1

CHƢƠNG TRÌNH MÔ ĐUN
Tên mô đun: Biện pháp cơ lý
Mã số mô đun:MĐ03 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Mã tài liệu: MĐ 05 3
LỜI GIỚI THIỆU
Thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) có vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực sản
xuất nông nghiệp, giúp cho nông dân bảo vệ cây trồng của mình tránh đƣợc sự
phá hoại của các loài dịch hại, đặc biệt khi dịch hại gây hại với số lƣợng cao và
trên diện tích rộng lớn. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc BVTV phải đảm bảo
đúng nguyên tắc và cần phải kết hợp với các biện pháp khác, chỉ nên sử dụng
thuốc hóa học khi thật cần thiết thì mới mang lại hiệu quả cao. Nếu sử dụng
thuốc BVTV không đúng kỹ thuật, không đúng thời điểm cần thiết thì chẳng
những sẽ không mang lại hiệu quả mà đôi khi còn làm ảnh hƣởng xấu cho cây
trồng, cho con ngƣời, môi trƣờng sống của cộng đồng.
Biện pháp hóa học đang đƣợc sử dụng rộng rãi vì nó dễ áp dụng trong các
điều kiện, hoàn cảnh, mọi trình độ sản xuất. Tuy nhiên một trong những vấn đề
cần lƣu ý là trên thị trƣờng nông dƣợc hiện nay có nhiều hoạt chất và tên thƣơng
phẩm. Vì vậy trong khâu chọn lựa thuốc ngƣời dân phải hết sức cẩn thẩn để
chọn cho mình thuốc có chất lƣợng cao nhất.
Trong mô đun Biện pháp hóa học, chúng tôi giới thiệu về vai trò, sử dụng
thuốc theo nguyên tắc 4 đúng và an toàn trong khi sử dụng thuốc.
Tuy vậy, với khuôn khổ nội dung cho phép của chƣơng trình đào tạo và do
những hạn chế về phƣơng pháp biên soạn nên giáo trình mô đun: Biện pháp cơ
lý chắc chắn sẽ không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi chân thành mong
nhận đƣợc sự đóng góp ý kiến quý báu của anh chị em đồng nghiệp và bạn đọc
để chúng tôi bổ sung, sửa đổi cho giáo trình ngày càng hoàn thiện, góp phần vào
sự nghiệp đào tạo nghề hiện nay.
Các tác giả bày tỏ sự biết ơn với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,
Bộ Lao động thƣơng binh và Xã hội, Tổng cục dạy nghề, Ban giám hiệu, tập thể
giảng viên khoa Trồng trọt-Bảo vệ thực vật, trƣờng Cao đẳng Nông nghiệp Nam


6
CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN BIỆN PHÁP HÓA HỌC
Mã số mô đun: MĐ05
Gii thiệu:
Biện pháp hóa học tiêu diệt dịch hại nhanh, có khả năng ngăn chặn dịch
khi chúng bùng phát số lƣợng lớn, đem lại hiệu quả nhanh, dễ thấy. Biện pháp
hóa học dễ sử dụng rộng rãi, cho hiệu quả kinh tế cao nếu sử dụng đúng. Tuy
nhiên biện pháp hóa học thƣờng độc hại cho ngƣời và vật nuôi. Khi sử dụng liên
tục, không đúng kỹ thuật đã gây ra những hậu quả xấu nhƣ phá vỡ cân bằng sinh
thái, tiêu diệt thiên địch của dịch hại, gây tính chống thuốc cho dịch và để lại dƣ
lƣợng thuốc trong nông sản. Vì vậy việc sử dụng thuốc hóa học hợp lý là biện
pháp phòng trừ dịch hại phổ biến và thông dụng, rất quan trong trong hệ thống
IPM.
Thuốc bảo vệ thực vật có mặt lợi và mặt hại. Các hậu quả xấu xảy ra khi
chúng ta sử dụng thuốc không đúng. Vì vậy việc sử dụng thuốc hợp lý tức là làm
cách nào đó để thuốc phát huy đƣợc những mặt có lợi và hạn chế đến mức thấp
nhất những hậu quả xấu có thể xảy ra. Đây cũng là mục tiêu chủ yếu của việc sử
dụng thuốc học trong việc quản lý dịch hại tổng hợp (IPM).
7
BÀI 1: KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÕ CỦA THUỐC HÓA HỌC
TRONG CÔNG TÁC BẢO VỆ THỰC VẬT
Mã bài: MĐ05-1
Mục tiêu:
Sau khi học xong bài học này người học có khả năng:
- Mô tả đƣợc một số khái niệm về thuốc hóa học
- Xác định đƣợc vai trò của thuốc hóa học đến dịch hại

và kinh doanh thuốc
+ Tham quan một số mô hình thí điểm sử dụng thuốc bảo vệ thực
vật
- Tiến hành:
+ Giáo viên chuẩn bị địa bàn thực tập
+ Lớp tiến hành tham quan
+ Ghi chép, tổng hợp, nhận xét đánh giá
+ Viết bài thu hoạch

