Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
LỜI GIỚI THIỆU
Trong giai đoạn toàn cầu hoá hiện nay, hoạt động kinh tế ngày càng sôi
động và dần đi đúng qui luật của thị trường. Nên xu hướng tất yếu của thị
trường là nhu cầu phát triển, bất cứ doanh nghiệp (DN ) nào cũng luôn đặt
mục tiêu lợi nhuận lên hàng đầu. Vì vậy các DN sẽ tìm sẽ tìm mọi cách dể
nâng cao cạnh tranh của mình. Nhưng nếu chỉ dựa vào năng lực của từng DN
riêng lẻ thì rất khó có thể đạt được điều đó. Các DN sẽ không thể tồn tại được
nếu đứng ngoài qui thị trường, hơn nữa các nhà tư bản không chỉ muốn tồn tại
mà còn có tham vọng trong hoạt động kinh doanh của mình. Một trong các
phương thức lớn lên của DN là tiến hành các hoạt động tập trung kinh tế
(TTKT) nhằm mở rộng thị trường , tập trung vốn, tận dụng được ưu thế cạnh
tranh của nhau, cải tiến trình độ quản lý , phát triển khoa học công nghệ, nâng
cao thị phần, khách hàng ,… Hiện nay ở nước ta các hoạt động TTKT đã và
đang diễn ra khá sôi động trong thời gian qua có nhiều vụ TTKT lớn diễn ra
khá sôi động.Trong thời gian qua có nhiều vụ TTKT lớn diễn ra gây ra nhiều
sự biến động trên thị trường. Vai trò của TTKT là không thể phủ nhận nhưng
bên cạnh đó cũng có những măt trái cần phải khắc phục và kiểm soát để cho
hoạt động này diễn ra hoàn hảo hơn.Trong khi đó các cơ quan nhà nước có
thẩm quyền chưa có sự quan tâm đúng mức đến mức đến hoạt động này, các
vụ TTKT đa số diễn ra một cách tự phát mà chưa có sự kiểm soát của nhà
nước, vì vậy nó tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến sự đổ vỡ của nền kinh tế.
Đứng trước tình hình đó, vấn đề đặt ra là cần phải có sự nghiên cứu họat
động này một cách có hệ thống nhằm xây dựng các quy chế pháp lí điều chỉnh
hoạt động này và đưa nó vào khuôn khổ.
Tập trung kinh tế có rất nhiều hình thức khác nhau nhưng trong phạm
vi bài viết này tôi chỉ đề cập đến hoạt động mua bán doanh nghiệp (M&A) tại
Việt Nam. Nội dung bài viết bao gồm ba phần lớn đó là:
Phần I . Mua bán doanh nghiệp và pháp luật về mua bán doanh nghiệp
tại Việt Nam
Phần II. Thực trạng và một số kiến nghị đối với hoạt động mua bán

VD:Công ty X mua lại tài sản của công ty Y đồng nghĩa với việc công ty
Y chỉ còn lại tiền mặt (và nợ nếu trước đó có nợ). Hoạt động M&A có thể
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
được thực hiện khi một công ty tư nhân mua lại một DN đã niêm yết trên sàn
giao dịch chứng khoán trong một thời gian tương đối ngắn tức là một công ty
tư nhân có triển vọng lớn muốn tăng vốn sẽ mua công ty đang niêm yết trên
sàn giao dịch chứng khoán để biến minh thành công ty đại chúng và được
phát hành cổ phiếu.
Mục tiêu của các vụ mua bán là tạo ra sự cộng hưởng và nâng cao giá
trị của DN so với từng DN riêng lẻ. Tuy nhiên sự thành công của hoạt động
M&A tuỳ thuộc vào việc có đạt được sự cộng hưởng hay không.
