DỰ ÁN “XÂY DỰNG BẢN ĐỒ CẢNH BÁO NGUY CƠ SÓNG THẦN CHO
CÁC VÙNG BỜ BIỂN VIỆT NAM” VÀ MỘT SỐ KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Vũ Thanh Ca
1
, Trần Thục
1
, Nguyễn Đình Xuyên
2
, Phùng Đăng Hiếu
1
,
Nguyễn Xuân Hiển
1
, Trương Đức Trí
1

1
Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường
2
Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam
Tóm tắt: Các kết quả phân tích cấu trúc các đới đứt gẫy có thể xảy ra động đất
có kèm theo sóng thần trên toàn khu vực Biển Đông cho thấy rằng có 4 khu vực có
khả năng là nguồn động đất gây sóng thần. Căn cứ vào đó, 13 kịch bản nguồn sóng
thần trên Biển Đông đã được xây dựng cùng với các thông số động đất tạo sóng thần
tương ứng. Các kết quả tính toán mô phỏng quá trình thành tạo và lan truyền của sóng
thần trên phạm vi toàn Biển Đông theo các kịch bản bằng các mô hình số trị đã được
kiểm chứng giúp khẳng định động đất mạnh tại đới đứt gẫy Manila là nguồn động đất
gây sóng thần nguy hiểm nhất cho vùng biển nước ta. Các kết quả tính toán chi tiết về
độ cao và thời gian lan truyền của sóng thần trên phạm vi toàn Biển Đông và các vùng
ven bờ của Việt Nam với bộ số liệu độ sâu biển đã được hiệu chỉnh do Đoàn đo đạc và
biên vẽ hải đồ, Bộ Tham mưu hải quân sẽ được sử dụng để xây dựng các bản đồ cảnh

cao không quá 50cm ở giữa đại dương và khó có thể nhận ra. Khi tới vùng nước nông,
nó giảm dần tốc độ, dồn nén năng lượng và dâng cao nước một cách tức thì. Với áp
lực của một cột nước dựng đứng và khả năng xói mòn rất mạnh, sóng thần gây ra
những tổn hại rất lớn về người và vật chất tại vùng nó tấn công. Với cùng một trận
sóng thần, độ cao của sóng thần tại những vùng biển cạnh nhau có thể là rất khác
nhau, phụ thuộc vào điều kiện địa hình đáy biển.
Lịch sử thế giới đã ghi nhận được những trận sóng thần có sức tàn phá khủng
khiếp. Gần đây nhất, vào ngày 26 tháng 12 năm 2004, một trận động đất lớn thứ tư kể
từ năm 1900 đã xảy ra ngoài khơi đảo Sumatra, Indonesia. Trận động đất được đánh
giá là có cường độ hơn 9,0 độ Rích te đã gây ra một dải đứt gẫy dài tới 1200km. Nó
tạo ra sóng thần có độ cao hơn 12m tại nhiều khu vực. Sóng thần đã giết hại hơn
283.000 người ở các vùng bờ Đại Tây Dương và làm cho hơn 1.100.000 người mất
nhà cửa. Những thiệt hại do trận sóng thần này gây ra phải mất nhiều năm mới có thể
khắc phục được. Trận sóng thần xảy ra vào ngày 7 tháng 8 năm 1998 tại Papua New
Guinea đã làm chết 2182 người và hơn 500 người mất tích.
Do khả năng tàn phá rất nghiêm trọng của sóng thần, từ lâu đã có rất nhiều
nghiên cứu trên thế giới về sự hình thành và lan truyền của sóng thần. Các nghiên cứu
đều tập trung vào mục đích xây dựng một hệ thống dự báo và cảnh báo sóng thần có
thể cho phép tính toán dự báo và đưa ra bản tin cảnh báo sóng thần với thời gian ngày
càng rút ngắn. Sử dụng các số liệu về động đất và sóng thần trong quá khứ, các nghiên
cứu đã tìm cách xác định tính chất của các trận động đất có gây sóng thần và các thông
số động đất tương ứng; đồng thời, xác lập mối liên hệ giữa các thông số của động đất
và các thông số của sóng thần để dự báo sự hình thành của sóng thần dựa trên các
thông số của động đất như chiều dài, chiều rộng và độ sâu của dải đứt gẫy chính, góc
nghiêng, góc trượt, hướng đứt gẫy, khoảng cách và tốc độ dịch chuyển của khối đất đá.
Do giới hạn chính xác của việc đo đạc các thông số động đất cũng như của các
mô hình tính hình thành sóng thần, các tính toán về cường độ sóng thần dựa trên các
thông số động đất có độ chính xác không cao. Vì vậy, ngoài việc tính toán sóng thần
dựa trên các thông số động đất, cần thiết lập một hệ thống quan trắc phát hiện sóng
thần ở ngoài khơi, giúp khẳng định sự tồn tại của sóng thần và hiệu chỉnh các tính toán

