Bài tập lớn học kì
Mục lục
Trang
I. Mở đầu.
II. Nội dung.
1. Nguyên tắc tập trung dân chủ. 01
a. Khái quát nguyên tắc tập trung dân chủ. 01
b. Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản
lí hành chính. 03
2. Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung dân chủ
trong quản lí hành chính. 07
3. Những hạn chế và các giải pháp khắc phục. 09
III. Kết luận. 11
Tài liệu tham khảo 12
I. Mở đầu.
1
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
Nguyên tắc tập trung dân chủ là một trong những nguyên tắc cơ bản trong
tổ chức và hoạt động của bộ máy Nhà nước, và cũng là nguyên tắc cơ bản trong
hoạt động quản lý hành chính. Điều đó đã được ghi nhận trong các bản Hiến pháp
của nước ta như: Điều 4 Hiến pháp 1959, Điều 6 Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992
(sửa đổi, bổ sung năm 2001). Để giúp chúng ta có cái nhìn khái quát hơn về
nguyên tắc tập trung dân chủ, em xin “phân tích nguyên tắc tập trung dân chủ và ý
nghĩa của nguyên tắc này trong quản lí hành chính ở nước ta hiện nay”.
II. Nội dung.
1. Nguyên tắc tập trung dân chủ.
a. Khái quát nguyên tắc tập trung dân chủ:
• Tập trung là một thuộc tính quản lí quan trọng của bất kì nhà nước nào, song nhà
nước xã hội chủ nghĩa nói chung và nhà nước ta nói riêng không áp dụng sự tập
trung độc đoán hay tập trung quan liêu mà là tập trung trên cơ sơ dân chủ chân

nước trước khi quyết định phải lấy ý kiến của nhân dân hoặc phải do nhân dân trực
tiếp quyết định thông qua việc trưng cầu ý kiến của nhân dân. Ở địa phương,
những vấn đề quan trọng ở địa phương cần tạo điều kiện thuận lợi để nhân dân
thảo luận, đóng góp ý kiến hoặc trực tiếp quyết định.
- Trên cơ sở qui định của pháp luật về nhiệm vụ, quyền hạn của mình và căn
cứ vào đặc điểm, tình hình, lợi ích hợp lý của điạ phương (và cấp dưới), các cơ
quan nhà nước trung ương (và cấp trên) có quyền quyết định đối với địa phương
(và cấp dưới). Các cơ quan nhà nước địa phương (và cấp dưới) có quyền chủ động,
sáng tạo trong việc thực hiện quyết định của cơ quan nhà nước trung ương (và cấp
trên) hoặc những vấn đề thuộc thẩm quyền của mình, phù hợp với đặc điểm cụ thể
3
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
của địa phương hoặc đơn vị mình, nhưng không được trái với các qui định của
trung ương (và cấp trên ).
- Trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, phải phân định những vấn đề
thuộc thẩm quyền tập thể, những nhiệm vụ, quyền hạn thuộc thẩm quyền của
người đứng đầu. Những vấn đề thuộc thẩm quyền tập thể thì thiểu số phục tùng đa
số nhưng thiểu số có quyền bảo lưu ý kiến, đa số cũng cần xem xét, tham khảo ý
kiến của thiểu số để kiểm tra tính đúng đắn trong quyết định của mình. Những vấn
đề cá nhân có quyền quyết định thì cá nhân phải chịu trách nhiệm về quyết định
của mình.
b. Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính.
• Những cơ sở của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính ở nước ta
hiện nay:
- Cơ sở chính trị: Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước mang bản chất giai cấp
công nhân, đại diện cho lợi ích và ý chí của nhân dân lao động. Đảng ta đã khẳng
định, Đảng cộng sản mang bản chất giai cấp công nhân, đồng thời đại biểu trung
thành cho lợi ích của nhân dân lao động và cả dân tộc. Tư tưởng Hồ Chí Minh đã
chỉ ra rằng chế độ ta là chế độ dân chủ. Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân và