Như vậy, mua lại doanh nghiệp gồm hai trường hợp: mua lại một phần
hoặc mua lại toàn bộ DN.Tuy nhiên, mua lại toàn bộ DN về bản chất chính là
hình thức sáp nhập DN, người mua trở thành chủ sở hữu DN cũng như tài sản
của DN, được hưởng các quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của DN đó. Sự
khác biệt giữa hai hình thức này, đó là việc DN bị mua lại có chấm dứt tồn tại
hay không? Điều đó tuỳ thuộc vào ý trí chủ quan của doanh nghiệp mua, nếu
DN bị chấm dứt tồn tại thì đó chính là sáp nhập, còn nếu nó tiếp tục hoạt động
như một chủ thể độc lập thì sẽ trở thành công ty con trong một tập đoàn kinh tế .
Mua lại một phần DN được thực hiện dưới hình thức mua tài sản, cổ
phần của DN khác đủ để kiểm soát chi phối hoạt động của DN bị mua lại.
Như vậy, thông qua TTKT nhà đầu tư có thể tiếp cận thị trường một
cách nhanh nhất thông qua việc kế thừa các giá trị của DN bị mua bị sáp
nhập. Mua bán DN với tư cách là một hình thức TTKT, việc tập trung nguồn
lực sẽ tạo ra sức cạnh tranh mạnh mẽ, ngăn cản sự ra nhập thị trường của nhà
đầu tư mới, giảm thiểu rủi ro. Việc đầu tư bằng hình thức mua bán sáp nhập
sẽ làm tăng giá trị của DN mới.
b) Đặc điểm
- Chủ thể : Đó là nhà đầu tư trong và ngoài nước có đầy đủ các điều kiện

trở thành một loại hàng hoá để mua đi bán lại nhằm mục đích kiếm lời tức là
nhà đầu tư tiến hành mua lại các DN hoạt động không hiệu quả sau đó tiến
hành các biện pháp khôi phục lại để nó đi vào hoạt động bình thường, trả hết
khoản nợ và đem bán trên thị trường để thu lợi nhuận.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Hiện nay, có nhiều nhà đầu tư muốn gia nhập thị trường nhưng nếu phải
bắt đầu từ việc xây dựng cơ sở vật chất, thị trường, thương hiệu, khách hàng
… thì sẽ mất rất nhiều công sức và tốn kém mà đôi khi lại không hiệu quả
bằng việc mua lại các DN đã có sẵn trên thị trường. Khi đó nhà đầu tư có thể
tiếp cận thị trường nhanh nhất thông qua việc kế thừa các giá trị có sẵn mà
công ty bị mua bị sáp nhập để lại. Thông qua TTKT bên mua có thể tập trung
nguồn lực tạo ra sức cạnh tranh mạnh mẽ, tạo ngùôn lực lớn hơn đồng thời
giảm bớt đối thủ cạnh tranh nhằm tạo thế độc quyền trên thị trường.
Đặc điểm của mua bán sáp nhập nói riêng và hình thức đầu tư nói chung
là nhà đầu tư muốn trực tiếp tham gia vào quá trình kinh doanh, sinh lợi của
DN mà họ đầu tư. Do có thể triệt tiêu cạnh tranh giữa các DN nên mua bán
sáp nhập DN hình thành nên các tập đoàn độc quyền trên thị trường. Nhìn từ
góc độ kinh tế DN hay dự án thực chất cũng là hàng hoá vì nó được kết tinh
giá trị từ sự đầu tư của chủ DN. Trong nền kinh tế có nhiều chủ DN muốn bán
DN của mình vì nhiều lý do như:
- Muốn chuyển lĩnh vực kinh doanh
-Thu hồi vốn
- Kinh doanh không hiệu quả
- Muốn bán DN do có lãi
- Có cơ hội kinh doanh mới xuất hiện và DN chuyển hướng đầu tư
- Không thích nghi được với sự thay đổi của môi trường kinh doanh…
Trong khi đó có nhiều nhà đầu tư muốn mua lại DN để tiếp tục kinh
doanh và không phải bắt đầu lại từ đầu. Mua lại DN để phát triển DN cuả
mình như vậy DN trở thành một loại hàng hoá được lưu thông trên thị trường.

động của DN khác.