quan trọng. Cũng tương tự như thế, ở nước ta hiện nay, với sự phát triển kinh tế, xã hội
và nhu cầu đảm bảo an ninh quốc phòng của cả nước, cùng với chiến lược vươn ra
biển để khai thác một cách hiệu quả hơn vùng biển, ngày càng có nhiều hoạt động xã
hội, kinh tế và quốc phòng trên phạm vi toàn vùng biển. Các hoạt động kinh tế như
khai thác dầu khí, đánh bắt hải sản, giao thông vận tải v.v… ngày càng được tăng
cường. Rất nhiều công trình xây dựng ven bờ như cảng biển, các khu du lịch v.v…
cũng xuất hiện trên toàn dải bờ biển và hải đảo nước ta. Điều đó làm tăng rất nhiều
khả năng tổn thương do các thiên tai gây ra tại vùng biển và vùng ven biển Việt Nam.
Như sẽ trình bày trong các phần sau, các nghiên cứu chi tiết cho thấy khả năng xảy ra
sóng thần tại vùng bờ biển nước ta là không lớn. Tuy nhiên, nếu không có các nghiên
cứu để chuẩn bị ứng phó với thiên tai này, một khi thiên tai xảy ra thì hậu quả là không
lường hết được. Xuất phát từ những căn cứ trên, dự án “Xây dựng bản đồ cảnh báo
nguy cơ sóng thần cho các vùng bờ biển Việt Nam” được thực hiện với mục đích
chuẩn bị để phòng tránh thiên tai do sóng thần gây ra.
1.2 Hệ thống cảnh báo nguy cơ sóng thần
Hệ thống cảnh báo sớm nguy cơ sóng thần là một công cụ
không thể thiếu được trong công tác phòng tránh, ứng phó giảm nhẹ
thiên tai do sóng thần gây ra. Theo quan điểm của UNESCO/IOC, để
xây dựng hệ thống cảnh báo và giảm nhẹ thiên tai sóng thần cần (1)
đánh giá nguy cơ sóng thần; (2) xây dựng hệ thống cảnh báo nguy
cơ sóng thần có tính đến các nguồn gây sóng thần tại chỗ, trong khu
vực gần và ngoài xa; và (3) chuẩn bị đối phó với thiên tai cũng như
có các biện pháp giảm nhẹ thiên tai.
Để xây dựng một hệ thống cảnh báo nguy cơ sóng thần hiệu
quả, cần phải tiến hành các bước chuẩn bị sau đây:
1) Xác định nguy cơ sóng thần và các biện pháp giảm thiểu
thiệt hại; xây dựng tập bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần có tính
đến các phương án sơ tán dân; ra bản tin cảnh báo kịp thời. Với các
trận sóng thần gây ra do động đất ở xa, thời gian lan truyền của
sóng thần từ khu vực xảy ra động đất tới vùng bờ là khá lớn nên có