Yêu cầu về đánh giá kết quả học tập
Tiêu chí đánh giá
Cách thức đánh giá
Kiến thức cơ bản về khái niệm và vai
trò của thuốc
Thông qua câu hỏi phát vấn
khả năng quan sát, ghi chép, tổng hợp
và nhận xét

Ghi nh:
- Ƣu nhƣợc điểm của thuốc hóa học trong bảo vệ thực vật và đời sống

9
- Danh mục thuốc bảo vệ thực vật đƣợc phép sử dụng ở Việt Nam thƣờng
thay đổi theo quyết định của bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, do vậy tùy
vào thời điểm giảng dạy mà cập nhật số liệu.

CÁC THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN:
Cân bằng sinh học: là mối quan hệ của sinh vật trong tự nhiên nói chung
và trong hệ sinh thái đồng ruộng nói riêng xảy ra cân bằng



11
2. Sử dụng thuốc theo nguyên tắc 4
đúng
Để sử dụng thuốc BVTV một cách hiệu
quả, các nhà chuyên môn luôn khuyến cáo
phải thực hiện theo nguyên tắc “4 đúng”:

a. Đúng thuốc:
- Chọn loại thuốc có hiệu quả cao đối
với đối tƣợng dịch hại cần phòng trừ và loại
cây trồng hoặc nông sản cần đƣợc bảo vệ
mà chọn đúng loại thuốc và dạng thuốc cần
sử dụng.
- Ít độc đến ngƣời đi phun thuốc. Hình 4.2.1: Bốn nguyên tắc sử dụng thuốc
- Ít nguy hại đối với ngƣời tiêu thụ những nông sản thu hoạch trên cây trồng
đã phun thuốc.
- An toàn đối với cây trồng.
- Ít độc với sinh vật có ích (gia súc, cua, cá, tôm, ong mật, thiên địch của sâu
hại ).
- Không lƣu tồn lâu dài trong nguồn nƣớc, trong đất.
- Thuốc có nguồn gốc xuất xứ, có tên trong danh mục thuốc đƣợc phép sử
dụng tại Việt Nam
b. Đúng nồng đ-liều lƣợng: chỉ nên pha thuốc đúng theo liều lƣợng
khuyến cáo trên nhãn chai thuốc, không nên tăng thêm liều lƣợng hoặc giảm bớt
liều lƣợng đã đƣợc khuyến cáo và đặc biệt là cần phải đảm bảo đủ lƣợng nƣớc
phun trên đơn vị diện tích.

12
Hình 4.2.2: Đong thuốc bằng dụng cụ đo lƣờng

- Phải phun rải cho thuốc bám đƣợc đều khắp các bộ phận của cây bị sâu
bệnh phá hại.
Ví dụ: rầy nâu sinh sống ở phần gốc lúa cho nên cần hƣớng vòi phun vào sát
gốc lúa nơi rầy bu hoặc trƣớc khi phun nên cho nƣớc ngập ruộng để rầy nâu di
chuyển lên cao, phun xịt dễ trúng rầy hơn. Chỉ nên sử dụng vòi phun một béc để
rà cần phun sát vào gốc lúa thì hiệu quả sẽ cao hơn, không sử dụng cần phun
nhiều béc để phun thuốc trị rầy nâu, vì làm nhƣ thế sẽ không đƣa đƣợc cần phun
sát vào gốc lúa. Nhện đỏ ở mặt dƣới lá nên khi phun ta phải tập trung phun mặt
dƣới lá
3. Đảm bảo an toàn khi dùng thuốc bảo vệ thực vật
- Chuẩn bị trƣớc khi phun thuốc:
+ Chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ nhƣ:
Bình phun, thuốc, xô nƣớc, que
khuấy và đầy đủ dụng cụ lao động
nhƣ: mũ, kính, khẩu trang
+ Chuẩn bị nơi pha thuốc: Gần ruộng phun, xa nguồn nƣớc ăn, xa chuồng trại,
gia súc

14
- Phun thuốc trên đồng ruộng:
+ Không phun thuốc vào lúc trời nắng gắt, oi bức.
+ Không đi phun thuốc ngƣợc chiều gió, lúc gió to.
- Vệ sinh sau khi phun thuốc:
+ Thu dọn vỏ chai, bao bì thuốc đem chôn sâu ở xa nguồn nƣớc.
+ Khi rửa bình không đổ xuống ao, hồ.
- Ăn uống: Tuyệt đối không ăn uống, hút thuốc lá trong khi pha chế và phun rãi
thuốc. Nếu muốn ăn uống phải rữa tay sạch sẽ và đi ra xa nơi xử lý thuốc
* Một số hình ảnh về xử lý thuốc

a b
Hình 4.2.7: Đọc kỹ hƣớng dẫn trƣớc khi sử dụng (a) và không đổ thuốc từ bình này qua bình
khác (b)
a b
Hình 4.2.8: Phun thuốc ngƣợc chiều gió (a) và Cây đậu nành ngộ độc thuốc (b)

