Sáng kiến kinh nghiệm
Phần I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài.
Trong xu thế chung của dạy học hiện nay, người ta coi dấu hiệu cơ bản
của phương pháp là tính chất tổ chức chỉ đạo hoạt động nhận thức của giáo viên
và học sinh. Mỗi phương pháp đảm bảo một tính chất xác định hoạt động nhận
thức của học sinh, tiếp nhận một cách chủ động các tri thức do giáo viên truyền
đạt hay độc lập tìm tòi, nghiên cứu để lĩnh hội tri thức. Giáo viên chỉ giúp học
sinh định hướng vấn đề và chịu trách nhiệm cố vấn trong quá trình học tập của
các em. Qua phương tiện trực quan giúp các em nắm vấn đề một cách chắc chắn
và bền vững, bồi dưỡng phương pháp học tập và kỹ năng vận dụng tri thức và là
nhịp để học sinh rèn luyện ý chí và năng lực hoạt động sáng tạo. Rèn luyện được
kỹ năng quan sát, tìm tòi là phẩm chất cho sự phát triển và thành đạt lâu dài của
một con người, phương tiện trực quan còn có tác dụng giáo dục rèn luyện cho
học sinh một cách toàn diện đáp ứng được nhiệm vụ trí dục - đức dục tốt nhất.
Trong việc sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học các kiến thức
hình thái, giải phẩu đóng một vai trò rất quan trọng. Ở lứa tuổi học sinh lớp 8
kinh nghiệm sống còn ít, vốn hiểu biết còn nghèo nàn, các biểu tượng tích luỹ
còn hạn chế, các em còn nặng về tư duy hình tượng cụ thể, tư duy thực nghiệm
thì việc xây dựng các khái niệm đòi hỏi phải lấy "trực quan" làm điểm tựa. Vậy
làm thế nào giúp HS lĩnh hội sâu sắc, vững chắc các đặc điểm hình thái giải phẩu
và giúp HS hiểu rõ mối quan hệ nhân quả trong các hiện tượng, các quá trình
sinh lí.
Căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, nội dung bài học và
mục tiêu đào tạo là hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh, tạo
những tiền đề để các em trở thành “người lao động có tri thức và có tay nghề, có
năng lực thực hành, tự chủ, năng động và sáng tạo ” cũng như qua thực tế tôi
đang giảng dạy tại trường với cơ sở vật chất trang thiết bị của bộ môn sinh trong
nhà trường khá đầy đủ và hiện đại. Trên cơ sở đó tôi mạnh dạn chọn đề tài "Sử
dụng phương tiện trực quan trong dạy học các kiến thức hình thái, giải phẩu của
môn sinh học lớp 8” đạt hiệu quả và chất lượng cao trong dạy học.

tim lại tăng? Hoặc giải thích câu ” Trời nóng chống khát; trời mát chống
đói”
Nội dung sinh học 8 có nhiều mối liên hệ với chương trình SH7. Do
đó quá trình dạy học cần quán triệt tính kế thừa của các kiến thức trong
việc xây dựng các khái niệm mới (kiến thức giải phẫu) và phát triển các
khái niệm có tính chất đại cương (cấu tạo tế bào của cơ thể, tính thống nhất
giữa cấu trúc và chức năng, giữa các hệ cơ quan trong cơ thể và giữa cơ thể
với môi trường )
2. Đặc điểm đối tượng ngiên cứu:
Về thuận lợi: Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 8D, 8E, 8G đa số
nằm trong độ tuổi 13-14, là lớp có nhiều học sinh chăm ngoan học giỏi có
ý thức trong mọi hoạt động, có tinh thần tập thể và có trách nhiệm cao
trong học tập, quan tâm giúp đỡ nhau cùng tiến bộ.
Về khó khăn: Bên cạnh đó lớp còn có một vài học sinh có khả năng
tiếp thu chậm, còn rụt rè và chậm chạp, chưa nhiệt tình trong mọi công
việc, chưa chịu khó trong phương pháp học tập tích cực.
3. Phương pháp dạy các kiến thức hình thái, giải phẫu:
3.1. Vai trò của các phương tiện trực quan trong dạy học các
kiến thức hình thái, giải phẩu.
Dạy các kiến thức hình thái, giải phẫu cần coi trọng nguyên tắc trực
quan. Vận dụng nguyên tắc này GV thường sử dụng các phương tiện trực
quan như:
- Các vật thật bao gồm các mẫu tươi, mẫu ngâm, các tiêu bản hiển vi.
- Các vật tượng hình như mô hình, tranh vẽ, các hình chụp, hình vẽ
trên bảng hoặc các sơ đồ cấu tạo, phim đèn chiếu
- Trong các loại phương tiện trên thì mẫu tươi có nhiều ưu điểm hơn
cả. Nó cho phép học sinh hiểu rõ hình dạng, màu sắc và kích thước thực
Người thực hiện: Nguyễn Thị Phượng Trang 2
Sáng kiến kinh nghiệm
của các đối tượng quan sát đôi khi còn cho các em thấy rõ qua cảm giác,

Đặc biệt, cơ thể người cũng là một phương tiện trực quan sống cần
được khai thác trong quá trình dạy các kiến thức hình thái, giải phẫu.
Chẳng hạn, mắt với màng giác, mống mắt, con ngươi; lưỡi với các gai vị
giác, da với các sản phẩm của da (lông, móng); tai ngoài… các chi, xương
đai, các loại khớp, các bắp cơ… có thể quan sát trực tiếp trên cơ thể mình
hoặc bạn.
3.2. Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan trong dạy
học:
- Phương tiện trực quan sẽ đóng vai trò chủ yếu và tích cực trong quá
trình nhận thức khi chúng được sử dụng như một “nguồn” để dẫn tới kiến
thức. Ở đây học sinh độc lập quan sát dưới sự tổ chức và chỉ đạo của giáo
Người thực hiện: Nguyễn Thị Phượng Trang 3
Sáng kiến kinh nghiệm
viên để đi tới những kết luận cũng là những kiến thức cần lĩnh hội. Quan
sát lúc này mang tính chất tìm tòi, nghiên cứu. Nó có tác dụng phát huy
tính chủ động, độc lập, phát triển óc quan sát, phát triển tư duy cho học
sinh.
- Hình vẽ trong SGK cũng được sử dụng làm phương tiện cung cấp
thông tin về cấu tạo của một cơ quan hay hệ cơ quan mà học sinh phải tự
tìm hiểu, tự nghiên cứu và hoàn thành các bài tập có tính chất củng cố để
nắm chắc kiến thức.
4. Kết quả thực nghiệm và nhận xét:
4.1 Kết quả trước khi áp dụng (Khảo sát ban đầu)
Khối lớp Giỏi Khá Trung bình Yếu - kém
Lớp TS SL TL SL TL SL TL SL TL
8D 37 3 8.1 12 32.4 15 40.5 7 18.9
8E 34 1 2.9 11 32.4 16 47.1 6 17.6
8G 30 15 50 14 46.7 1 3.3 0 0
TC 101 19 18.8 37 36.6 32 31.7 13 12.9
4.2. Kết quả sau khi vận dụng:

- Loại giỏi tăng 5.9%
- Loại yếu giảm 5.9%
* Lớp 8G:
- Loại giỏi tăng 13.4%
- Loại khá giảm 13.4%

Phần III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
1. Kết luận:
Phương pháp dạy học gắn bó với phương tiện trực quan nhất là đối
với việc nghiên cứu về giải phẩu và sinh lí cần tiến hành quan sát và thí
nghiệm. Do đó mô hình, tranh vẽ, mẫu vật thật, mẫu ngâm, tiêu bản hiển vi
và các thiết bị thí nghệm là các phương tiện không thể thiếu. Qua đó
nhằm phát huy được tính tự giác tích cực và tự lực, tính chủ động sáng tạo,
học sinh tự giành lấy kiến thức dưới sự tổ chức và chỉ đạo của giáo viên,
kiến thức thu nhận được sẽ trở thành tài sản riêng của các em. Vì vậy, các
em hiểu bài sâu và nắm vững hơn. Ngoài ra gây hứng thú nhận thức rất lớn
đối với các em, mà hứng thú là yếu tố tâm lí ban đầu có tác dụng tích cực
đối với quá trình nhận thức.
Bên cạnh việc lựa chọn và sử dụng các phương pháp dạy học thích
hợp còn cần quan tâm tới hình thức tổ chức dạy học… Xu hướng dạy học
mới chú trọng nhiều tới hình thức tổ chức dạy học theo nhóm nhỏ, tạo điều
kiện cho nhiều học sinh được trực tiếp tham gia vào hoạt động học tập, có
điều kiện được bộc lộ những suy nghĩ, lập luận, lí giải một vấn đề trong
thảo luận, tranh luận để tìm ra chân lí.
Tất cả mọi khó khăn sẽ vượt qua, nếu có lòng nhiệt tình và ý thức
trách nhiệm cao đối với sự nghiệp giáo dục thế hệ tương lai cho đất nước.
2. Đề nghị:
Trên đây là những phương pháp, kinh nghiệm chủ yếu thường sử
dụng trong giảng dạy bộ môn sinh học lớp 8 và đem lại hiệu quả tối ưu
trong điều kiện cho phép nhưng không loại trừ khả năng vận dụng những