- Sự phụ thuộc của cơ quan hành chính nhà nước vào cơ quan quyền lực nhà nước
cùng cấp: để thực hiện chức năng quản lí hành chính nhà nước trên lĩnh vực của
đời sống xã hội, một hệ thống cơ quan hành chính nhà nước từ trung ương đến địa
phương đã được hình thành.
Trước hết, sự tập trung thể hiện ở việc cơ quan quyền lực nhà
nước có những quyền hạn nhất định trong việc thành lập, sáp nhập hay giải thể các
cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp. Ví dụ: ở trung ương thì Quốc hội thành lập
ra Chính phủ, ở địa phương thì Hội đồng nhân dân bầu ra Ủy ban nhân dân cùng
5
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
cấp, ngoài ra các cơ quan khác trong hệ thống cơ quan hành chính nhà nước (bộ,
cơ quan ngang bộ,…) đều do cơ quan quyền lực nhà nước trực tiếp hay gián tiếp
quyết định việc thành lập, thay đổi hay bãi bỏ. Thứ hai, trong hoạt động các cơ
quan hành chính nhà nước luôn chịu sự chỉ đạo, giám sát của hệ thống cơ quan
quyền lực nhà nước và chịu trách nhiệm báo cáo hoạt động của mình trước cơ quan
quyền lực nhà nước cùng cấp. Bên cạnh đó yếu tố dân chủ thể hiện rõ nét trong
việc cơ quan quyền lực nhà nước trao quyền chủ động sáng tạo, tạo điều kiện cần
thiết cho các cơ quan hành chính nhà nước trong việc thực hiện hiến pháp, luật và
các văn bản khác của cơ quan quyền lực nhà nước và thực hiện các chức năng,
nhiệm vụ của mình.
- Sự phục tùng của cấp dưới đối với cấp trên, địa phương đối với trung ương: Sự cần
thiết phải có sự phục tùng này, bởi cần tập trung sự quản lí, lãnh đạo của trung
ương và cấp trên, tránh tình trạng tùy tiện, vô Chính phủ, cục bộ địa phương. Tuy
nhiên sự phục tùng ấy không phải là vô điều kiện mà là dựa trên cơ sở quy định
của pháp luật. Đồng thời, bên cạnh đó phải tạo điều kiện để cấp dưới, địa phương
phát huy sự chủ động, sáng tạo nhằm hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, nhằm
chủ động thực hiện được “thẩm quyền cấp mình”. Có như thế mới khắc phục tình
trạng quan liêu, áp đặt ý chí, làm mất đi tính chủ động sáng tạo của địa phương,
cấp dưới.

- Sự phụ thuộc hai chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương: Các cơ
quan hành chính nhà nước ở địa phương đều được tổ chức và hoạt động theo
nguyên tắc song trùng trực thuộc. Ở địa phương, ủy ban nhân dân các cấp trước hết
phụ thuộc vào hội đồng nhân dân cùng cấp (mối phụ thuộc ngang) nhằm tạo điều
kiện cho cấp dưới phát huy dân chủ, phát huy thế mạnh của địa phương để hoàn
thành nhiệm vụ mà cấp trên đã giao phó. Đồng thời chúng còn phụ thuộc vào cơ
7
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung ở cấp trên trực tiếp (mối phụ
thuộc dọc) giúp cấp trên có thể tập trung quyền lực nhà nước để chỉ đạo hoạt động
của cấp dưới tạo nên một hoạt động chung thống nhất. Nguyên tắc phụ thuộc hai
chiều của cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương nhằm đảm bảo cho sự thống
nhất giữa lợi ích của địa phương, giữa lợi ích của nghành với lợi ích vùng lãnh thổ.
2. Ý nghĩa của nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí
hành chính.
Tập trung dân chủ là hai mặt của một thể thống nhất nhất kết hợp hài hòa
với nhau, không bao giờ được phép cường điệu hoặc coi nhẹ bất cứ mặt nào. Vì
như vậy sẽ dẫn đến những hậu quả như: chuyên quyền, độc đoán, mất dân chủ, hạn
chế tự do, sáng tạo, coi thường pháp luật Nếu thiên về tập trung mà không chú
trọng đến dân chủ sẽ dẫn đến tập trung quan liêu trái với bản chất của Nhà nước ta.
Ngược lại, nếu thiên về dân chủ mà coi nhẹ tập trung sẽ dẫn đến dân chủ quá trớn
làm cho hoạt động của bộ máy nhà nước kém hiệu quả.
• Và nguyên tắc tập trung dân chủ có ý nghĩa rất to lớn trong hoạt động quản lí hành
chính ở nước ta hiện nay. Điều 2 Hiến pháp 1992 khẳng định: “Nhà nước Cộng
hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân, do dân, vì dân. Tất cả quyền
lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là giai cấp công nhân với giai cấp
nông dân và tầng lớp trí thức”. Như vậy, nhà nước ta là nhà nước chuyên chính vô
sản, theo chế độ xã hội chủ nghĩa. Áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong
quản lí nhà nước nói chung và trong quản lí hành chính nói riêng là điều tất yếu và

sự nhịp nhàng, ăn khớp giữa cơ quan, nghành, khối trong toàn xã hội, mà không
tạo ra sự mâu thuẫn trong hoạt động của các cơ quan quản lí hành chính. Bên cạnh
đó vẫn đảm bảo để cho các địa phương trong nước có quyền tự do tương đối trong
9
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
việc xác định ra các hình thức phát triển khác nhau phù hợp với địa phương mình
tạo nên sức mạnh tổng thể cho đất nước.
- Nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lí hành chính nhà nước bằng pháp luật
được tăng cường dựa trên cơ sở hệ thống pháp luật được từng bước sửa đổi, bổ
sung và xây dựng phù hợp với yêu cầu của công cuộc đổi mới phù hợp với thời đại
và thực tiễn đất nước. Dân chủ xã hội chủ nghĩa được phát huy, cuộc vận động dân
chủ hóa ở nước ta trên nhiều lĩnh vực diễn ra trong xu hướng lành mạnh là chủ
yếu, đã thực sự là một động lực của nhà nước, tiến tới xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa, do dân và vì dân ngày một vững mạnh, có vị thế, tiếng nói
trong khu vực và trên trường quốc tế.
- Tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước đã được đổi mới, quản lí kinh tế - xã
hội trong điều kiện nền kinh tế thị trường của cuộc đấu tranh chống quan liêu, tham
nhũng, bài trừ tệ nạn xã hội góp phần tiếp tục phát huy dân chủ, xây dựng nền dân
chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước pháp quyền ngày càng vững mạnh.
3. Những hạn chế và các giải pháp khắc phục.
• Tuy hệ thống pháp luật từng bước được củng cố và hoàn thiện nhưng chưa hoàn
chỉnh, đồng bộ theo kịp với những bước tiến của thời đại và nhất là việc thi hành
pháp luật chưa nghiêm. Đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước tuy có tến bộ, trưởng
thành trong cơ chế quản lí mới nhưng vẫn chưa thực sự phù hợp.
Những vi phạm hành chính ngày càng gia tăng, và mức độ nghiêm
trọng ngày càng lớn. Sự tùy tiện trong quản lý hành chính nhà nước, ban hành
những quyết định trái thẩm quyền hoặc vượt quá thẩm quyền là không ít. Nạn tham
nhũng tràn lan thách thức nhà nước và xã hội hiện nay. Những tập tục lạc hậu chưa
được xóa bỏ, nhưng thiếu sót trong quản lý vĩ mô; thái độ xử lý nghiêm túc của cấp

11
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
Việc tìm hiểu nguyên tắc tập trung dân chủ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn vô
cùng quan trọng đối với công tác quản lý xã hội và xây dựng Nhà nước pháp quyền
ở nước ta hiện nay. Việc áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong quản lý hành
chính nhà nước phải dựa trên quan niệm mới là quản lý tập trung trong điều kiện
phát huy quyền tự chủ của tất cả các chủ thể xã hội. Có như vậy mới đưa đất nước đi
lên, phát triển, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh.
Tài liệu tham khảo:
1, Trường Đại Học Luật Hà Nội,Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam, NXB Công
An Nhân Dân, Hà Nội, 2008
2, Khoa Luật, Đại Học Quốc Gia Hà Nội, Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam,
NXB Đại Hoc Quốc Gia, Hà Nội, 2005.
12
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026
Bài tập lớn học kì
3, Học viện hành chính Quốc Gia, Giáo trình Luật Hành chính và tài phán hành
chính, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2005.
13
Sinh viên: Phạm Ba Đô – MSSV: 352026