16 Hình 4.2.7: Không sử dụng bảo hộ lao động khi phun thuốc
4. Thực hành

- Có khả năng ngăn chặn dịch khi chúng bùng phát số lƣợng, đem lại hiệu
quả nhanh.
- Tiêu diệt hoặc hạn chế dịch hại trên diện tích rộng lớn, trên các địa hình
và vị trí khác nhau
- Mô đun bện pháp hóa học đƣợc hình thành do sự tích hợp kiến thức về
dịch hại cây trồng với kỹ năng thực hiện các biện pháp sử dụng thuốc hóa học.
- Là mô đung bắt buộc trong chƣơng trình đào tạo nghề sơ cấp quản lý
dịch hại tổng hợp.
2- Mục tiêu
Học xong mô đun này người học có khả năng:
+ Về kiến thức:
- Mô tả đƣợc một số khái niệm về thuốc hóa học
- Giải thích đƣợc vai trò của thuốc hóa học trong công tác bảo vệ thực vật.
- Trình bày đƣợc việc sử dụng thuốc hóa học hợp lý
- Vận dụng đƣợc vào điều kiện cụ thể nhằm lựa chọn đƣợc biện pháp hóa
học phù hợp trong sản xuất
+ Về kỹ năng:

18
- Sử dụng tốt các trang thiết bị trong công việc quản lý dịch hại bằng biện
pháp hóa học
- Thực hiện đƣợc công việc của biện pháp hóa học
- Kiểm tra và tính toán đƣợc một số chỉ tiêu trƣớc và sau khi thực hiện
công việc trong các biện pháp hóa học
+ Về thái độ:
Chịu khó, cẩn thận, có ý thức thực hiện đúng theo quy trình phòng trừ và
bảo vệ môi trƣờng.
3- Nội dung chính
Mã bài
Tên bài

Tích hợp
Vƣờn
trƣờng
54
12

40

2

Kiểm tra hết mô đun 4 4

Cng 72
16
50
6

4. Yêu câu về đánh giá hoàn thanh mô đun
* Phương pháp đánh giá:
- Kiểm tra lý thuyết với hình thức bài kiểm tra viết hoặc trắc nghiệm
- Kỹ năng: kiểm tra kỹ năng thực hành các thao tác thực hiện việc chọn

[3]. Viện bảo vệ thực vật, 1997. Phương pháp nghiên cứu bảo vệ thực vật. NXB
nông nghiệp Hà Nội.

20
[4]. Trần Văn Hai, 2000. Giáo trình hóa bảo vệ thực vật. Tài liệu giảng dạy
trƣờng Đại học Cần Thơ.
[5]. Trần Quang Hùng, 1999. Thuốc bảo vệ thực vật. Nhà xuất bản Nông nghiệp.
[6]. Nguyễn Văn Thiêm và Phan Văn Khổng, 1996. Hướng dẫn quản lý dịch hại
trên lúa (IPM). NXB nông nghiệp.
[7]. Nguyễn Mạnh Chinh và Nguyễn Mạnh Hùng, 1998. Quản lý tổng hợp dịch
hại cây trồng IPM. NXB Nông nghiệp.
[8]. Phan Văn Biên, Bùi Cách Tuyến và Nguyễn Mạnh Chinh, 2002. Cẩm nang
thuốc bảo vệ thực vật. Nhà xuất bản Nông nghiệp.
[9]. Phạm Văn Lầm, 2005. Kỹ thuật bảo vệ thực vật. NXB Lao động.
[10]. Lê Lƣơng Tề, 2005. Giáo trình bảo vệ thực vật. Nhà xuất bản Hà Nội
[11]. Danh mục các loại thuốc bảo vệ thực vật đƣợc phép sử dụng tại Việt Nam
2011. Cục BVTV-Bộ NN và PTNT.
* Ghi chú và giải thích: danh mục thuốc bảo vệ thực vật đƣợc phép sử dụng ở
Việt Nam thƣờng thay đổi theo quyết định, do vậy tùy vào thời điểm giảng dạy
mà cập nhật số liệu.

21
BAN CHỦ NHIỆM XÂY DỰNG
CHƢƠNG TRÌNH DẠY NGHỀ TRÌNH ĐỘ SƠ CẤP
(Kèm theo Quyết định số 2744 /BNN-TCCB ngày 15 tháng 10 năm 2010
của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn)


- Ông Hoàng Văn Hồng - Trƣởng phòng Trung tâm Khuyến nông Khuyến
ngƣ Quốc gia./.