Mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
“Lặn lội thân cò khi quãng vắng
Eo sèo mặt nước buổi đò đông”
Không biết tự bao giờ, nhắc đến hình ảnh người phụ nữ Việt Nam, người ta lại
thường ví von với hình ảnh con cò. Phải chăng đó là số phận của người phụ nữ Việt
Nam xưa kia, một thân một mình lam lũ với gánh nặng trĩu trịt trên vai?
Thạch Lam là một trong những nhà văn nổi tiếng của “Tự Lực văn đoàn” và của
văn học Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám. Ông có một vị trí riêng biệt trong
lịch sử văn học Việt Nam bởi nhiều thiên truyện ngắn cho đến nay và có lẽ mãi mãi
vẫn làm ta xúc động, khi mà trên đời này vẫn còn những xót xa cho số phận con
người.Hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong những trang văn của Thạch Lam lại
như đi sâu vào trong tâm khảm, như nhắc nhở ta luôn nhớ đến hình ảnh của một
thời, một kiếp người từng tồn tại.
Trong những năm gần đây, giá trị của truyện ngắn Thạch Lam đã được phát hiện
lại, đã có nhiều bài nghiên cứu về Thạch Lam. Để góp một tiếng nói vào việc khẳng
định một tài năng, một nhân cách nhà văn đã từng hiến dâng cho đời nhiều áng văn
chương có sức cuốn hút lòng người làm say mê bao thế hệ bạn đọc, tôi mạnh dạn
chọn đề tài “chân dung người phụ nữ Việt Nam qua các trang văn của Thạch
Lam”.
Trong khuôn khổ của một bài tiểu luận, tôi không có điều kiện và khả năng để giải
quyết được hết mọi vấn đề của đề tài, mà chỉ đi vào một vài khía cạnh, một vài nét
về hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong truyện ngắn của Thạch Lam mà tôi cho
rằng những đặc điểm ấy đã góp phần làm nên nhà văn Thạch Lam của hôm qua,
hôm nay và mai sau.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề:
Tuy rằng đã có nhiều công trình nghiên cứu về Thạch Lam và các tác phẩm của ông
nhưng nhìn chung về đề tài “chân dung người phụ nữ Việt Nam qua các trang văn
của Thạch Lam”, chưa có công trình nào nghiên cứu cụ thể. Thạch Lam viết nhiều,
và viết hay, cho ta cái nhìn sâu sắc và cụ thể về chân dung người phụ nữ Việt Nam,
tuy nhiên, các công trình nghiên cứu gần đây lại không đi vào cụ thể đề tài này. Các

1.1. Tác giả Thạch Lam:
Thạch Lam tên thật là Nguyễn Tường Lân, sinh ngày 7 tháng 7 năm 1910 tại Hà
Nội trong một gia đình công chức,nhưng quê gốc ông ở Quảng Nam, gốc quan lại
đã đến hồi sa sút.
Thuở nhỏ, Thạch Lam sống với gia đình ở quê ngoại, sau đó theo cha chuyển sang
Thái Bình và tiếp tục học tiểu học. Lớn lên, ông cùng gia đình chuyển ra Hà Nội.
Sau khi đỗ bằng Thành chung năm 1927 và học một năm ở Trường Canh nông,
Thạch Lam xin vào học ở Trường Albert Saraut - trường dành riêng cho con em Tây
và các gia đình quan lại, giàu có. Năm 1931, Thạch Lam đỗ bằng Tú tài phần thứ
nhất. Sau đó ông theo anh trai là Hoàng Đạo vào Sài Gòn và bắt đầu viết văn, làm
báo.
Năm 1933, Thạch Lam lập gia đình và về ở trong một căn nhà đơn sơ nhưng ấm
cúng tại làng Yên Phụ.
Cũng trong năm này, anh trai Thạch Lam là Nhất Linh thành lập nhóm “Tự lực văn
đoàn.” Thạch Lam cùng Hoàng Đạo tham gia nhóm này.
Thạch Lam mất ngày 27 tháng 6 năm 1942 vì căn bệnh lao phổi, năm ông 32 tuổi.
1.2. Tác phẩm:
Sáng tác của Thạch Lam rất gần với văn học hiện thực phê phán và phản ánh sự
phân hóa theo hướng tiến bộ của văn xuôi lãng mạn thời kỳ Mặt trận dân chủ. Tuy
nhiên, do chưa thật hiểu biết sâu sắc về đời sống nhân dân lao động, tình cảm trong
tác phẩm của ông chân thành song còn trừu tượng.
Thạch Lam có sở trường viết truyện ngắn. Văn phong của ông giản dị, trong sáng,
nhẹ nhàng nhưng sâu sắc, thâm trầm. Nhiều người cho rằng ông là người đầu tiên
biết khai thác chất thơ trong đời sống hàng ngày. Truyện của Thạch Lam xa lạ với
mọi thứ hấp dẫn bề ngoài, nhiều truyện dường như không có cốt truyện song vẫn có
sức lôi cuốn riêng. Ông là cây bút có đóng góp đáng kể cho sự phát triển của thể
loại văn xuôi trong văn học Việt Nam những năm trước Cách mạng tháng Tám năm
1945.
Các tác phẩm chính của Thạch Lam như tập truyện ngắn “Gió lạnh đầu mùa” được
xuất bản vào năm 1937; “Nắng trong vườn”, xuất bản vào năm 1938; “Sợi tóc”,

những âm thanh kẽo kẹt nơi bờ tre, dễ gợi cảm giác rùng mình. Và con người như
lạc lõng, rơi vào hố đen đêm tối của chính mình. Nếu như không gian thành thị bó
thít con người, dồn nén họ trong cái ngột ngạt, trong những bi kịch đau đớn thì
không gian nông thôn lại nhấn chìm con người trong sự đơn điệu, lãng quên (“Cô
hàng xén”, “gió đầu mùa”, “nhà mẹ Lê”). Con người trong không gian ấy hòa nhịp
đan quyện với những thanh âm buồn bã của đời sống, tạo thành một khúc nhạc
đồng quê tấu lên như một tiếng khóc hờ để tự ru lấy đời mình.
Làng quê về đêm cũng giống như hình ảnh cuộc sống và con người cứ chìm dần,
khuất hẳn trong bóng tối. Nó gợi sự xót xa và thương cảm của người đọc dành cho
những con người, những cuộc đời, những không gian như thế. Bóng tối càng dày
đặc, cảnh sống của con người càng thê lương theo cấp số cộng của cảnh đó thì lòng
nhân đạo của nhà văn nhìn từ cảnh và người ấy cũng theo cấp số nhân mà phát triển
lên.
Trên cái phông nền ấy, người phụ nữ hiện ra như những đốm sao băng, như Liên và
Huệ trong “đêm ba mươi”, chìm nghỉm với miếng ăn trong cuộc đời giang hồ; như
mẹ Lê, liều chết tìm gạo cho con lần cuối; như Tâm, “cô hàng xén”, tần tảo suốt
đời, nuôi mẹ nuôi em, gánh vác nhà chồng cho đến tàn phai nhan sắc; như mẹ Hiên,
vì nghèo không mua nổi áo ấm cho con nhưng lại dạy con bài học làm người –
không tham của, như bà của Thanh, hiện lên vẻ đẹp nhân từ, phúc hậu, với tình
thương cháu vô bờ bến.
2. Chân dung người phụ nữ Việt Nam qua những trang văn Thạch Lam
2.1. Nghèo khổ, chân chất, điển hình cho người dân quê Việt Nam trước Cách
mạng tháng Tám
Có thể nói những năm 30 của thế kỷ XX, tư tưởng xã hội Việt nam được coi như là
“một đường quành lịch sử” ( Lê Thanh), đường quành đó ảnh hưởng và soi chiếu
đến mọi vấn đề xã hội. Văn hóa dân tộc đến đây cũng rẽ sang một đường mới, sáng
tác văn học thời kỳ này bớt “khủng hoảng” hơn so với thời kỳ trước. Các văn nghệ
sĩ đã tìm được cho mình mảnh đất tốt để gieo mầm, họ đi sâu vào đời sống nơi thôn
dã hay những góc khuất của con phố, miêu tả số phận của những con người dưới
đáy, để rồi yêu thương họ, nói lên tiếng nói của họ.

ngôi nhà và những người thân của mình để san sẻ, còn Liên và Huệ chỉ biết ôm
quàng lấy nhau nức nở khóc, “ một nỗi buồn tủi mênh mang tràn ngập cả người”
trong đêm giao thừa.