Với điều kiện nước ta, rất khó mua, lắp đặt và duy trì các thiết bị này.
Vì vậy, hệ thống cảnh báo sớm sóng thần của nước ta sẽ bao gồm hệ
thống các máy đo địa chấn để phát hiện động đất, các bản đồ cảnh
báo nguy cơ sóng thần và các phần mềm tương ứng cho phép tính
toán thời gian sóng thần tới mỗi vùng bờ biển và độ cao sóng thần
tương ứng.
2. Khả năng xảy ra sóng thần ven biển Việt Nam
Ở nước ta, từ trước tới nay chưa có hệ thống quan trắc sóng thần nên chưa ghi
nhận được thông tin nào về sóng thần. Thông thường, các kết quả điều tra về sóng thần
ở ven biển nước ta chủ yếu dựa trên trí nhớ của người dân vùng ven biển. Với cách
điều tra này, chỉ có thể có được tư liệu trong khoảng thời gian 30 tới 40 năm gần đây.
Theo các kết quả điều tra trong dân của nhóm thực hiện dự án, đã có nhiều thông tin
trong dân về hiện tượng sóng thần xảy ra ở các vùng biển khác nhau. Tuy nhiên, các
phân tích chi tiết dựa theo thông tin về các trận động đất xảy ra trên Biển Đông, các
cơn bão và điều kiện thời tiết cho thấy rằng trong hầu hết các trường hợp, sóng thần bị
nhầm lẫn với nước dâng do bão hay sóng ngắn. Theo một số báo cáo, sóng thần đã
từng xảy ra ở ven biển Thừa Thiên-Huế và, Nam Định, Đà Nẵng, Phan Thiết, Nha
Trang v.v. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng rõ ràng để khẳng định hay phủ nhận những
thông tin trên. Gần đây nhất, các kết quả khảo sát của Nguyễn Văn Lương và nnk
(2007) cho thấy rằng vào năm 1923, khi núi lửa Hòn Tro phun trào, sóng thần đã tấn
công vào bờ biển Nha Trang, làm sập chuồng ngựa của bác sỹ Yersin ở độ cao 6m trên
mực nước biển. Tuy vậy, các điều tra chi tiết của nhóm thực hiện dự án “Xây dựng
bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần cho các vùng bờ biển Việt Nam” đã không tìm
được bất cứ tài liệu ghi chép nào khẳng định sự kiện trên. Các kết quả phân tích biến
đổi của mực nước biển và độ cao sóng biển đo được tại các trạm hải văn ven bờ và
trên đảo của Việt Nam trong thời gian xảy ra động đất cũng không cho thấy dấu hiệu
của sóng thần. Tuy vậy, cũng phải nhấn mạnh rằng các đo đạc mực nước tại các trạm
hải văn chỉ mới được tiến hành trong thời gian gần đây. Hơn nữa, tại nhiều trạm, mực
nước chỉ được đo theo 4 obs và độ cao sóng biển chỉ được đo theo 3 obs trong 1 ngày
nên hầu như không thể sử dụng được để phát hiện sóng thần.

Bởi vậy, có thể sơ bộ kết luận rằng khả năng xảy ra sóng thần ở vùng bờ biển
nước ta là thấp. Tuy vậy, rất cần xây dựng các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần và
hệ thống cảnh báo sớm sóng thần cho vùng bờ biển nước ta.
3. Dự án xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần cho các vùng bờ biển Việt
Nam
3.1 Giới thiệu về dự án
Cơ quan chủ quản: Bộ Tài nguyên và Môi trường
Cơ quan chủ trì: Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường
Cơ quan cùng thực hiện:Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản
Viện Vật lý Địa cầu;
Đoàn đo đạc và biên vẽ Hải đồ, Bộ tham mưu Hải quân
Trung tâm Khí tượng Thuỷ văn Biển
3.2 Mục tiêu của dự án
Nghiên cứu xây dựng tập bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần cho vùng Biển
Đông và ven bờ biển và hải đảo Việt Nam phục vụ công tác phòng chống và giảm nhẹ
thiên tai do sóng thần và tạo cơ sở khoa học cho việc xây dựng hệ thống cảnh báo sóng
thần ở vùng bờ biển nước ta.
3.3 Các nội dung của dự án
Để đạt đươc mục tiêu đã nêu trên, dự án tập trung thực hiện các nội dung chính
sau đây:
- Điều tra, thu thập các số liệu, tài liệu phục vụ dự án: các số liệu về xã hội, dân
cư, kinh tế, chính trị, xã hội của các vùng ven bờ của nước ta; các hải đồ cho toàn Biển
Đông và vùng biển ven bờ nước ta, các bản đồ địa hình, địa mạo trên cạn tại các vùng
ven biển; các đặc điểm địa chất, kiến tạo của khu vực Biển Đông; các số liệu nước
ngoài dùng kiểm chứng các mô hình v.v.
- Xử lý các số liệu, tài liệu phục vụ dự án: quy tất cả các bản đồ địa hình trên
cạn và hải đồ ở dưới nước về hệ quy chiếu quốc gia và mốc độ cao quốc gia; số hoá
các bản đồ phục vụ cho việc áp dụng mô hình số trị tính toán lan truyền và biến đổi
sóng thần cũng như đánh giá các tai biến do sóng thần gây ra.
- Tổng quan các tài liệu nướ c ngoài liên quan tới việc xây