Đây là cách xây dựng pháp luật phổ biến của Việt Nam khi sử dụng
phương pháp liệt kê nhưng vẫn dự phòng một điều khoản mở cho phép bổ
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
sung khi cần thiết. Về bản chất tất cả các hình thức TTKT đều nhằm kiểm
soát toàn bộ hoặc một phần hoạt động của DN khác.
Như vậy mua bán DN là một hình thức TTKT nên nó chịu sự điều
chỉnh của luật cạnh tranh 2004. Đây là hoạt động kinh tế có ảnh hưởng rất lớn
đối với cơ cấu nền kinh tế, đặc biệt là trong giai đoạn khi Việt Nam đã trở
thành thành viên của WTO, thì tự do thương mại sẽ đặt các DN trong nước
trước những thời cơ và thách thức lớn đòi hỏi mỗi DN phải tự vận động để
nâng cao sức cạnh tranh các DN trong nước phải biết liên kết sức mạnh với
nhau có như vậy mới không thua ngay trên sân nhà.
II. HOẠT ĐỘNG MUA BÁN DOANH NGHIỆP TRÊN THẾ GIỚI
Đối với các nước có một nền kinh tế thị trường hoàn hảo thì nhìn chung
hoạt đông kinh tế diễn ra theo đúng qui luật của bàn tay vô hình, sự can thiệp
của nhà nước chỉ mang tính định hướng nên tạo ra một cơ chế hoạt động
tương đối đồng bộ, các DN tự chủ trong hoạt động kinh doanh của mình. Họ
có quyền tự quyết trong mọi linh vực kinh doanh. Trên thế giới có rất nhiều
tập đoàn kinh tế lớn mà sự ảnh hưởng của nó không chỉ là trong phạm vi lãnh
thổ quốc gia mà còn vươn xa ra ngoài biên giới. Nhiều tập đoàn xuyên quốc
gia được thành lập dựa trên các vụ mua bán, sáp nhập với các công ty ở các
quốc gia khác nhau nhằm mở rộng thị phần, nâng cao sức cạnh tranh. Có
nhiều vụ M&A lớn diễn ra trong những năm vừa qua. Chưa bao giờ thị trường
M&A trên thế giới lại diễn ra sôi động như hiện nay, liên tiếp có các thương
vụ mua bán lớn được tiến hành ở các khu vực TRUNG và ĐÔNG ÂU .Theo
công ty Price water house Cooper (một hãng kiểm toán ), mặc dù hoạt động
M&A trên thế giới năm 2006 diễn ra kém sôi động hơn nhưng tại khu vực này
các giao dịch M&A lại tăng cả về lượng vốn lẫn số vụ.

tập đoàn lớn để có thể lũng đoạn thị trừơng thế giới , nhưng đây là sự báo
hiệu cho một lục địa mới với nhiều tập đoàn lớn
Với những con số nêu trên thì chúng ta có thể thấy rằng thị trường
mua bán DN trên thế giới đã và đang diễn ra hết sức sôi động với các thương
vụ lớn, qua đó hình thành lên các tập đoàn kinh tế khổng lồ và đa số các
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
thương vụ lớn đều xuất phát từ các nước có nền kinh tế thị trường hoàn hảo
và là những nứơc có nền kinh tế phát triển.
