Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Phần mở đầu
Sự thành công khi thực hiện các chính sách kinh tế luôn là mục tiêu cơ bản
của đảng và nhà nớc ta .Nếu một chính sách phát triển kinh tế không liên quan
đến kết quả của chủ thể đạt ra thì chính sách ấy cũng không có tác dụng.Bất kể
ai,bất kể đất nớc nào dù là ngời đề xuất hay có vai trò xuất sắc ở những công đoạn
nào đó của chính sách cũng không thể xây dựng chính sách theo kiểu chỉ đạo từ
trên xuống nh là cỡi ngựa xem hoa mà bắt buộc phải thực hiện từ cơ sở lên .
Trong cơ chế tập trung quan liêu bao cấp trớc đây chúng ta cha thực sự coi lợi
nhuận với t cách là hình thức thu nhập đối với ngời sản xuất kinh doanh.sản xuất
chỉ là để phục vụ chứ không vì mục đích lợi nhuận.Cơ chế hình thành và phân
phối lợi nhuận,không đợc tiến hành trên cơ xở căn cứ khoa học và khách
quan.Điều đó đã gây ra sợ bất bình đẳng lớn giữa các đơn vị sản xuất kinh
doanh,làm mất đi động lực thúc đẩy của đòn bẩy lợi nhuận,tạo ra một t tởng ỷ lại
ngày càng lớn của các doanh nghiệp và Nhà nớc ,làm mất đi tính chủ động,sáng
tạo của các đơn vị sản xuất kinh doanh ... Ngày nay,trong thời kỳ đI lên chủ nghĩa
xã hội chúng ta đang vận hành cơ chế thị trờng có sự đIều tiết vĩ mô của Nhà nớc
thì lợi nhuận chính là Ông quan toà công minh nhất để phán xét sự tồn tại và
phát triển của doanh nghiệp.Nh vậy,lợi nhuận chính là sự sống còn của doanh
nghiệp,là động lực để phát triển kinh tế.Có hiểu rõ nguồn gốc,bản chất cũng nh
vai trò của lợi nhuận trong nền kinh tế thị trờng,chúng ta mới khắc phục đợc tình
trạng tụt hậu về kinh tế của đất nớc,nâng cao không ngừng đời sống vật chất và
tinh thần của nhân dân,thực hiên mục tiêu dân giầu,nớc mạnh,xã hội công
bằng,dân chủ,văn minh.Vì vậy,việc nghiên cứu nguồn gốc,bản chât của lợi nhuận
và vai trò của lợi nhuận trong nền kinh tế thị trờng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng
trong việc phát triển kinh tế nớc ta .
Cũng chính vì vai trò to lớn đó của lợi nhuận trong nền kinh tế nói chung và
trong nền kinh tế thị trờng nói riêng mà em đã quyết địn chọn đề tài này làm đề
án kinh tế chính trị ,mục đích là để mình và mọi ngời hiểu rõ hơn về nguồn
gốc,bản chất của lợi nhuận và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trờng.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368

nhng họ vẫn nêu ra đợc một lí luận đúng đắn về lợi nhuận. T tởng của họ là sản
xuất ra giá trị thặng d , do đó họ cho rằng lợi nhuận chỉ đợc tạo ra trong nông
nghiệp và ngoại thơng.
3.Quan điểm của tr ờng phái kinh tế trính trị học t sản cổ điển về lợi
nhuận .
a.Quan điểm của William Petty(1623-1687)
Petty cho rằng , lợi nhuận là khoản dôi ra so với chi phí sản xuất và ông cho
rằng phần lợi nhuận dôi ra phụ thuộc vào nhà t bản là hợp lí .Đó là công lao về sự
mạo hiểm của nhà t bản ứng tiền ra sản xuất.
b.Quan điểm của Ađam Smith(1723-1790).
A.Đam Smith là một nhà kinh tế chính trị cổ điển nổi tiếng ở Anh và trên
thế giới .Ông cho rằnglợi nhuận là khoản khấu trừ thứ hai vào sản phẩm của ngời
lao động , chúng đều có chung nguồn gốc là lao động không đợc trả công của
công nhân. Ông chỉ ra lợi tức là một bộ phận của lợi nhuận mà nhà t bản hoạt
động bằng tiền đi vay phải trả cho chủ nó để đuợc sử dụng t bản.
Điểm tiến bộ của A.Đam Smith là ông đã phát hiện ra không chỉ lao động
trong nông nghiệp tạo ra giá trị lợi nhuận mà cả lao động trong công nghiệp cũng
tạo lợi nhuận. Ông thừa nhận sự đối lập giữa tiền công và lợi nhuận, ông đã nhận
thấy khuynh hớng thờng xuyên đi đến chỗ ngang nhau của tỉ suất lợi nhuận giảm
dần.