giấy, cơ sở dữ liệu và atlas điện tử, ứng dụng công nghệ GIS và Multimedia);
- Các phương án sơ tán dân để tránh sóng thần cho mỗi vùng bờ với các kịch
bản khác nhau của sóng thần và các kiến nghị/khuyến cáo về quy hoạch phát triển kinh
tế-xã hội trên cơ sở nguy cơ sóng thần;
- Trang web về các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần và các tài liệu liên quan
nằm trong trang web chung của Viện Khí tượng Thuỷ văn;
- Tập báo cáo tổng kết dự án.
3.5 Tiến độ thực hiện dự án
Dự án dự kiến thực hiện trong vòng 30 tháng: từ tháng 6 năm 2006 tới hết
tháng 12 năm 2008.
Năm 2006:
- Mua sắm các thiết bị cần thiết;
- Khảo sát thu thập các số liệu cần thiết phục vụ dự án tại vùng ven bờ biển Việt
Nam và các số liệu kiểm chứng mô hình trên thế giới;
- Nghiên cứu xây dựng 12 kịch bản động đất gây sóng thần;
- Đi học tập về các tính chất động đất và sóng thần trong vùng Biển Đông và
phương pháp xây dựng các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần ở Philippines.
Năm 2007:
- Đi học tập về các tính chất động đất và sóng thần trong vùng Biển Đông và
phương pháp xây dựng các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần ở Honolulu;
- Nghiên cứu xây dựng và kiểm các mô hình số trị cần thiết phục vụ tính toán
(mô hình thành tạo sóng thần từ động đất, mô hình tính toán lan truyền của sóng thần
trên Biển Đông, mô hình tính toán ngập lụt do sóng thần gây ra);
- Thu thập, số hoá các hải đồ, thu thập và biên tập các bản đồ địa hình phục vụ
tính toán lan truyền sóng thần trên Biển Đông và trên bờ;
- Tính toán lan truyền sóng thần trên Biển Đông theo các kịch bản. Phân tích,
xây dựng các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần trên biển (các kịch bản sóng thần
trên biển).
Năm 2008:
- Nghiệm thu các kịch bản sóng thần trên biển, chuyển giao cho Trung tâm

loại mô hình khác như mô hình đơn nguồn, đa nguồn. Các mô hình đơn nguồn đơn
giản, dễ áp dụng nhưng độ chính xác không cao. Các mô hình đa nguồn tuy có độ
chính xác cao hơn nhưng yêu cầu thời gian tính toán rất dài và quá nhiều thông tin bổ
sung về động đất. Để xác định đầy đủ các thông số trên, đôi khi cần thời gian tới hàng
tháng. Vì vậy, rất khó áp dụng các mô hình này trong thực tế của công tác nghiệp vụ
cảnh báo sớm nguy cơ sóng thần.
Theo mô hình cặp lưỡng nguồn của Okada, các thông số của động đất gây sóng
thần bao gồm toạ độ chấn tâm, chiều dài đới đứt gẫy L, chiều rộng đới đứt gẫy W, độ
sâu chấn tiêu động đất h, góc cắm
δ
, góc trượt
λ
, góc phương vị
θ
và độ dài trượt
trung bình
0
u
.
Trên cơ sở phân tích chi tiết tính chất của các đới đứt gẫy trong khu vực Biển
Đông với cơ chế động đất trượt chờm thuận nghịch, tức là có khả năng tạo động đất
gây sóng thần, đã xác định được 13 kịch bản động đất gây sóng thần với các thông số
như trong bảng 1:
Bảng 1: Các thông số động đất gây sóng thần theo các kịch bản
Kịc
h
bản
Cấp
độn
g