Hoạt động M&A trên thế giới diễn ra thuận lợi vì có một hành lang
pháp lý đấy đủ và ổn định đây là một ngành kinh doanh siêu lợi nhuận, đặc
biệt là ở những nước có nền kinh tế phát triển .Vì vậy, cơ chế kiểm soát tập
trung kinh tế rất chật chẽ. Ở các nước phát triển thì tự do trong kinh doanh
điều được nhà nước đặc biệt tôn trọng và nó ngày càng được phát huy trong
môi trường tự do hoá thương mại toàn cầu hoạt động tập trung kinh tế chủ
yếu được qui định trong luật cạnh tranh và nó mang tính tập trung rất. Các
nhà đầu tư có thể tiến hành các vụ mua bán không hạn chế quy mô nên thông
thường đa số các vụ M&A thường hình thành nên các tập đoàn lớn và có
phạm vi là các vụ tập trung ở mức độ khu vực và thế giớ. Có nhiều dịch vụ
hỗ trợ cho M&A. Pháp luật cạnh tranh và luật thương mại là những văn bản
có giá trị pháp lí cao trong việc điều chỉnh hoạt động M&A, nó qui định cụ
thể trường hợp nào được tự do, bị cấm, hạn chế tập trung kinh tế , đồng thời
qui định rõ quyền và nghĩa vụ của các bên trong vụ tập trung, trình tự thủ tục,
chế độ trách nhiệm pháp lý khi có tranh chấp xẩy ra cũng như cơ chế giải
quyết các tranh chấp đó, nhằm đảm bảo sự lành mạnh trong TTKT riêng và
mua bán DN nói chung. Cụ thể CANADA là một trong những nứơc có luật
cạnh tranh đầu tiên trên thế giới (1889) với hàng trăm năm phát triển như vậy
thì các qui chế của luật cạnh tranh đã gần như hoàn hảo để hướng dẫn thị
truờng TTKT và doanh nhân cũng áp dụng triệt để các qui định của pháp luật.
Hoạt động M&A trên thế giới diễn ra rất khốc liệt nhằm thôn tính lẫn

kinh doanh cho phù hợp với pháp luật kinh doanh.Nên Luật DN 2005 cũng
điều chỉnh hoạt động M&A. Ngoài ra còn có các văn bản dưới luật như: Nghị
định số 116/2005/NĐ-CP của chính phủ ngày 15/9/2005 qui định chi tiết một
số điều của luật cạnh tranh.Nghị định số 120/2005/NĐ-CP của chính phủ
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
ngày 30/9/2005 qui định về sử lí vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh
tranh.Quyết định số 36 của TTCP ban hành ngày 11/3/2003 về quyền mua
bán cổ phần của DN nước ngoài. Nghị định số 80/2005/NĐ-CP về giao bán,
khoán kinh doanh, cho thuê công ty nhà nước ngày 22/6/2005
2. Qui chế pháp lí đối với hoạt động M&A trong các văn bản pháp luật
hiện hành.
Mua bán DN là một nghiêp vụ trong lĩnh vực kinh doanh nhưng chưa có
một văn bản cụ thể nào điều chỉnh, mà chỉ có một số điều nằm rải rác trong
nhiều văn bản pháp luật cụ thể là:
a. Hiến pháp 1992
Theo hiến pháp của Nước Cộng Hoà Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam tại
điều 57 qui định “Công dân có quyền tự do kinh doanh theo qui định của pháp
luật. Như vậy, tự do kinh doanh là một quyền hiến định được pháp luât bảo
hộ.
Theo điều 22: “Các cơ sở kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế phải
thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ đối với nhà nước, đều bình đẳng trước pháp
luật, vốn và tài sản hợp pháp được Nhà nước bảo hộ. DN thuộc mọi thành
phần kinh tế được liên doanh, liên kết với cá nhân, tổ chức kinh tế trong và
ngoài nước theo qui định của pháp luật”
Nhà nước tạo mọi điều kiện tốt nhất để phát huy năng lực sản xuất. Các
thành phần kinh tế đều là một bộ phận của nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN. Tổ chức cá nhân thuộc các thành phần kinh tế được sản xuất kinh
doanh những nghành nghề mà pháp luật không cấm cùng phát triển lâu dài,
hợp tác bình đẳng và cạnh tranh theo pháp luật. Trong đó mua bán DN cũng

chính,kinh tế…)
Đây là văn bản hiện hành có qui định cụ thể nhất đối với các thương vụ
M&A thông qua hoạt động TTKT. M&A là một dạng của tập trung kinh tế
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
nên qui chế áp dụng với tập trung kinh tế cũng sẽ được áp dụng cho các
thương vụ M&A. Sau đây là những qui định cụ thể:
.Hoàn toàn tự do trong TTKT
Điều 20.1 Luật cạnh tranh 2004: Các doanh nghiệp TTKT có thị phần
dưới 30% trên thị trường liên quan hoặc DN sau khi tập trung kinh tế vẫn
thuộc loại DN nhỏ và vừa theo qui định của pháp luật thì không bị cấm và
cũng không phải có nghĩa vụ thông báo. Theo nghị định 90/2001/NĐ-CP
ngày 23/11/2001 thì DN vừa và nhỏ là DN:
- Kinh doanh độc lập
- Có vốn đăng kí không quá 10 tỷ đống
- Có số người lao động trung bình không quá 300 người
Thị trường liên quan là khái niệm cơ bản nhất của pháp luật cạnh tranh.