Theo ông t bản đầu t càng nhiều thì tỉ suất lợi nhuận càng thấp .T tởng của
A.Đam Smith đợc Mac đánh giá rất cao bởi ông đã nêu đợc nguồn gốc thực sự
của giá trị thặng d đẻ ra từ lao động.
Tuy nhiên khi đề cập đến vấn đề lợi nhuận , do ông không thấy đợc sự khác
nhau giữa lợi nhuận và giá trị thặng d, không phân biệt đợc lĩnh vực sản xuất và l-
u thông , nên lí luận của ông còn một số điểm hạn chế nh: ông cho rằng lợi nhuận
là do toàn bộ t bản đẻ ra , t bản trong lĩnh vực lu thông cũng nh lĩnh vực sản xuất
đều sinh ra lợi nhuận nh nhau. Ông cho rằng phần lớn các trờng hợp lợi nhuận chỉ
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
là món tiền thởng trả cho việc mạo hiểm và cho lao động khi đầu t t bản . Lợi

dạng rủi ro cần lu ý khi tính toán lợi nhuận đó là rủi ro do đầu t không đợc bảo
hiểm . Doanh thu công ty phụ thuộc rất lớn vào thăng trầm trong chu kì kinh
doanh. Do các nhà đầu t rất không thích các trờng hợp rủi ro nên họ đòi hỏi phải
có mức phí dự phòng rủi ro cho những đầu t không chắc chắn nhằm bù đắp cho
những rủi ro của họ.
Lợi nhuận bằng doanh thu trừ chi phí .Lợi nhuận kinh doanh đợc báo cáo
chủ yếu là thu nhập công ty.
5.Học thuyết kinh tế của C.Mac (Quan điểm về lợi nhuận của Mac).
a.Quá trình tạo ra giá trị thặng d.
Mac viết : Tôi là ngời đầu tiên phát hiện ra tính chất hai mặt của lao động
biểu hiện trong hàng hoá.
Sở dĩ hàng hoá có hai thuộc tính là giá trị sử dụng và giá trị lao động vì lao
động sản xuất hàng hoá có tính hai mặt là lao động trừu tợng và lao động cụ thể.
Trong nền sản xuất giản đơn, tính chất hai mặt của lao động sản xuất hàng
hoá là sự biểu hiện của mâu thuẫn giữa lao động t nhân và lao động xã hội của
những ngời sản xuất hàng hoá. Đó là mâu thuẫn cơ bản của sản xuất hàng hoá
giản đơn. Mâu thuẫn này còn biểu hiện ở lao động cụ thể với lao động trừu tợng ,
ở giá trị sử dụng với giá trị hàng hoá. Tính chất hai mặt của lao động sản xuất
hàng hoá là điểm mấu chốt để hiểu biết kinh tế chính trị học. Nó là sự vợt bậc so
với các học thuyết kinh tế cổ đại.
Mac và Ănghen cũng là ngời đầu tiên đã xây dựng nên lí luận về giá trị
thặng d một cách hoàn chỉnh vì vậy, lí luận giá trị thặng d đợc xem là hòn đá tảng
to lớn nhất trong toàn bộ học thuyết kinh tế của Mac. Qua thực tiễn xã hội t bản
lúc bấy giờ Mac thấy rằng giai cấp t bản thì ngày càng giàu thêm còn giai cấp vô
sản thì ngày càng nghèo khổ và ông đã đi tìm hiểu nguyên nhân vì sao lại có hiện
tợng này. Cuối cùng ông hiểu ra rằng nều t bản bỏ ra một lợng tiền là T đa vào
quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá thì số tiền thu về lớn hơn số tiền ứng ra.
Ta gọi là T ( T>T) hay T=T +T.
C.Mac gọi T là giá trị thặng d .Ông cũng thấy rằng mục đích của lu thông
tiền tệ với t cách là t bản không phải là giá tị sử dụng mà là giá trị. Mục đích của

vai trò gián tiếp trong việc tạo giá trị thặng d. Từ đây ta kết luận :Giá trị của
một hàng hoá bằng giá trị t bản bất biến mà nó chứa đựng, , cộng với giá trị t bản
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
khả biến đó (tức là giá trị thặng d đã đợc sản xuất ra ). Nó đợc biểu hiện bằng
công thức : Giá trị = c + v + m
Sự phân chia t bản thành t bản bất biến và t bản khả biến đã chỉ ra thực chất
bóc lột t bản chủ nghĩa , chỉ có lao động của công nhân làm thuê mới tạo ra giá
trị thặng d của t bản (t bản đã bóc lột một phần giá trị mới do công nhân tạo
ra ).Nó đợc biểu hiện một cách ngắn gọn qua quá trình :
Giá trị = c+v+m
Giá trị t liệu sản xuất chuyển vào sản phẩm : c
Giá trị lao động của ngời công nhân (mà nhà t bản trả cho ngời công
nhân ): v
Giá trị mới do ngời công nhân tạo ra :v+m
Nh thế t bản bỏ ra một lợng t bản để tạo ra giá trị là c+v . Nhng giá trị mà t
bản thu vào là c+v+m. Phần M dôi ra là phần mà t bản bóc lột của ngời công
nhân.
b.Lợi nhuận.