1 7.0 119.10 17.50 35 21 5 15 90 177 1.6
2 7.5 119.10 17.50 73 31 8 15 90 177 2.9
3 8.0 119.10 17.50 151 47 12 15 90 177 5.28
4 8.5 119.10 17.50 313 70 18 15 90 177 9.61
5 9.0 119.10 17.50 646 105 27 15 90 177 17.49
6 7.0 121.80 23.53 35 21 5 15 90 87 1.6
7 7.5 121.80 23.53 73 31 8 15 90 87 2.9
8 8.0 121.80 23.53 151 47 12 15 90 87 5.28
9 8.5 121.80 23.53 313 70 18 15 90 87 9.61
10 9.0 121.80 23.53 646 105 27 15 90 87 17.49
11 7.0 109.75 12.00 50 14 10 90 -45 180 1.67
12 7.0 110.46 18.13 50 14 10 78 -45 57 1.67
13 7.5 110.46 18.13 89 25 17 78 -45 57 2.97
Các kịch bản từ 1 đến 5 là các kịch bản tương ứng với các trận động đất có khả
năng gây sóng thần tại đới hút chìm Manila. Các kịch bản từ 6 đến 10 là các kịch bản
tương ứng với các trận động đất có khả năng gây sóng thần tại đới hút chìm Ryukyu,
nam Đài Loan. Tất cả các kịch bản từ 1 đến 10 tương ứng với các kịch bản sóng thần
có vùng nguồn xa. Kịch bản số 11 tương ứng với động đất có khả năng gây sóng thần
tại vùng biển ngoài khơi Nam Trung Bộ. Các kịch bản 12 và 13 tương ứng với các trận
động đất có khả năng gây sóng thần tại phía nam Đảo Hải Nam, Trung Quốc. Các kịch
bản từ 11 tới 13 tương ứng với các kịch bản sóng thần có vùng nguồn gần.
Cần phải nhấn mạnh rằng các kịch bản động đất gây sóng thần như nêu ở trên
chỉ dựa trên các tài liệu nghiên cứu và số liệu động đất và kiến tạo trong khu vực Biển
Đông cho tới nay. Trong tương lai, với các kết quả nghiên cứu tốt hơn, rất có thể phải
xem xét để chỉnh sửa, bổ sung các kịch bản động đất gây sóng thần nhằm xây dựng bổ
sung các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần, phục vụ tốt hơn nhiệm vụ cảnh báo nguy
cơ sóng thần.
4.2 Mô hình số trị tính toán lan truyền sóng thần trên Biển Đông
Một mô hình số trị đã được phát triển để mô phỏng sự lan truyền của sóng thần
trên toàn Biển Đông phục vụ tính toán, dự báo và xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ

∂
+
∂
∂
+
∂
∂
φ
φ
λφ
η
vdud
Rt
(1)
fv
d
R
gh
R
gu
R
vu
R
u
t
u
+
∂
∂
=

∂
∂
+
∂
∂
+
∂
∂
+
∂
∂
φφφλφ
cos
(3)
Với
λ
là kinh độ,
φ
là vĩ độ,
( ) ( ) ( )
φλφληφλ
,,,,, httd +=
là độ sâu toàn phần của
nước khi có sóng thần,
( )
t,,
φλη
là dao động mực nước khi có sóng thần,
( )
φλ