Về nguyên tắc, những DN không nằm trong một thị trường liên quan sẽ
không phải là đối thủ cạnh tranh của nhau. Điều 3 của Luật cạnh tranh có qui
định: Thị trường liên quan bao gồm:Thị trường sản phẩm liên quan và thi
trường địa lý liên quan
 Thị trường sản phẩm liên quan: là thị trường của những hàng hoá dịch
vụ có thể thay thế cho nhau về đặc tính ,muc đích sử dụng và giá cả.

Thị trường địa lý liên quan: là một khu vực địa lý cụ thể trong đó có
những hàng hoá dịch vụ có thể thay thế cho nhau với các điều kiên cạnh tranh
tương tự và có sự khác biệt đáng kể với các khu vực lân cận.
Như vậy, DN không cùng nằm trong một thị trường liên quan sẽ không
thể trở thành đối thủ cạnh tranh của nhau, việc tập trung kinh tế sẽ không có
ảnh hưởng lớn tới nhau nên nó không phải là đối tượng điều chỉnh của Luật

định về việc sử phạt vi phạm pháp luât trong lĩnh vực cạnh tranh. Các DN
tham gia TTKT có thị phần kết hợp từ 30% đến 50% trên thị trường liên quan
có thể bị phạt tiền từ 1% đến 3% tổng doanh thu trong năm tài chính trước
năm thực hiện hành vi vi phạm đối với hành vi TTKT mà không thực hiện
nghĩa vụ thông báo cho cục quản lý cạnh tranh trước khi tiến hành TTKT.
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Tại điều 21 Luật cạnh tranh có quy định hồ sơ thông báo việc TTKT như
sau:
“Hồ sơ thông báo TTKT bao gồm:
- Văn bản thông báo việc TTKT theo mẫu do cơ quan quản lý cạnh tranh
quy định
- Bản sao hợp lệ giấy ĐKKD của từng DN tham gia TTKT .
- Báo cáo tài chính trong 2 năm liên tiếp gần nhất của từng DN tham gia
TTKT có xác nhận của tổ chức kiểm toán theo quy định pháp luật .
- Danh sách các đơn vị phụ thuộc của từng DN tham gia TTKT .
Danh sách các loại hàng hóa dịch vụ mà từng DN tham gia TTKT và các
đơn vi phụ thuộc của DN đó đang kinh doanh .
Báo cáo thị phần trong 2 năm liên tiếp gần nhất của từng DN tham gia
TTT trên thị trường liên quan” .
Điều 21 quy đinh về việc thụ lý hồ sơ thông báo TTKT : “Trong thời hạn
7 ngày làm việc, kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ thông báo TTKT, cơ quan quản lý
cạnh tranh có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho DN nộp hồ sơ về tính
hợp lệ, đầy đủ của hồ sơ, trường hợp chưa đầy đủ cơ quan quản lý cạnh tranh
có trách nhiệm chỉ rõ những nội dung cần bổ sung”. Đây là trách nhiệm thuộc
về cơ quan nhà nước, việc quy định thời hạn như vậy để đảm bảo tính minh
bạch trong kinh doanh tránh trường hợp cơ quan hữu quan kéo dài thời gian
một cách không hợp lý gây khó khăn cho DN. Nó cũng là một cơ chế giám sát
hành động thực thi pháp luật của cơ quan nhà nước .
Thời hạn trả thông báo TTKT được quy định tại điều 23 như sau: