NGUỒN NHÂN LỰC DU LỊCH VÀ PHƯƠNG PHÁP ĐÀO TẠO NGUỒN
NHÂN LỰC PHỤC VỤ CHO SỰ NGHIỆP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TỈNH
PHÚ THỌ
ThS. Trần Văn Khai
Phó Giám đốc Sở VHTT&DL tỉnh Phú Thọ
Theo Thống kê của Ban chỉ đạo quốc gia về đào tạo theo nhu cầu xã hội, Đến năm 2010,
trên cả nước 284 cơ sở tham gia đào tạo du lịch gồm có 62 trường đại học, 80 trường cao đẳng
(trong đó có 8 trường cao đẳng nghề), 117 trường trung học chuyên ngành (có 12 trường trung
cấp nghề), 02 công ty đào tạo và 20 trung tâm, lớp đào tạo nghề. Nhìn chung, chương trình, giáo
trình đào tạo ở các trường đã từng bước được chuẩn hóa, khắc phục phần nào tình trạng dạy
"chay" học "chay" Tuy nhiên, hầu như mỗi giảng viên, mỗi cơ sở đào tạo chỉ cố gắng vận dụng
những gì có sẵn để phục vụ đào tạo, mà chưa có chương trình thống nhất mang tính chuyên
nghiệp, vẫn còn sự chênh lệch về chất lượng đào tạo du lịch giữa các trường nghề với các trường
không thuộc khối này, giữa các trường công lập, với trường ngoài công lập. Chẳng hạn như, nếu ở
các trường trung cấp nghề thiên về thực hành cho sinh viên thì các trường đại học, cao đẳng lại
nghiêng về hướng hàn lâm, thiếu trầm trọng việc thực hành. Tại Phú Thọ cũng thể hiện khá rõ nét
điểm này: ở Trường Cao đẳng nghề, tổ Du lịch- Khách sạn đào tạo nghề ở các lĩnh vực như: Quản
trị khách sạn, Kỹ thuật chế biến món ăn, còn ở các trường Đại học thì việc đào tạo nguồn nhân lực
du lịch thông qua Bộ môn Việt Nam học mà Hướng dẫn viên du lịch được các trường đào tạo ở
Bộ môn này. Mặt khác, thực tế nguồn lao động tại các đơn vị kinh doanh du lịch trên địa bàn tỉnh
Phú Thọ hầu hết là chưa qua đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ du lịch (58%). Nguồn nhân lực lại
là yếu tố tạo nên chất lượng sản phẩm du lịch, để có chất lượng dịch vụ tốt tất yếu phải có được
đội ngũ nhân lực chất lượng đạt chuẩn. Do vậy, điều cấp thiết bây giờ là có được chính sách và
phương pháp đào tạo, đào tạo lại cho đội ngũ lao động đang có về kiến thức và kỹ năng thực hành
cơ bản và tìm ra hướng đào tạo chuyên ngành du lịch rõ ràng để có được những phương pháp
giảng dạy chuyên sâu và hiệu quả cho nguồn nhân lực.
Do vậy, với Hội thảo lần này, tôi đưa ra nội dung tham luận: Nguồn nhân lực du lịch -
phương pháp đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp phát triển nguồn nhân lực du lịch
tỉnh Phú Thọ.
Để đưa ra được những định hướng đào tạo và sử dụng lao động cho ngành du lịch, trước hết
chúng ta cần có một cái nhìn khái quát về du lịch và những đặc điểm cơ bản của nguồn nhân lực

hiện tính thực tế, thực dụng cao. Điều đó cũng chi phối phần nào các mối quan hệ trong ngành
giữa các cá nhân và tổ chức với nhau.
Tính liên ngành, liên vùng cao: Xuất phát từ bản chất của ngành du lịch là một ngành kinh
doanh tổng hợp. Nó không gói gọn trong phạm vi ngành kinh doanh dịch vụ mà nó tạo ra các nhu
cầu về sản phẩm trong ngành văn hóa, thương mại, giao thông. Nó đòi hỏi sự phối kết hợp cao
giữa nhiều lĩnh vực ngành nghề; giữa các vùng miền; giữa các quốc gia trong khu vực và quốc tế.
Tính tổng hợp, kế thừa cao: Nó thể hiện rõ nét ở đội ngũ lao động chất lượng cao hội tụ
được đầy đủ các yếu tố như trình độ chuyên môn vững, dày dặn kinh nghiệm trong nghề, am hiểu
kiến thức khoa học xã hội và khoa học tự nhiên, kỹ năng giao tiếp. Đặc biệt là đút rút kinh nghiệm
thực tiễn của những người đi trước. Trong kinh doanh du lịch, đôi khi xuất hiện tình trạng “hớt
váng” khi thời cơ và điều kiện cho phép. Do vậy lao động trong ngành du lịch cũng thể hiện khá
rõ đặc điểm này: chẳng hạn việc sử dụng lao động chuyên môn cao, nhiều kinh nghiệm đối với
nhóm đối tượng thuộc phân khúc thị trường khó tính, có mức chi trả cao, hoặc sử dụng nhiều lao
động chất lượng cao vào đầu vụ và giảm đi vào thời điểm cuối vụ
Tính luân chuyển nhanh chóng, kịp thời: sự luân chuyển vị trí, nhiệm vụ; luân chuyển địa
bàn, hình thức hoạt động. Ví dụ, nhiều hướng dẫn viên du lịch quốc tế trước đây họ là giáo viên
ngoại ngữ, hay làm các lĩnh vực khác nhưng khi họ làm Hướng dẫn viên du lịch hoặc những vị trí
khác trong ngành du lịch có sử dụng ngoại ngữ, họ thích ứng rất nhanh công việc của mình cũng
như khả năng tìm hiểu tâm lý và sở thích của khách du lịch đặc biệt là khách quốc tế. Môi trường
làm việc du lịch có tính mở cao, do vậy nguồn lao động chất lượng trong xã hội có nhiều điều
kiện ra nhập đội ngũ nhân lực trong lĩnh vực này.
Tính linh hoạt, thích ứng cao đòi hỏi sự tích cực, chủ động, nhạy bén, sáng tạo… của
người làm du lịch nhưng phải luôn tuân thủ luật pháp trên tinh thần “thượng tôn pháp luật” đồng
thời lại phải phù hợp với những thông lệ trong nước và quốc tế, lề luật của các địa phương, vùng
miền. Các khách du lịch ở các nước khác nhau đều có đặc điểm khác nhau, Khi phục vụ khách
quốc tế thị trương châu âu, châu Bắc Mỹ không nên đề cập đến các vấn đề chính trị, quân sự quốc
phòng. Hay khi tiếp xúc với người da màu, không được nhắn đến các yếu tố liên quan đến chủ
nghĩa phân biệt chủng tộc …
Tính chuyên biệt, chuyên nghiệp cao trong một số lĩnh vực đòi hỏi tính chính xác, cụ thể,
khách quan, khoa học. Ví dụ, Hướng dẫn viên phải luôn bình tĩnh, sáng suốt, quyết đoán nhưng

người làm việc ở Phòng Phát triển tài nguyên du lịch- Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 13 cán bộ
chuyên trách ở Phòng VHTT huyện, thành, thị.
c) Lĩnh vực sự nghiệp: Tổng số cán bộ, viên chức có 49 người (2%), gồm 24 cán bộ và lãnh
đạo đơn vị nghiên cứu, trung tâm thông tin, xúc tiến; 15 giảng viên, giáo viên và người lao động
chuyên ngành đào tạo về văn hóa du lịch, hướng dẫn viên du lịch, khách sạn, thực phẩm ở trường
ĐH, CĐ.
Tuy nhiên, đến năm 2013, công tác đào tạo nhân lực du lịch tại địa phương còn rất ít: mới
đạo tạo được 183 sinh viên về chuyên ngành Việt Nam học. Tiếp tục đào tạo 273 sinh viên, học
sinh về chuyên ngành Việt Nam học, Quản trị khách sạn và kỹ thuật chế biến món ăn. Tháng
03/2013 có 01 trường Đại học thành lập bộ môn Văn hóa du lịch;
Những kết quả khiêm tốn trên cũng phản ảnh phần nào tình hình bức tranh du lịch của tỉnh.
Với đặc điểm của nguồn khách du lịch đến Phú Thọ: chủ yếu là khách nội địa, tập trung phần lớn
vào 1 thời điểm cụ thể nên có sự quá tải cục bộ, chủ yếu là khách tâm linh - hành hương về đất Tổ
nên nhu cầu hưởng thụ các dịch vụ bổ sung cho chuyến đi không được cọi trọng, việc đến và đi
của du khách trong thời gian ngắn do vậy, các đơn vị kinh doanh du lịch không có nhiều cơ hội
đáp ứng các yêu cầu của khách cũng như việc phát triển và mở rộng các dịch vụ bổ trợ cũng
không được quan tâm. Chính vì thế, trên địa bàn tỉnh Phú Thọ chưa có hệ thống các khách sạn,
các khu resort cao cấp. Do vậy, không thu hút được nguồn lao động chất lượng cao. Đôi khi cũng
là do từ phía doanh nghiệp, họ không có nhu cầu sử dụng lao động chất lượng cao ở tất cả các vị
trí. Chẳng hạn ở tỉnh Phú Thọ, khách du lịch quốc tế ít, nhu cầu sử dụng các dịch vụ cao cấp
không nhiều, chủ yếu là khách nội địa, không có nhiều yêu cầu khắt khe đối với các dịch vụ bổ
sung, không phải sử dụng nhiều nhân viên giỏi về chuyên môn, thông thạo ngoại ngữ giúp doanh
nghiệp giảm được khá nhiều chi phí - đó là điều hầu hết các doanh nghiệp đều quan tâm và tận
dụng triệt để.
Nhưng trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, môi trường cạnh tranh trở nên bình đẳng hơn
cho các doanh nghiệp. Chỉ có các doanh nghiệp biết cải thiện chất lượng sản phẩm dịch vụ của
mình mới có thể tồn tại và phát triển được. Chính vì vậy động lực lớn nhất để bản thân các doanh
nghiệp phải quan tâm đến việc đào tạo, đào tạo lại nguồn nhân lực của mình chính là mục tiêu, tôn
chỉ phát triển của doanh nghiệp. Bởi nguồn nhân lực chính là một trong hai yếu tố quan trọng
quyết định sự tồn tại của doanh nghiệp. Nguồn nhân lực chất lượng cao sẽ tạo ra sản phẩm dịch

đơn vị.
Phương pháp đào tạo tại chỗ: đây là phương pháp đào tạo phổ biến đối với tất các ngành
nghề. Đào tạo tại chỗ được tiến hành tại địa điểm làm việc và trong phạm vi nội dung các công
việc thực tế tại đó. Đây là phương pháp đào tạo không chính quy và được nhân viên có kinh
nghiệm thực hiện, nhằm truyền đạt lại các kỹ năng thực hiện công việc được giao một cách tốt
nhất cho các nhân viên khác. Là phương pháp đem lại hiệu quả cao nhất vì học viên được trực tiếp
mắt thấy, tai nghe, và thực hành ngay trong khi học, do vậy có được nhiều kinh nghiệm thực tế và
nâng cao kỹ năng xử lý tình huống. Hơn nữa, nó lại ít tốn kém do không phải tổ chức chương
trình đạo tạo một cách chính quy. Học viên có động lực học tập cao hơn do họ xác định được mục
đích của mình phải học để thích ứng tốt với công việc. Tính thực tiến là một ưu điểm lớn của
phương pháp đào tạo này. Tuy nhiên hạn chế của nó cũng không phải ít, những người truyền đạt
kinh nghiệm không phải có đầy đủ kiến thức và có thể truyền tải đầy đủ lượng thông tin cần thiết,
nó chỉ phản ảnh trường hợp cụ thể đôi khi không linh hoạt trong xử lý tình huống bất ngờ, có thể
gây nguy hiểm trong an toàn lao động.
Phương pháp này, các doanh nghiệp kinh doanh du lịch (cả khách sạn và nhà nghỉ đạt tiêu
chuẩn phục vụ khách du lịch, nhà hàng và kinh doanh lữ hành) có thể chủ động mời cán bộ nhiều
kinh nghiệm từ các doanh nghiệp kinh doanh du lịch lớn có uy tín về đào tạo cho đội ngũ lao
động của mình, có thể cả những lao động được đào tạo chính quy nhưng không được thực hành
nhiều vẫn có thể tham gia. Hoặc có thể trực tiếp gửi cán bộ đi học tập kinh nghiệm ở các doanh
nghiệp kinh doanh du lịch uy tín, các khu, điểm du lịch lớn của cả nước như Hà Nội, Đà Nẵng,
Huế, Nha Trang….
Phương pháp hướng dẫn học tập theo các chương trình đã được hoạch định sẵn: Đây là
phương pháp đào tạo không cần sự trung gian của người hướng dẫn. Thông tin được cung cấp cho
các học viên theo các mô-đun, có thể ở dạng sách giáo khoa hoặc dạy trên máy tính. Sau khi đọc
kỹ các mô-đun, học viên phải trả lời các câu hỏi về nội dung trong phần đó. Câu trả lời đúng sẽ
được đưa ra sau khi học viên đã trả lời: một là, đưa ra các câu hỏi, các tình huống hoặc các vấn đề
cho học viên; hai là, bắt buộc mọi cá nhân phải trả lời; ba là, đưa ra thông tin phản hồi chính xác
về câu trả lời của học viên; bốn là, nếu câu trả lời là đúng, học viên sẽ được học tiếp mô-đun tiếp
theo; ngược lại thì họ sẽ phải trả lời lại cho đúng. Như vậy, nó sẽ giúp học viên phải chủ động
trong việc đưa ra sự lựa chọn của mình ở các nội dung khác nhau, khắc phục tình trạng thụ động

lĩnh vực du lịch cho sinh viên, học sinh. Nhưng có điều chỉnh, thay đổi và bổ sung trong thời
lượng cũng như nội dung giảng dạy cho sinh viên. Thay vì giáo viên đang phải truyền đạt cho sinh
viên một lượng kiến thức lý thuyết và sinh viên phải trả bài cho giáo viên chính bằng lượng kiến
thức lý thuyết đã được giáo viên giảng dạy, dễ gây tình trạng sao chép, cứng nhắc không có tính
sáng tạo. Do vậy, ngoài việc kiểm tra kiến thức lý thuyết, nội dung chương trình đào tạo nên bổ
sung sử dụng phương pháp mô phỏng tình huống để cho sinh viên có nhiều điều kiện để làm
việc nhóm, áp dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành và rèn luyện kỹ năng giao tiếp cũng như xử
lý tình huống của mỗi cá nhân.
Đào tạo ngắn hạn: là hình thức đào tạo chủ yếu giải quyết những tồn tại về chất lượng
nguồn nhân lực du lịch tỉnh Phú Thọ hiện nay. Lao động trong các cơ sở kinh doanh du lịch tỉnh
Phú Thọ hiện hơn 2.200 lao động nhưng đa phần yếu về nghiệp vụ. Nhưng không thể đưa ra yêu
cầu cho các đơn vị sử dụng lao động và cá nhân người lao động phải trải qua thời gian đào tạo dài
hạn. Do vậy đào tạo tại chỗ theo phương pháp nghe nhìn hoặc theo chương trình đã được quy
hoạch sẵn là sự lựa chọn tối ưu để có thể đảm bảo được nhiều yêu cầu về rút ngắn thời gian học
tập cho người học cũng như doanh nghiệp sử dụng lao động mà vẫn đạt được yêu cầu về lượng
nội dung kiến thức cần thiết về kỹ năng nghề.
Đứng trên phương diện quản lý nhà nước về du lịch, chúng tôi sẽ tham mưu và kiến nghị với các cơ
quan quản lý Ngành cấp trên có thêm nhiều sự hỗ trợ về cơ chế chính sách, mời giảng viên tại các
Vụ, Viện, các trường đào tạo du lịch có uy tín, chia sẻ các tài liệu giảng dạy nghiệp vụ du lịch cho
địa phương đặc biệt là tại cơ sở đào tạo có chuyên ngành du lịch, mở các khóa đào tạo nghiệp vụ
ngắn hạn. Qua đó phát huy hơn nữa sự phối kết hợp hiệu quả giữa nhà quản lý, nhà trường, doanh
nghiệp và trực tiếp người lao động tạo ra đội ngũ nhân lực du lịch có chất lượng phục vụ cho sự
nghiệp phát triển du lịch tỉnh nhà.