đảm bảo mô phỏng sự lan truyền của sóng thần một cách chính xác. Tuy nhiên, khi
vào tới gần bờ với độ sâu nhỏ thì bước sóng của sóng thần giảm đi một cách đáng kể,
chỉ còn khoảng lớn hơn 30km. Vì vậy, để mô phỏng sự lan truyền của sóng thần trên
toàn bộ Biển Đông, lưới tính dùng trong mô hình theo cả hai hướng kinh và vĩ có độ
phân giải 2 phút. Địa hình đáy biển và đường bờ được lấy theo số liệu trên hải đồ. Với
bước lưới này, không thể mô phỏng được sự lan truyền của sóng thần trong vùng ven
bờ với độ chính xác cao. Vì vậy, các giá trị tính toán sóng thần bằng mô hình mô
phỏng lan truyền của sóng thần ngoài khơi sẽ được dùng làm điều kiện biên cho một
mô hình mô phỏng quá trình lan truyền của sóng thần trong vùng ven bờ. Do điều kiện
thời gian và kinh phí, trong tính toán này chưa đưa vào số liệu địa hình trên cạn. Vì
vậy, chưa tính đến sóng leo lên bờ.
Hiện tại, độ sâu dùng cho tính toán trong mô hình là số liệu ETOPO2 của Mỹ.
Tuy vậy, các số liệu độ sâu có độ chính xác cao hơn, nhất là độ sâu vùng ven bờ sẽ
được lấy theo số liệu hải đồ của Bộ tham mưu Hải quân. Trong thời gian tới, với các
số liệu địa hình đáy biển có độ chính xác cao do Đoàn đo đạc và biên vẽ hải đồ, Bộ
tham mưu hải quân cung cấp, chúng tôi sẽ sử dụng lưới tính có độ phân giải 1 phút
kinh vĩ và lồng các lưới tính có độ phân giải cao hơn ở vùng ven bờ. Đồng thời, sóng
leo tại vùng ven bờ sẽ được tính tới khi tính ngập lụt vùng ven bờ.
Có thể áp dụng các sơ đồ khác nhau để rời rạc hoá các phương trình mô phỏng
sự lan truyền của sóng thần theo thời gian. Sơ đồ có độ chính xác cao nhất là sơ đồ sai
phân thời gian trung tâm ẩn Crank-Nicolson. Tuy nhiên, nếu áp dụng sơ đồ này đòi hỏi
phải giải ẩn hệ phương trình trên toàn bộ miền tính và do vậy phải sử dụng thuật toán
lặp, đòi hỏi một thời gian tính toán rất dài. Vì vậy, để giảm thời gian tính toán, chúng
tôi đã sử dụng một sơ đồ sai phân hiện dạng leap-frog. Sơ đồ sai phân hiện này cho
phép tính mực nước và vận tốc dòng chảy sóng tại tâm của mỗi bước thời gian. Tức là
vận tốc dòng chảy sóng và mực nước không được tính đồng thời tại mỗi bước thời
gian, mà cách nhau 1/2 bước thời gian. Điều đó có nghĩa là độ chính xác của sơ đồ này
tương đương với độ chính xác của sơ đồ sai phân thời gian trung tâm ẩn Crank-
Nicolson nhưng lại không yêu cầu tính đồng thời trên toàn miền tính. Tuy nhiên, để có
thể dùng sơ đồ sai phân này, yêu cầu bước thời gian tính toán phải thoả mãn điều kiện

hoàn toàn có khả năng xảy ra tại đây. Như thấy trên hình 3, độ cao sóng thần vượt quá
1m, tức gây nguy hiểm cho tính mạng con người kéo dài từ Vũng Tàu tới tận Nam
Định. Khu vực có độ cao sóng thần vượt quá 2m, sóng thần đặc biệt nguy hiểm, trải
dài từ Đà Nẵng tới bắc Phan Thiết. Độ cao sóng thần cực đại tại Quảng Ngãi, vượt quá
6m. Như vậy, có thể thấy rằng nếu động đất cấp 8,5 xảy ra tại đới hút chìm Manila,
thảm hoạ sóng thần có thể xảy ra tại vùng bờ biển nước ta và kịch bản 4 là một kịch
bản sóng thần nguy hiểm, cần được xem xét đưa vào cảnh báo nguy cơ sóng thần.
Hình 4: Độ cao sóng thần ven bờ biển và hải đảo Việt Nam theo kịch bản 5
Độ cao sóng thần trên toàn bộ vùng biển Việt Nam tính theo kịch bản 5 với
động đất cấp 9 tại đới đứt gẫy Manila được trình bày trên hình 4. Có thể thấy trên
hình 4 là nếu động đất xảy ra với cường độ như trên, gần như toàn bộ vùng biển Việt
Nam đều chịu ảnh hưởng của sóng thần mạnh. Khu vực có độ cao sóng thần không
đáng kể là một dải rất hẹp gần Móng Cái ở phía Bắc và Kiên Giang ở phía Nam. Khu
vực có độ cao sóng thần lớn hơn 1 m, tức là sóng thần có khả năng gây nguy hỉểm tới
tính mạng con người, trải dài từ Hải Phòng tới tận Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh). Khu
vực có sóng thần đặc biệt nguy hiểm, với độ cao sóng thần vượt quá 2 m kéo dài suốt
từ Quảng Trị tới Phan Thiết. Đặc biệt, tại Quảng Ngãi, độ cao sóng thần lớn nhất đạt
trên 14m. Như vậy, nếu động đất với cường độ như trên xảy ra, thảm hoạ do sóng thần
gây ra có thể xảy ra trên vùng bờ biển Việt Nam.
Tuy nhiên, như đã thảo luận ở trên, có rất ít khả năng động đất cấp 9 xảy ra tại
đới đứt gẫy Manila. Khả năng lớn nhất của động đất xảy ra tại đây là động đất cấp 8,5.
Tuy vậy, vì mục đích của nghiên cứu là xây dựng các kịch bản sóng thần nên chúng
tôi vẫn đưa kịch bản động đất cấp 9 vào đây.
Hình 5: Độ cao sóng thần ven bờ biển và hải đảo Việt Nam theo kịch bản 10
Các tính toán sóng thần do động đất theo các kịch bản 6 tới 10 (động đất trong
đới hút chìm Ryukyu) đã được tiến hành để kiểm tra mức độ nguy hiểm của sóng thần
trong vùng bờ biển nước ta. Các kết quả tính toán cho thấy rằng động đất với các
thông số theo các kịch bản từ 6 tới 9 không gây sóng thần đáng kể cho vùng bờ biển
nước ta nên các kịch bản này không được xét đến. Hình 5 trình bày phân bố độ cao
sóng thần ven biển nước ta nếu động đất xảy ra theo kịch bản 10. Có thể thấy rằng

kịp thời, phục vụ việc giảm nhẹ thiên tai do sóng thần gây ra.
5. Kết luận
Các kết quả tính toán sóng thần do động đất trên Biển Đông cho thấy nguồn
động đất gây sóng thần nguy hiểm nhất là động đất lớn hơn cấp 8 tại đới hút chìm
Manila. Vì đới hút chìm này khá dài (khoảng 1000km), việc dịch chuyển nguồn dọc
theo nó sẽ tạo ra các kịch bản động đất gây sóng thần khác nhau. Do vậy, các kịch bản
sóng thần được sử dụng để xây dựng bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần sẽ được xây
dựng trên cơ sở dịch chuyển chấn tâm động đất dọc theo đới hút chìm Manila. Ngoài
ra, một kịch bản sóng thần do động đất mạnh tại đới hút chìm Ryukyu và 2 kịch bản
sóng thần do động đất mạnh cấp 7,5 tại khu vực phía nam Đài Loan gây ra sẽ được sử
dụng để xây dựng các bản đồ cảnh báo nguy cơ sóng thần.
Tài liệu tham khảo
1. Okada,Y.(1985) Surface deformation due to shear and tensile faults in a
half-space, Bull.Seism.Soc.Am., 75, 1135-1154.
2. Okada,Y.(1995) Simulated empirical law of coseismic crustal deformation,
J.Phys.Earth, 43, 697-713.
3. Okada,Y.(1993a) Fault models for hypothetical "West Kanagawa Earthquake" and
anticipated crustal deformation fields, J. Geography, 102, 445-456.(in Japanese).
4. Okada,Y.(1993b) Study of continuous crustal deformation to gridge geodesy
and seismology, Proc. Symp. Research of Crustal Movements in the Future:
Observation and Earthq. Pred., Yugashima, 106-114.(in Japanese).
5.Okada,Y.(1992a) Internal deformation due to shear and tensile faults in a half-space,
Bull. Seism. Soc. Am., 82, 1018-1040.
6. Okada,Y.(1992b) Empirical earthquake prediction and deterministic earthquake
prediction, Proc. Symp. Physics of Earthq. Field in the Crust, Tokyo, 135-136.(in
Japanese).
7. Titov V.V. and F.I. Gonzalez (1997) Implementation and testing of the method of
splitting tsunami (MOST), NOAA Technical memorandum ERdL PMEL-112.
8. Vũ Thanh Ca, Trần Thục (2005) Mô hình số trị tính toán sự truyền lũ trên địa hình
rất phức tạp. Tạp chí KHKT Thủy lợi và Môi trường, Số 9, tháng 6 năm 2005.