(1,0đ)
+ Vùng biển rộng lớn, giàu tài nguyên để phát triển tổng hợp kinh tế
biển (trừ Lào): giao thông, thuỷ sản, du lịch, khoáng sản…(2,0đ)
- Khó khăn: (4đ)
+ Giao thông vận tải (hướng Đông - Tây) hạn chế do các dãy núi hướng
Bắc-Nam hoặc Tây Bắc-Đông Nam (1,5đ)
+ Nhiều thiên tai: động đất, núi lửa, sóng thần, bão, lũ lụt, hạn hán….
(1,5đ)
+ Nạn cháy rừng do khô hạn kéo dài… suy giảm rừng.(1,0đ)
3. Kết quả kiểm tra.

11A
4
41 16 39,0 14 34,1 11 26,9 0 0
19
Bảng kết quả trên cho thấy:
- Lớp đối chứng: Tỷ lệ học sinh có điểm yếu khá cao( 18,2% ), tỷ lệ học
sinh đạt điểm trung bình (50%), nhưng điểm khá giỏi rất thấp đặc biệt không
có học sinh đạt điểm giỏi.
- Lớp thực nghiệm: Tỷ lệ học sinh có điểm khá giỏi rất cao còn điểm
yếu lại rất thấp đặc biệt lớp 11A
4
không có học sinh nào bị điểm yếu. Tỷ lệ
điểm giỏi là 38,8 %, điểm khá là 38 %, điểm trung bình là 22 %, điểm yếu là
1,7%.
Như vậy, kết quả so sánh trên chứng tỏ rằng việc sử dụng phương tiện
dạy học và phần mềm Poverpoint đã đem lại hiệu quả rất cao trong dạy học
địa lí biểu hiện ở số lượng và tỷ lệ học sinh có điểm khá giỏi cao.
Có thể nói, việc đổi mới phương pháp, sử dụng phương tiện dạy học
trên là đúng hướng, phù hợp với điều kiện thực tế, đáp ứng được yêu cầu của
thời đại là nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học môn địa lý ở trường phổ
thông.
Với cách làm này, chúng ta có thể vận dụng để giảng dạy các bài khác ở
tất cả các khối lớp đạt chất lượng và hiệu quả cao hơn.
20
C. KẾT LUẬN.
1. Kết quả nghiên cứu.
Căn cứ vào mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ đề ra và kết quả cụ thể của
quá trình thực hiện, việc sử dụng phương tiện dạy học và phần mềm
Poverpoint trong dạy học địa lý lớp 11 THPT đặc biệt là bài 11- Tiết 1: Tự
nhiên, dân cư và xã hội khu vực Đông Nam Á mà tôi chọn làm sáng kiến

- Cần tham gia đầy đủ, nghiêm túc các đợt tập huấn về chuyên môn đặc
biệt về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy Địa lý do sở giáo
dục và đào tạo Thanh Hoá tổ chức. Vì thông qua các đợt tập huấn sẽ nâng cao
trình độ công nghệ thông tin cho giáo viên và áp dụng có hiệu quả khi thiết kế
bài giảng bằng giáo án điện tử.
21
- Tuy nhiên, giáo viên địa lý cũng không nên quá lạm dụng công nghệ
thông tin trong quá trình giảng dạy mà quên đi chuẩn kiến thức- kỹ năng của
bài dạy. Do vậy, phải căn cứ vào nội dung của từng bài học, trình độ của học
sinh từng khối lớp mà sử dụng phương tiện hiện đại và phần mềm Poverpoint
cho thích hợp mới đạt hiệu quả cao.
- Đối với nhà trường, cần có phòng máy chiếu riêng và máy chiếu phải
đảm bảo chất lượng sắc nét kênh hình và kênh chữ . Mặt khác, cần phải đảm
bảo các thiết bị dạy học cần thiết như bản đồ, tranh ảnh, băng hình để giáo
viên soạn giảng giáo án điện tử thuận tiện và đạt hiệu quả cao trong các tiết
dạy có ứng dụng công nghệ thông tin.
Trong quá trình thực hiện đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Vì
vậy, tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành của đồng nghiệp và các thầy
cô giáo để đề tài được hoàn hiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Vĩnh Lộc, ngày 09 tháng 5 năm 2011.
Người thực hiện đề tài:
Lê Thị Thu
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC NHÀ TRƯỜNG: