PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG TIỂU HỌC HIỀN AN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề tài:
VẬN DỤNG LÝ LUẬN VÀO VIỆC GIẢI QUYẾT
MỘT SỐ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM Ở LỚP 5D
-TRƯỜNG TIỂU HỌC HIỀN AN
Người thực hiện:
NguyÔn ThÞ Thu Thanh
Hiền An, tháng 01 năm 2010
MỤC LỤC

Trang
PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài 2
II. Đối tượng nghiên cứu 2
III. Nhiệm vụ nghiên cứu 2
IV. Phương pháp nghiên cứu 3
NỘI DUNG
I. Những vấn đề lý luận chung 3
1. Năng lực đối xử khéo léo sư phạm 3
2. Một số đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học 5
II. Vận dụng vào việc ứng xử các tình huống sư phạm thường
gặp ở lớp 5D Trường Tiểu học Hiền An. 7
A. Vài nét sơ lược về Trường Tiểu học Hiền An 7
B. Vận dụng lý luận vào việc giải quyết một số tình huống sư phạm
ở lớp 5D Trường Tiểu học Hiền An 8
KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.
I. Kết luận. 16
II. Đề xuất. 16

- Tham khảo các tài liệu, văn bản có liên quan hằm tìm hiểu cơ sở lý luận của vấn đề
cần nghiên cứu.
- Quan sát, trò chuyện nhằm thu thập các tình huống.
- Phân loại tình huống.
- Luyện tập kỹ năng, kỹ xảo ứng xử.
NỘI DUNG
I. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG:
1. Năng lực đối xử khéo léo sư phạm:
Giáo dục và dạy học là vấn đề luôn luôn được nâng cao và phát triển, ta có thể coi đó
là một hiện tượng.
Hiện tượng giáo dục tức là thế hệ đi trước truyền lại những kinh nghiệm và tích luỹ
được trong quá trình giáo dục và giảng dạy cho các thế hệ đi sau sự truyền đạt và lĩnh
hội những tri thức, kinh nghiệm đã được tích luỹ là những vấn đề cơ bản của giáo dục
với tư cách là một hiện tượng xã hội.
Một xã hội muốn tồn tại và phát triển thì phải có giáo dục và đào tạo, đó là điều tất
yếu, đó là quy luật của sự tiến bộ xã hội, trong đó thế hệ đi sau phải học hỏi, chiếm lĩnh
được kinh nghiệm mà thế hệ đi trước đã tích luỹ và truyền lại, thế hệ đi sau phải tiếp tục
bổ sung để làm phong phú và hoàn thiện kho tàng trí thức.
Là một giáo viên ai cũng muốn hoạt động giáo dục của mình có hiệu quả. Thế nhưng
điều này lại phụ thuộc vào nhiều yếu tố, nhiều điều kiện khách quan và chủ quan tham
gia vào quá trình giáo dục. Học sinh là một trong những nhân tố quan trọng của quá
trình giáo dục.
Học sinh tiểu học vẫn chưa phát triển hoàn thiện về tâm sinh lý cũng như nhân cách
của mình. Vì vậy, trong quá trình giáo dục đòi hỏi người thầy phải nắm thật vững đặc
điểm tâm lý của học sinh ở lứa tuổi này, phải hiểu được những điều đang diễn ra trong
tâm hồn các em.
Vấn đề chủ yếu trong sự khéo léo đối xử sư phạm là kỹ năng tìm ra những phương
thức tác động đến học sinh một cách hiệu quả nhất, là sự cân nhắc đúng đắn những
nhiệm vụ sư phạm phù hợp với những đặc điểm và khả năng của học sinh trong từng
tình huống cụ thể.

động, khó kìm hãm và khó làm chủ tình cảm của mình.
Tình cảm của học sinh tiểu học chưa bền vững:
Các em thường hay thay đổi tâm trạng, thiên về xúc động, biểu hiện khá mạnh và
trong chốc lát sự vui mừng, tự hào, lo sợ, hờn giận.
Tóm lại, các em ở tuổi này giàu cảm xúc, nhiều tình cảm mới được hình thành nhưng
chưa bền vững.
Đặc điểm ý chí của học sinh tiểu học:
Học sinh tiểu học chưa có khả năng tự lập chương trình hành động, do ý chí chưa
được phát triển đầy đủ.
Các phẩm chất ý chí như: Tính độc lập, tính kìm chế và tự chủ còn thấp.
Trẻ dễ bắt chước hành động của người khác, kể cả những hành động vượt quá sức
trẻ, đôi lúc tính bộc phát, ngẫu nhiên được thể hiện trong hành động của trẻ.
Đặc điểm chú ý:
Ở học sinh cấp I, chú ý không chủ định còn giữ vai trò chính, sức tập trung chú ý
chưa cao, chú ý chưa bền vững.
Đặc điểm hoạt động nhận thức của học sinh tiểu học:
Ở lứa tuổi này rất hồn nhiên, ham tìm tòi, khám phá cái mới, điều này nói lên trí tuệ
của các em đang phát triển, đang mong muốn nhận thức của học sinh cấp I thiên nặng về
nhận thức cảm tính, tức là nhìn nhận sự việc, hiện tượng ngay trước mắt mình chứ chưa
nhìn nhận được mọi sự vật, hiện tượng bên trong.
Ở tuổi này học tập cũng đã trở thành hoạt động chủ đạo, nhưng các em say mê học
tập chưa phải vì nó nhận thức được trách nhiệm đối với xã hội mà chủ yếu vì những
động cơ mang ý nghĩa tình cảm như: trẻ học được nhiều điểm tốt, được thầy cô, bố mẹ
khen, bạn mến,
Về mặt hành động các em rất hiếu động, ở độ tuổi này bắt đầu phát triển nhận thức lý
tính tức là phát triển những tư duy mới.
Đặc điểm trí nhớ:
Trí nhớ của các em được xây dựng trên cơ sở mới của quá trình học tập, được điều
khiển một cách có ý thức. Trí nhớ được thay đổi phù hợp với sự thay đổi của hoạt động
chủ đạo. Trí nhớ trở thành điều kiện, đồng thời là kết quả của quá trình học tập.

B. Việc vận dụng lý luận vào giải quyết một số tình huống sư phạm ở Trường Tiểu
học Hiền An.
Lý luận là những vấn đề chung, nhưng trong thực tế thì những tình huống xảy ra rất
đa dạng, mỗi tình huống đều có cách ứng xử cụ thể khác nhau. Trong phạm vi đề tài
này,bản thân tôi nghiên cứu, phân ra 06 loại tình huống thường gặp và cách giải quyết
các loại tình huống sư phạm như sau:
1) Loại 1:
Đang giảng dạy trên lớp có một nhóm học sinh mất trật tự.
* Cách giải quyết loại tình huống này:
- Trước hết tôi xem thử tại sao học sinh lại mất trật tự. Nếu chỉ là vô tình thì tôi có
những biện pháp sau:
+ Đổi chỗ những học sinh mất trật tự đó, việc phân tán mỏng lực lượng sẽ làm các
em giảm tối thiểu cơ hội nói chuyện và sẽ tập trung vào học.
+Nếu vì một câu chuyện nào đó của một bạn trong nhóm thì tôi sẽ nhắc nhở các em
hãy chú ý đến bài học, tôi nghĩ rằng ngay sau đó các em sẽ chăm chú vào bài giảng của
tôi.
- Nếu các em cố ý gây mất trật tự thì tôi phải tìm hiểu xem lý do tại sao và có từng
cách giải quyết cụ thể khác nhau:
+Nếu cố ý vì không hiểu bài thì tôi sẽ xem lại phương pháp dạy, cách truyền thụ tri
thức của mình để điều chỉnh kịp thời, vìcó thể các em không hiểu bài nên “bỏ qua”luôn.
+ Nếu lúc đó tôi thấy mình vẫn dạy tốt, một số học sinh khác (ngoài nhóm mất trật
tự) vẫn trả lời tốt câu hỏi của tôi, thì như vậy có nghĩa là những học sinh đó chỉ thích nói
chuyện (mất trật tự) mà không chịu học thì tôi sẽ gọi một em trong nhóm đó và nêu một
vài câu hỏi có liên quan đến bài học tôi vừa giảng, chắc chắn em đó sẽ không trả lời
được câu hỏi của tôi, còn nếu trả lời được thì tôi cũng sẽ nhắc nhở (chung cho cả nhóm):
“Các em học tập như vậy sẽ không tiếp thu được bài mới và khó làm tốt bài tập,nếu các
em cứ liên tục như vậy thì kết quả học tập của các em sẽ không tốt và cô nghĩ đó không
phải là điều mà bố mẹ các em và cô mong đợi. Vì vậy các em hãy cố gắng lên, em nào
không hiểu bài thì cứ theo dõi rồi cuối giờ cô sẽ giảng lại”.
* Cơ sở lý luận khi giải quyết tình huống 1:

- Nếu mọi cố gắng của tôi đều không đạt kết quả thì còn một cách duy nhất là kiên trì
theo dõi, gần gũi với học sinh. Thông thường tôi sẽ uốn nắn học sinh đó ngay lúc mà
học sinh đó cố tình vi phạm.
* Cơ sở lý luận khi giải quyết tình huống loại hai:
Ở bậc tiểu học, các em thường xem giáo viên như là linh hồn của mình, cho nên mọi
cử chỉ, lời nói của giáo viên đều được các em quan tâm, trong quá trình đó dù giáo viên
có mắc một lỗi gì dù nhỏ cũng đều có ấn tượng không tốt đối với các em.
Giáo viên khi gặp tình huống này trước hết phải biết đặt vị trí của mình vào vị trí học
sinh xem thử học sinh đang nghĩ gì để có cách xử lý tốt nhất.
Vì là học sinh cấp I nên sự đồng cảm giữa giáo viên và học sinh là vô cùng quan
trọng, giáo viên phải biết xác định vị trí của mình trong quá trình giao tiếp để hiểu rõ
học sinh. Các em ở tuổi này thường rất bướng bỉnh, cho nên giáo viên phải thực sự hiểu
rõ về tâm lý các em thì các em sẽ quên đi dấu ấn không tốt về người thầy của mình, vì
các em khó kìm hãm và khó làm chủ tình cảm của mình nên có thể sự coi thường đó chỉ
là bộc phát.
Đây là học sinh cấp I nên giáo viên phải xử lý thế nào để lần sau học sinh đó không
còn coi thường mình nữa. Giáo viên có thể kết hợp với gia đình để có sự uốn nắn kịp
thời.
Tất nhiên kết quả của sự tác động phụ thuộc vào thái độ tình cảm của người giáo
viên, giáo viên không nên có những lời lẽ phê phán một cách nặng nề bởi điều đó sẽ
mang lại kết quả không tốt và lâu dần sẽ tích luỹ trong học sinh sự phản kháng, điều đó
sẽ bất lợi đối với giáo viên trong việc giáo dục và dạy học.
3) Loại 3:
Hai học sinh trong lớp mình chủ nhiệm có bất đồng cần giải quyết.
* Cách giải quyết chung của loại tình huống này:
Việc tôi làm đầu tiên là gặp riêng hai em đó và hỏi nguyên nhân của sự bất đồng của
hai em, sau đó tôi sẽ có cách xử lý tuỳ thuộc vào từng nguyên nhân. Ở lứa tuổi này
thuờng hay có những bất đồng như:
- Trong lúc chơi ( nhảy dây, kéo co…) nhưng do sự bực tức vì hơn thua hay có một
bạn không trung thực trong khi chơi. Nếu là như vậy thì tôi sẽ gọi riêng hai học sinh để

đây là một bài tập về nhà và hãy tìm hiểu để tìm ra câu trả lời. Em nào có câu trả lời
đúng và hay nhất cô sẽ ghi điểm tốt”.
* Cơ sở lý luận khi giải quyết tình huống loại 4:
Ở lứa tuổi này rất hồn nhiên, ham tìm tòi, muốn khám phá cái mới vì lúc này trí tuệ
các em đang phát triển, đang mong muốn nhận thức được nhiều vấn đề, vì vậy có thể
đưa ra những câu hỏi “ hóc búa” mà nhiều giáo viên cũng phải lúng túng. Mặc dù không
trả lời được câu hỏi nhưng tôi cũng sẽ không thể hiện để các em biết mình không trả lời
được câu hỏi của học sinh mà chỉ nói với các em “ Xem đây như là bài tập”, nếu các em
biết được giáo viên không trả lời được câu hỏi của mình thì sẽ gây cho các em cảm giác
hụt hẫng, và dần dần sẽ làm cho các em mất lòng tin, điều đó dẫn đến sự khó khăn trong
quá trình giáo dục của giáo viên.
5) Loại 5:
Trong giờ chữa bài tập học sinh đã phát hiện ra sai sót của giáo viên.
* Cách giải quyết chung của tình huống này:
Một số người cho rằng nếu gặp tình huống này giáo viên chỉ cần lên bảng sửa lại đáp
số bài toán và kèm theo một câu xin lỗi học sinh là được.
Nhưng với tôi, tôi không đồng ý với cách giải quyết như vậy và tôi sẽ ứng xử như sau:
Lúc đó tôi sẽ nói: ‘À, đúng rồi, bài toán này cô cố ý làm sai đáp số nhưng mà chỉ có bạn
A phát hiện ra, cô làm như vậy để xem các em có thật vững khi làm toán không. Cô
khen bạn A đã phát hiện nhanh, như vậy bạn A đã nắm vững bài học, thế là rất tốt, cô đề
nghị cả lớp cho một tràng vỗ tay để biểu dương bạn A. Các em khác khi làm bài nhớ cẩn
thận chứ không phải chỉ chép theo bảng nhé!”.
* Cơ sở lý luận khi giải quyết tình huống này:
Bởi vì ở độ tuổi này nhân cách học sinh đang phát triển, khả năng lĩnh hội tâm lý học
được hình thành đồng thời học sinh coi giáo viên như là linh hồn, là thần tượng của
mình, nhất cử nhất động của giáo viên đều được học sinh ‘quan tâm” theo dõi, nên nếu
giáo viên chỉ sữa sai đáp số bài toán và xin lỗi có lẽ không thuyết phục học sinh cho
lắm. Vì vậy mà giáo viên cần phải biết linh hoạt và nhanh chóng biến tình huống này
thành cái chủ động cho mình, sau đó là giải thích cho học sinh hiểu tại sao lại viết sai
đáp số.

I. KẾT LUẬN.
Giao tiếp với mọi người là một nghệ thuật mà không phải ai cũng làm được. Ứng xử
với học sinh cũng là một nghệ thuật, người giáo viên phải hiểu được tâm lý của học sinh,
đặc điểm và hoàn cảnh của học sinh. Không những thế giáo viên phải linh hoạt với mỗi
tình huống xảy ra và cách ứng xử phải mang tính khoa học, tính thuyết phục và tính giáo
dục cao. Và dù có phải gặp tình huống nào đi nữa thì điều đầu tiên được đặt ra với người
giáo viên là phải có lòng yêu nghề mến trẻ và sự khéo léo, đồng thời phải biết bình tĩnh
suy xét mọi sự việc để tìm ra hướng giải quyết hợp lý, hợp tình. Bên cạnh đó, người giáo
viên cũng cần tránh những áp đặt, tránh những lời lẽ hay hành động nặng nề, tránh nóng
vội để xảy ra những sai lầm khônng đáng có khi xử lý tình huống.
Tóm lại, tài ứng xử sư phạm không gì khác hơn là một bộ phận của nghệ thuật sư
phạm. Cho nên, cơ sở hình thành nên nó cũng là do lương tâm nghề nghiệp, niềm tin yêu
và lòng tôn trọng người mà mình dạy dỗ, tinh thông nghề nghiệp.
II. ĐỀ XUẤT:
* Để vận dụng có hiệu quả trong các tình huống ứng xử sư phạm, nhà sư phạm cần
phải:
+ Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, chính xác.
+ Hiểu được đặc điểm tâm lý của lứa tuổi, trình độ phát triển nhân cách của mỗi học
sinh và tập thể.
+Tôn trọng các em, công bằng với các em và luôn có yêu cầu cao đối với các em.
+ Nắm bắt kịp thời những tình huống sư phạm và có cách ứng xử hợp lý.
+ Phải luôn tìm tòi, học hỏi, rèn luyện để nâng cao nghiệp vụ sư phạm, rèn luyện các
phẩm chất ý chí.
* Với nhà trường:
+ Tổ chức nhiều buổi toạ đàm để nhằm trao đổi kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau.
+ Tổ chức thường xuyên các cuộc thi ứng xử khéo léo sư phạm.
Hiền An, tháng 1 năm 2011
Người thực hiện
NguyÔn ThÞ Thu Thanh