Quá trình sản xuất ra giá trị thặng d chỉ là sự biểu hiện qua sản phẩm còn
thực tế để thu đợc tiền thì sự chuyển hoá giá trị thặng d nh thế nào. Vì công thức
chung của t bản là T-H-T nên mục đích cuối cùng của nhà t bản là thu đợc T
còn m chỉ là tiền đề là nền tảng để thu đợc T (T>T). Mac đã giúp ta giải quyết
vấn đề này vì ông đã tìm ra một đại lợng biểu hiện giá trị thặng d đó là lợi nhuận
(P) .Vậy:
Giá trị thặng d khi đợc đem so sánh với tổng t bản ứng trớc thì mang hình
thức biến tớng thành lợi nhuận . Từ đó ta có thể thấy P chính là con đẻ của tổng
t bản ứng trớc c+v.
Để hiểu rõ hơn về P chúng ta có thể đi sâu vào phân tích chi phí thực tế xã
hội và chi phí sản xuất t bản chủ nghĩa xuất phát từ giá trị hàng hoá c+v+m.
Muốn sản xuất hàng hoá phải chi phí lao động nhất định bao gồm chi phí

mức lãi của việc đầu t. Nó cho nhà t bản biết họ đầu t vào đâu thì có lợi . Do đó
việc thu P và theo đuổi P là động lực thúc đẩy nhà t bản , là mục tiêu cạnh tranh
của nhà t bản.
Do mục tiêu đạt đợc lợi nhuận cao nhất nên giữa các nhà t bản luôn luôn diễn
ra sự cạnh tranh gay gắt. Các quá trình cạnh tranh của nhà t bản đợc Mac phân
chia làm hai loại: cạnh tranh trong nội bộ ngành và cạnh tranh giữa các ngành.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Cạnh tranh trong nội bộ ngành là sự cạnh tranh giữa các xí nghiệp trong cùng
một ngành , cùng sản xuất ra một loại hàng hoá nhằm mục đích tiêu thụ hàng hoá
có lợi hơn để thu lợi nhuận siêu ngạch.
Do bản chất của cạnh trạnh chính là một hình thức đấu tranh gay gắt giữa
những ngời sản xuất hàng hoá dựa trên chế độ t hữu về t liệu sản xuất nhằm giành
giật những điều kiện có lợi nhất của sản xuất và tiêu thụ hàng hoá. Vì vậy cho
nên cạnh tranh trong nội bộ ngành buộc các xí nghiệp phải tìm ra cách giảm giá
trị cá biệt của hàng hoá thấp hơn giá trị xã hội để giành thắng lợi trong cạnh tranh
. Kết quả là do điều kiện sản xuất bình quân trong một nnh thay đổi , giá trị xã
hội của hàng hoá giảm xuống .
Cạnh tranh giữa các ngành là cạnh tranh giữa các nhà t bản ở các ngành sản
xuất khác nhau nhằm tìm nơi đầu t có lợi hơn, ở các ngành sản xuất khác nhau có
các điều kiện khác nhau , do đó tỉ suất lợi nhuận cũng khác nhau. Các nhà t bản
chọn ngành có lợi nhuận cao để đầu t .C.Mac viết Do ảnh hởng của cạnh tranh,
những tỉ suất lợi nhuận khác nhau đó san bằng đi thành một tỉ suất lợi nhuận
chung , đó là con số bình quân của tất cả những tỉ suất lợi nhuận khác nhau. Lợi
nhuận của một t bản có một lợng nhất định thu đợc , theo tỉ suất lợi nhuận chung
đó , không kể cấu tạo hiện có đó nh thế nào là lợi nhuận bình quân.
d.Quá trình bình quân hoá tỉ suất lợi nhuận.
Quá trình bình quân hoá tỉ suất lợi nhuận là sự hoạt động của quy luật tỉ suất
lợi nhuận bình quân trong xã hội t bản. Sự hoạt động của qui luật tỉ suất lợi nhuận
bình quân là biểu hiện cụ thể của sự hoạt động của qui luật giá trị thặng d trong
thời kì tự do cạnh tranh của chủ nghĩa t bản.