Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 1
Ñeà thi:
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 2
“Hãy trình bày ý kiến về một danh nhân văn hóa hoặc một nhân
vật lịch sử trên địa bàn tỉnh Đồng Nai mà bạn tâm đắc nhất”
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 3 THÔNG TIN TÁC GIẢ
1. Họ và tên: LÊ HUỲNH NHÂN
2. Giới tính: Nam
3. Ngày sinh: 30/07/1997
4. Nghề nghiệp: Học sinh
dngk s chm hc, dõn sinh siờng canh ci Vic vui mng thỡ mng nhau,
vic tang thỡ ving nhau, dõn tỡnh trung hu sng gin d, thy chung, ngha
tỡnh.
Chớnh vỡ th,c vo trung tun thỏng 6 hng nm, Tnh y, Ban tuyờn giỏo
v s khoa hc cụng ngh tnh ng Nai li cựng nhau t chc hi thi tỡm hiu
giỏ tr vn húa lch s ng Nai nhm tụn vinh nhng giỏ tr vn húa, lch s,
con ngi v nhng anh hựng t ng Nai. Qua ú, tng cng cụng tỏc giỏo
dc, nõng cao nhn thc v giỏ tr vn húa lch s tnh ng Nai n ton th
cỏn b, ng viờn, on viờn thanh niờn, lc lng v trang v cỏc tng lp nhõn
dõn trong tnh, nht l th h tr. Nm nay (2014), hi thi tỡm hiu giỏ tr vn húa
- lch s ng Nai vi thi Hóy trỡnh by ý kin v mt danh nhõn vn húa
hoc mt nhõn vt lch s trờn a bn tnh ng Nai m bn tõm c nht nhm
tụn vinh, tri õn nhng danh nhõn vn húa, nhõn vt lch s l nhng con ngi gc
ng Nai hoc sng, chin u ng Nai qua cỏc thi k; cú nhng úng gúp
tớch cc, hoc tiờu biu trong s nghip bo v v xõy dng t nc m s sỏch
phn ỏnh, hoc c nh nc truy tng nhng danh hiu cao quý nh b m Vit
Nam anh hựng, anh hựng lc lng v trang,
Hng ng tinh thn ú, mc dự l mt hc sinh ang chun b chy nc
rỳt bc vo k thi quan trng nht ca cuc i, nhng vi mt trỏi tim chõn
thnh yờu lch s, yờu quờ hng, t nc, yờu con ngi ng Nai v mt s hi
tng v ký c tui th ca chớnh mỡnh; tụi xin mng phộp chn v Lónh binh anh
hựng Nguyn c ng ngi ó chin u v hi sinh trờn mnh t ng Nai
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 5
nhằm ngăn chặn bước tiến công của thực dân Pháp năm 1861 trong buổi đầu
kháng chiến chống thực dân cướp nước.
Bài dự thi của tôi gồm ba phần chính:
Phần I: Những cảm nhận đầu tiên.
Phần II: Nguyễn Đức Ứng và cuộc kháng chiến chống Pháp ở
Bi d thi Tỡm hiu giỏ tr vn húa lch s ng Nai nm 2014
Lónh binh Nguyn c ng trong trỏi tim tụi v nhõn dõn Long Thnh Trang 6
Phn I:
NHNG CM NHN U TIấN
Coồ tớch cuỷa cuoọc ủụứi
Chiu thỏng 7, mt bui chiu ờm nh ru vi ting lỏch tỏch ca nhng
cn ma phựn cui h. Ngoi tri, lỏ vng lỏc ỏc ri theo tng hi ma bay, lũng
ngi theo ú cng m bun. Thỏng 7 v khi gi trong lũng chỳng ta nhng k
nim v mt thi th u vi ụng b, cha m v ca chớnh cuc i mỡnh. i vi
tụi, c mi thỏng 7 v thỡ mi tụi li cú nhng suy t, hoi nim v nhng k
nim ca tui th v nhng phong v quờ nh ni tụi sinh ra v ln lờn trong
vũng tay ca ụng b, cha m v cng chớnh l ni tụi bc nhng bc chp chng
u tiờn trờn ng i. Nhng suy t, hoi nim y l nhng iu thiờng liờng v
cao quý m bn thõn tụi t nh s khụng sao tỡm li c trong kip ngi hu hn
ny.
Sinh ra v ln lờn ti mt vựng quờ yờn bỡnh thuc xó Long Phc, huyn
Long Thnh, tnh ng Nai; t lõu, tụi ó mang trong mỡnh cỏi hng v phự sa
nng m v mt nc da ngõm ngõm c trng ca nụng dõn Vit. Theo nhng gỡ
m ngi b ỏng kớnh ca tụi k li, ngy m ba tụi cũn nh, lng tụi nghốo lm.
Mi ngi sng ch hi vng sao cú n, mt l phc c lm ri!. Nhng
dõn lng tụi may mn ch ụng tri ban cho nhng cỏnh ng cũ bay thng cỏnh.
Nhng cỏnh ng rung lỳa ny ó mang li cho dõn lng mt ngun thu nhp v
mt cụng vic n nh.
Gia ỡnh tụi cng khụng ngoi cỏi khú khn, gian kh m dõn lng phi gỏnh
chu. V li au n hn khi ụng ni, ngi tr ct trong gia ỡnh mt sm, mt
mỡnh b tụi phi mt nng hai sng, nuụi to bỏn tn v cn lao bờn mónh
rung m ụng b li nuụi ba tụi khụn ln, n hc thnh ti tr thnh mt
ngi giỏo viờn, hng ngy tip ni tng lai cho th h mai sau. Núi n õy thụi
lội xuống bùn tay cấy mạ non”, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời thì ba tôi lại nhờ
vào chính những giọt mồ hôi nước mắt của bà và hơn hết là một tấm lòng yêu
thương vô bờ bến của người mẹ dành cho con nên đã vung đắp cho ba tôi trở thành
một giáo viên giảng dạy tại ngôi trường mang tên Ông – THCS Nguyễn Đức Ứng.
Còn đối với bản thân tôi thì đó là một câu chuyện cổ tích hay nhất, sâu xa
nhất mà tôi cảm nhận được. Ngày tôi còn nhỏ, do mẹ phải đi làm ở công ty chiều
mới về nên phần lớn việc chăm sóc tôi đều do ba phụ trách. Sáng tôi được ba đưa
đi học mẫu giáo, chiều về theo ba lên trường THCS Nguyễn Đức Ứng, nơi ba đang
công tác. Chính nơi đây đã xây đắp cho tôi những bài học đầu tiên trong cuộc đời.
Đó là bài học đạo lí “Uống nước nhớ nguồn” và một tin thần yêu nước ngay từ bé.
Nhớ mỗi lần được mấy thầy cô kể về Ông với câu chuyện về một vị lãnh binh
quyết chiến đấu đến hơi thở cuối cùng để bảo vệ từng tấc đất mà cha ông ta ngày
trước đã khai hóa được. Mỗi lần được nghe kể là mỗi lần tôi có thêm niềm tự hào
về lòng yêu nước và sự hi sinh anh dũng của Ông – Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng.
Nói thật, trong đôi mắt của một đứa trẻ lên 3 ngày đó, tôi cứ nghĩ Ông cũng giống
như những nhân vật anh hùng trong truyện cổ tích với thân hình to lớn, vạm vở của
con nhà võ, khoác trên mình một bộ quân phục triều đình với con ngựa sắt, áo giáp
sắt, trụ giữa cánh đồng lúa Long Phước làm cho quân địch phải e dè, kiếp sợ.
Có một kỷ niệm làm tôi không bao giờ quên đó là lần đầu tiên theo gia đình
cùng các thầy cô xuống viếng Ông nhân ngày giỗ 26/11 âm lịch. Ngày đó, tôi chỉ
là một đứa trẻ lên ba nên rất hồn nhiên, ngây thơ và rất mê chơi với những đứa trẻ
cùng trang lứa. Vì thế, sau khi cùng gia đình và các thầy cô giáo dâng lễ cúng giỗ
Ông xong, tôi đã chạy nhảy vui đùa cùng mấy đứa trẻ cùng lứa ở địa phương đến
nổi vấp té và bị trầy xướt, chảy máu cả cái đầu gối. Lúc đó, tôi đau điếng cả người
và bắt đầu sụt sùi trong nước mắt. Khi tôi khóc, có một cô mặt áo dài nằm trong
ban tiếp lễ thấy vậy liền đem một quả quýt cho tôi và nói: “Con đừng khóc nữa! Cô
cho con nè, lộc của Ông đó, con ăn đi cho hết đau chân!”. Rồi cô lột vỏ và bóc
từng múi từng múi cho tôi ăn. Nói thật, hồi còn nhỏ, tôi rất ghét ăn quýt vì vị chua
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 8
LÃNH BINH NGUYỄN ĐỨC ỨNG
VÀ CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG PHÁP
CỦA NHÂN DÂN LONG THÀNH- BIÊN HÒA
NĂM 1861
I. Bối cảnh lịch sử Đồng Nai trong những năm đầu thực dân Pháp xâm lược
nước ta:
Sau 5 tháng sa lầy trong nổ lực đánh chiếm ở Đà Nẵng, R. De Genouilly kéo
2.200 lính Pháp và Y Pha Nho vào Nam để đánh chiếm Gia Định. Ngày
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 9
19/12/1859, bọn xâm lược hội quân ở ngoài khơi Vũng Tàu, gồm 20 tàu chiến và
ngày hôm sau, đã nổ súng tấn công bảo Phước Thắng. Kể từ lúc đó, quân dân Biên
Hòa đứng lên giành lấy trách nhiệm của cuộc đối đầu lịch sử.
Ngày 24 tháng 2 năm 1861, đại đồn Chí Hòa thất thủ, Nguyễn Duy tử trận,
Nguyễn Tri Phương bị trọng thương phải rút về Biên Hòa dựng đồn lũy chống
giặc.
Ngày 16 tháng 12 năm 1861, sau khi triển khai lực lượng, quân Pháp bất ngờ
hạ lệnh tấn công thành Biên Hòa. Bởi nhiều lý do nên chỉ trong vòng một ngày
cầm cự, Nguyễn Bá Nghi (Hộ bộ Thượng thư được vua Tự Đức sai làm Khâm sai
Đại thần) đã phải bỏ chạy rút về Phước Tuy, sau đó theo đường Bà Rịa chạy ra
Bình Thuận, mặc cho số phận của quân dân Biên Hòa. Vì thế, sau một ngày khởi
chiến, quân Pháp ung dung tiến vào thành Biên Hòa.
Lúc này, các tỉnh thần là Tuần phủ Nguyễn Đức Hoan, Án sát Lê Khắc Cẩn
bị vua Tự Đức trách cứ và ban dụ phải dốc sức tổ chức lực lương nghĩa quân kháng
Pháp, nhưng Nguyễn Đức Hoan đã bỏ đồn Hố Nhỉ lui về đại phận thôn Thắng Hải
thuộc tỉnh Bình Thuận, quân lính tan tác hầu hết.
Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng binh triều Nguyễn Bá Nghi và binh tỉnh
Biên Hòa Nguyễn Đức Hoan đã bỏ phủ Phước Tuy (bao gồm vùng đất Long Thành
– Nhơn Trạch – Bà Rịa – Vũng Tàu và cả Long Khánh) mà chạy về Bình Thuận.
cũng chính là điểm khác nhau giữa Ông với các vị chỉ huy khác cùng thời. Với tinh
thần ấy nên đã cổ vũ và tác động mạnh mẽ vào tinh thần chiến đấu của các binh sĩ
vì nước quên thân và được sự ủng hộ nhiệt tình của đông đảo quần chúng nhân dân
địa phương Long Thành. Chính vì thế, ngoài lực lượng quân sĩ từ Biên Hòa do
chính ông chỉ huy, còn có lực lượng đông đảo quân Nghĩa dũng Long Thành thuộc
các tầng lớp nhân dân địa phương quyết tâm phòng thủ, ngăn chặn bước tiến của
quân Pháp từ hướng Biên Hòa xuống Bà Rịa.
Với mục tiêu bảo vệ tuyến phòng thủ, không cho quân Pháp từ Biên Hòa
tiến đánh Bà Rịa – Vũng Tàu, Nguyễn Đức Ứng cho triển khai lực lượng dọc theo
quốc lộ 15 (nay là quốc lộ 51) nhằm tiêu hao sinh lực địch. Đồng thời chọn lũy Ký
Giang thuộc xã Long An, huyện Long Thành (nay là xã Long Phước, huyện Long
Thành) làm điểm phòng thủ quyết chiến với giặc Pháp. Nguyễn Đức Ứng cho xây
dựng căn cứ ở đoạn cuối khu rừng nguyên sinh thuộc ấp Xóm Gò, tiếp giáp với
cánh đồng Bào Lùng rộng hơn 80 hecta của xã Long An (nay là xã Long Phước),
huyện Long Thành. Căn cứ của Ông và nghĩa quân cách lũy Ký Giang khoảng hơn
1 km về hướng Nam, có vị trí chiến lược “tiến có thể đánh, lùi có thể giữ”. Vì thế,
nếu địch từ Long Thành tiến vào căn cứ phải vượt qua được lũy Ký Giang dầy đặc
tre gai và bàu nước sình lầy rộng lớn, quân ta sẽ dể dàng phát hiện địch từ xa, kịp
thời bố trí lực lượng tấn công. Nếu địch vượt sông Đồng Nai để tiến vào căn cứ thì
phải vượt qua sông Thị Vải và Suối Cả (cách căn cứ hơn 1 km) và một cánh đồng
Bàu Lùng rộng lớn, quân ta có thể dể dàng phát hiện địch từ phía xa, bố trí lực
lượng tiêu diệt; đồng thời, căn cứ được xây dựng gần khu dân cư nên nhận được
sử ủng hộ, giúp đỡ về vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương; lại tiếp giáp
với rừng nguyên sinh nên dễ dàng cho quân ta lùi vào rừng sâu ẩn nấp, bảo toàn
lực lượng.
Sách Đại Nam nhất thống chí viết: “Lũy cũ Ký Giang ở địa hạt Long Thành,
phía Tây bờ sông Ký Giang là chổ cựu Tiết chế Nguyễn Văn Tuấn đồn binh chống
Tây Sơn. Năm Nhâm Tý khi triều Nguyễn trung hung (1792) khởi đắp từ bờ sông
phía Tây chạn ngang giữa đại lộ theo bờ sông đắp qua phía Bắc, dài 20 dặm rưỡi,
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
căn cứ, ghết hại các nghĩa binh còn lại. Sáng ngày 27 tháng 12 năm 1861, Long
Thành rơi vào tay của bọn thực dân cướp nước. Nhân dân Long Thành bước vào
thời kỳ tủi nhục của một người dân sống trong cảnh “nước mất – nhà tan”.
III. Tìm hiểu về thân thế của lãnh binh Nguyễn Đức Ứng:
Do những đặc điểm tình hình lịch sử lúc bấy giờ nên việc ghi chép của sử
thành văn còn nhiều khiếm khuyết về lãnh binh Nguyễn Đức Ứng, song với nguồn
truyện kể lưu truyền trong nhân dân từ thế hệ này sang thế hệ khác cho đến ngày
nay thì đủ để khắc họa một nhân cách anh hùng bất khuất xứng đáng với sự tôn
vinh của nhân dân nơi chứng kiến sự hi sinh anh dũng của Ông và nghĩa quân.
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 12
Như đã trình bày ở trên, nếu căn cứ vào chỉ dụ của vua Tự Đức vào tháng 4
năm Kỷ Mùi (1859) và văn tự trên tấm bia đá tại ngôi mộ :“Ici repose Nguyễn
Đức Ứng – Lãnh binh de l’Armée Impériale Tự Đức. décédé le 26 Décembre
1861” chúng ta có thể định đoán rằng chính Nguyễn Đức Ứng được triều đình cắt
cử vào chức phó Lãnh binh Biên Hòa theo chỉ dụ tháng 4/1859 và tong dưới quyền
của lãnh binh Bùi Thỏa. Như vậy, về sau có hai khả năng:
1. Nguyễn Đức Ứng được cử làm Lãnh binh Biên Hòa thay cho Bùi Thỏa
bị cách lưu.
2. Với cương vị là phó lãnh binh, ông đã lãnh đạo công cuộc kháng chiến
chống Pháp ở vùng đất này và sau khi hi sinh được triều Nguyễn truy
phong làm lãnh binh.
Ngoài ra, cũng có khả năng, sau khi anh dũng chiến đấu, bị trọng thương
phải bỏ mạng, ông được dân chúng địa phương kính trọng tôn phong là Lãnh Binh
Theo tư liệu sách “Đồng Nai di tích văn hóa” ghi, vào khoảng năm 1936, có
một người phụ nữ từ Sài Gòn đến tìm mộ, thường được gọi là Bà Năm Sài Gòn, bà
nói giọng Huế mặc trang phục theo kiểu Tàu và tự xưng là cháu của Nguyễn Đức
Ứng. Sau khi tìm được mộ, bà lập đàn cúng bái và thuê người xây dựng lại toàn bộ
ngôi mộ như hiện hữu ( trước kia ngôi mộ chỉ là mộ đất). Những năm sau đó, vào
I. Di tích lịch sử: Mộ lãnh binh Nguyễn Đức Ứng và 27 nghĩa binh:
1. Vị trí hiện nay:
Mộ lãnh binh Nguyễn Đức Ứng và 27 nghĩa binh chống Pháp tọa lạc tại ấp
Đất Mới, xã Long Phước, huyện Long Thành, tỉnh Đồng Nai.
Từ ngã ba Vũng Tàu hay đường cao tốc Thành Phố Hồ Chí Minh – Long
Thành – Dầu Dây theo quốc lộ 51 nối thành phố Biên Hòa với tỉnh Bà Rịa – Vũng
Tàu, ngôi mộ của Lãnh Binh Nguyễn Đức Ứng và 27 nghĩa binh nằm bên trái, cách
quốc lộ 51 khoảng 250m, cách trung tâm huyện Long Thành khoảng 7 km về
hướng Nam.
2. Lịch sử xây dựng:
Sau khi Nguyễn Đức Ứng và các Nghĩa binh anh dũng hi sinh, nhân dân
Long Thành đã tìm cách đưa thi hài Ông và các nghĩa sĩnh về an táng trong một
ngôi mộ chung trên một khu đất cao của khu rừng nguyên sinh, ngay căn cứ kháng
Pháp của Ông thuộc xã Long Thuận (nay là xã Long Phước, huyện Long Thành).
Do cuộc sống lúc này còn đang rất khó khăn, đồng thời cũng để che mắt bọn
thực dân Pháp, nhân dân đã an táng Ông và các nghĩa binh yên nghĩ dưới lòng đất,
rồi đắp lên trên một ngôi mộ đất, dựng trước mộ một tấm bia đá trên khắc dòng
chữ Hán tên Nguyễn Đức Ứng, với dòng lạc khoản: “Thân thời” (bên trái) “thập
nhất nguyệt nhị thập lục nhật” (bên phải). Và cũng chính từ đây, mảnh đất Long
Thành này trở thành nơi yên nghỉ ngàn đời của người anh hùng bất khuất và các
nghĩa sĩ đã hi sinh cho tổ quốc.
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 14
Cách nay hơn 100 năm,ông Phạm Văn Luận (ông ngoại của ông Lê Xuân
Bạc) ở ấp Xóm Gò, xã Long Thuận, huyện Long Thành (nay là xã Long Phước –
huyện Long Thành) vào khu rừng bàu sình lầy, nơi có ngôi mả vôi thuộc ấp Ông
Cua khai hoang trồng lúa, trồng tràm và cây ăn trái. Và khu đất ông khai phá có
ngôi mộ của Lãnh Binh Nguyễn Đức Ứng. Ban đầu, ông Luận không biết mộ phần
của ai nhưng gia đình vẫn thường xuyên rẫy cỏ, chăm sóc, nhang khói cho ngôi
Trải qua thời gian dài tồn tại, do tác động bởi thiên nhiên, thời tiết nắng mưa
ngôi mộ đã bị xuống cấp, vôi quét trên mộ đã bị bong tróc, rêu phong. Hàng rào
xung quanh ngôi mộ bằng gỗ căm lục đã bị mất gần hết. Được chấp thuận của
UBND tỉnh Đồng Nai, Bảo tàng Đồng Nai đã tiến hành lập dự án trùng tu tôn tạo
lại phần mộ của Ông. Các hạng mục được tu sửa bao gồm:
- Sơn sửa lại phần mộ
- Lót gạch đất nung ở nền xung quanh mộ.
- Xây một ngôi miếu nhỏ ở phía trước bên phải mộ, diện tích 9m2 (3m x
3m) để có chỗ thắp nhang cúng tế và đặt bản sao bằng xếp hạng di tích. Trong
miếu, có tấm bia đá nội dung “ Đây nơi an nghỉ ngàn thu của Lãnh binh Nguyễn
Ngôi mộ trước khi được trùng tu
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 16
Đức Ứng và 27 nghĩa sĩ đã anh dũng hiến thân cho Tổ quốc trong trận quyết chiến
với quân Pháp xâm lược ngày 27 tháng 12 năm 1861 (26/11/ năm Tân Dậu)”. Trên
hai trụ gạch trước miếu có cặp liễn chữ Hán, nội dung:
“ Đức cảm thần linh báo hiệu thôn lân giai hữu phước
Ứng linh phát hiện Lãnh binh tử trận tại Tuy Long”.
- Xây một hồ nước hình lục giác rộng khoảng 50 m2 ở phía mộ, trụ gạch xi
măng, giăng kẽm gai.
- Làm cửa ra vào ngôi mộ: trụ cột bê tông cốt thép, cánh cửa bằng sắt.
- Chỉnh trang khuôn viên khu mộ khang trang, sạch đẹp.
c. Lần trùng tu năm 2010:
Nhằm thiết thực chào mừng Đại hội Đảng bộ Huyện Long Thành lần thứ IX
(nhiệm kỳ 2010 – 2015), hướng tới kỷ niệm Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà
Nội. Đồng thời, để phát huy truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc và
tỏ lòng tôn kính, ghi nhớ công ơn của một vị lãnh binh đã anh dũng chiến đấu và hi
sinh trên mảnh đất Long Thành vì nền tự do và độc lập của dân tộc, Huyện ủy,
HĐND, UBND, UBMTTQ huyện Long Thành quyết định đầu tư nâng cấp và
nhân dân xã Long Phước hưởng ứng nhiệt tình. Từ đó hàng năm vào ngày 25-
26/11 âm lịch, tập đoàn 8 và nhân dân xã Long Phước đều làm lễ giỗ Ông. Đây là
mốc thời gian mở đầu và chính thức tổ chức giỗ Nguyễn Đức Ứng và các nghĩa
binh mang tính cộng động của nhân dân địa phương.
Ban quý tế gồm có 9 thành viên được thành lập. Trong đó, ông Lê Xuân Bạc
được chọn làm Trưởng ban Quý tế - Chánh tế. Đồng thời, mời các cụ lão ấp Đất
Mới tham gia với tư cách là cố vấn thực hiện các nghi thức cúng tế.
Theo phong tục tập quán của người dân làng tôi, khi vụ mùa thu hoạch xong
và sau khi mùa vụ cuối năm kết thúc, bà con trong xã tổ chức cúng ruộng, gọi là lễ
cúng tạ ơn thần nông. Bên cạnh đó, bà con cũng Sắm sửa ra khu ruộng Phần Bàu
gần ngôi mã vôi (tức mộ Nguyễn Đức Ứng) để cúng, xin Ông phù hộ cho mùa
thuận gió hòa, công việc đồng áng được thuân lợi, mùa màng bội thu và phù hộ
cho nhà nhà được ấm no, gia đình hạnh phúc. Tùy theo điều kiện năm thu hoạch
được mùa hay thất, nếu được mùa bà con đóng góp cúng giỗ nhiều hơn như năm
đó có thêm một con heo quay và lễ cúng có mượn thêm học trò lễ của các đình,
miếu lân cận về dâng rượu cho Ông và các nghĩa binh. Ngoài ra ban quý tế còn
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 18
mướn các bộ phim video lịch sử, tuồng tích cổ của việt Nam chiếu suốt đến 25- 26
tháng 11 cho bà con xem, tạo không khí hội hè cho lễ giỗ.
1. Giai đoạn từ năm 1987 đến 1994:
Khi chưa xếp hạng Di tích, người dân tổ chức cúng giỗ
vị Lãnh binh do Ông Lê Xuân Bạc làm trưởng ban Quý tế
Để việc cúng tế Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng và các nghĩa binh thêm trang
trọng và chu đáo, Đảng ủy, UBND xã Long Phước trực tiếp chỉ đạo việc cúng giỗ,
Chủ tịch Hội nông dân xã Long Phước đã thành lập Hội lễ Ông để lo việc cúng giỗ
hàng năm và chăm sóc, bảo quản khu mộ; đồng thời lên kế hoạch xin đất các hộ
dân có ruộng trước ngôi mộ Ông để làm con đường từ QL 15 đi vào mộ Ông cho
quanh, sau đó phân công trách nhiệm công
việc cho ban, đoàn thể có liên quan tham
gia đảm bảo cho lễ giỗ Ông được an toàn, tốt đẹp…
Chương trình lễ cúng như sau:
Ban Tế tự, các cụ lão và Hội lão Ông quần áo chỉnh tề trong trang phục áo
dài, khăn đóng vào vị trí đã được phân công để tiến hành làm lễ.
Ngày 26 tháng 11 âm lịch:
1. Cúng tiền hiền, hậu hiền.
2. Lễ Túc yết (Nghi yết).
Ngày 27 tháng 11 âm lịch:
1. Cúng Đoàn cả (lễ chính- tức lễ tế vị phúc thần của làng, tức Nguyễn
Đức Ứng): lúc 5 giờ sáng.
2. Sau lễ cúng đoàn cả xong, BTC bày tiệc đãi quan khách và nhân dân
đến hành hương. Đến 15 giờ thì buổi lễ hoàn mãn.
III. Nguyễn Đức Ứng trong trái tim người dân Long Thành:
1. Tâm linh hóa hình ảnh người Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng:
Như đã trình bày ở phần đầu, nhân dân làng tôi luôn luôn ngưỡng vọng về
Ông và xem Ông như một vị Phúc thần trong làng. Theo những gì tôi cảm nhận
được, người dân làng tôi kính trọng, thờ tự Ông trước hết là ở cái truyền thống
“uống nước nhớ nguồn”, tri ân và báo ân với một bậc anh hùng đã quyết tử cho tổ
quốc quyết sinh, vì độc lập, tự do của dân tộc. Thứ hai, đó chính là ở cái bến đỗ
tâm linh mà dân làng tôi dựa vào. Nói cách khác, dân làng tôi đã tôn người Lãnh
binh anh dũng thành một vị Phúc thần với uy linh bao trùm và luôn ngự trị trong
tâm thức – tín ngưỡng của người dân làng tôi.
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 20
Ở làng tôi, không ai không biết đến những câu chuyện truyền miệng về sự
hiển linh của Ông. Ví dụ như chuyện những đêm thanh vắng, bỗng có cơn gió lao
xao tràn qua, trong gió nghe rõ tiếng quân reo và tiếng va chạm của binh khí. “
được những nét độc đáo, đặc sắc về nghệ thuật như “văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”
nhưng nó đã làm sống dậy được bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ và hơn hết là tấm lòng
tiếc thương, kính trọng và khâm phục trước anh linh người Lãnh binh đã ngã
xuống vì độc lập, tự do của dân tôc.
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 21
Trước hết là bải “Văn tế lãnh binh Nguyễn Đức Ứng” được sử dụng trong
nghi lễ Túc yết ngày 26 tháng 11 âm lịch hằng năm nhân dịp kỉ niệm ngày mất của
ông. Xin được trích nguyên văn bản phiên âm chữ Hán:
Phiên âm:
Văn tế Lãnh bĩnh Nguyễn Đức Ứng
Tuế thứ năm….niên kiến….sóc, việt…lương thần. Việt Nam quốc, Đồng Nai
tỉnh, Long Thành huyện, Long Phước xã, Đất Mới ấp.
Kim bổn thần nam nữ đại tiểu đẳng.
Chánh tế…
Bồi tế…
Cẩn dĩ can lạp, tư thình , kim ngân, hương đăng, thanh chước thứ phẩm chi
nghi.
Cảm chiêu cáo vu:
Hỡi ôi! Nhớ linh xưa bậc tiền bối có công khai khẩn, quyết chí hy sinh, bảo
vệ tổ quốc giống nòi, đem thân mạng làm ngọn đuốc sang soi đáp lại nền tự do cho
hậu đại. Nay nhân dân xã Long Phước nam phụ lão ấu đồng thành tâm vọng bái
trước ngôi mộ Ngài Nguyễn Đức Ứng, cấp bậc Lãnh binh nhất vị công thần
nguyên triều Tự Đức. Ngài có công hy sinh cứu nước, chống dịch quân chẳng kể
thân mạng, sát Pháp giặc chuyên quyền xâm phạm, quyết tử chiến hy sinh can đảm
không đầu hàng lũ giặc ngoại bang. Hai mươi bảy nghĩa quân bỏ mạng nơi chốn
chiến trường, thi hài đồng chung ư nhất mộ. Thanh sử tạc bảng vàng thiên cổ. Nơi
cánh đồng hoang mồ chôn chiến sỹ vô danh.
Nay nước nhà thống nhất hoàn thành, lập ngôi miếu phụng sự vị anh minh
Vi hữu kỳ an, tất cáo lễ giả.
Duy tư kim nhật, kính chính kiền thành, cung trần phỉ lễ, kiền cụ thần minh,
thượng kỳ giám cách. Phù bổn thôn chi khang thái, hựu nam nữ dĩ cát xương, tiền
tài thịnh vượng, mãi mại lợi danh, tăng bách phước, nguyệt tấn tài nghinh, tiêu tai
viễn tống, phước huệ tinh tường, tứ dân tứ thú, thôn lợi nam bình, lương thần cát
nhật.
Phục duy cẩn cáo.
Như vậy, bài “Văn tế Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng” chính là áng văn đầu
tiên ca ngợi người Lãnh binh yêu nước Nguyễn Đức Ứng. Tuy áng văn còn mang
nhiều tính chất của văn hóa tâm linh (vì được sử dụng trong lễ túc yết ngày giỗ
Ông) nhưng lại mang một tinh thần đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cao quý của
người dân Việt Nam. Đồng thời, áng văn đã ca ngợi người Lãnh binh Nguyễn Đức
Ứng với công “hy sinh cứu nước, chống địch quân chẳng kể thân mạng, sát Pháp
tặc chuyên quyền xâm phạm, quyết tử chiến hy sinh can đảm không chịu đầu hang
lũ giặc ngoại bang”. Đồng thời cũng thể hiện niềm kính tiếc “Hai mươi bảy nghĩa
quân bỏ mạng nơi chốn chiến trường, thi hài đồng chung một mộ. Sử sanh ghi tạc
bảng vàng ngàn xưa. Nơi cánh đồng hoang mồ chôn chiến sỹ vô danh”.
Thứ hai là áng văn của Huỳnh Ngọc Trảng viết ngày 01 tháng 01 năm 2014
và được khắc trên bia đá tưởng niệm Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng và 27 nghĩa binh
đặt tại khu di tích mộ Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng. Sau đây là nguyên văn bài
tưởng niệm:
Từng nghe: Quốc gia hung vong, thất phu hữu trách. Gặp thời đại định thì
đem tài trí, mưu lập lấy điều thành, cốt cho muôn dân được an cư lạc nghiệp. Lúc
hữu sự thì vì nước quên nhà, lúc gặp nguy thì không tiếc mạng. Phàm hào kiệt xưa
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 23
nay đều sống chết như vậy. Nên ngàn đời đều lấy đó làm gương, đấng trượng phu
dốc lòng trung nghĩa, vì nước vong thân, thì không lấy chuyện thành bại mà luận
bàn hay dở.
Cắt quan lộ giàn quân ngăn giặc, chọn Vũng Lươn, bàu Lùng làm căn cứ
công thù được vừa hai. Lũy cũ: vũng bàu bày thế hiểm;
Rừng hoang: tre mây mọc kín dựng vách xây thành.
Bài dự thi “Tìm hiểu giá trị văn hóa – lịch sử Đồng Nai năm 2014”
Lãnh binh Nguyễn Đức Ứng trong trái tim tôi và nhân dân Long Thành Trang 24
Cờ đại nghĩa vừa treo, trăm người như một rập theo: kẻ gươm giáo sung
quân, người góp lương tiền gạo thóc;
Giàn quân trực diện, đánh thù một trận lẫy lừng: đạp rào bước tới, thà thác
còn hơn chịu chữ đầu tây.
Than ôi!
Thành Gia Định, đại đồn thưở trước còn khó bế xoay trở cự đương;
Huống chi có lũy Ký Giang giờ khác thể ngàn cây treo sợi tóc.
Chí dốc ngăn thù đánh xuống, đắp lủy rào dồn mưu đại sự nào hay đâu trời
nỡ phụ anh hùng;
Lòng những mong theo cờ phấn nghĩa tính kế dài lâu, sao đất vội chiêu hồn
nghĩa binh về âm cảnh.
Gác đầu về núi, ôi vương thổ ba tỉnh còn đâu;
Nhắm mắt xuôi tay, biết bao giờ cờ phất trống rung, giành lại được nước
non non nước cũ!
Trăng lạnh đêm thâu, cỏ cây mãi xôn xao khua tiếng giáo gươm tướng binh
chưa hề người hận; sương sốm mưa mai; hoa rừng khôn ráo gửi tiếc thương theo
tiếng chim vịt kêu chiều.
Mến người trung nghĩa: đá núi tạc bia son một tấm, kẻo ngày qua tháng lại
phôi pha.
Thương bao người vị quốc vong thân: vung đất cỏ đắp mồ giữa rừng… xuân
hạ thu đông yên ấm dưới hai vầng nhật nguyệt.
Nay đất nước yên bình;
Giờ non sông đang đổi mới
Đốt lọn nhang trầm cáo với các anh linh rằng: hận nước nay cháu con đã
“Hành khúc trường Nguyễn Đức Ứng” là một bản nhạc do thầy giáo Hoàng
Điệp sáng tác thể theo nguyện vọng của thầy và trò trường THCS Nguyễn Đức
Ứng. Bài hát này được xem là bản nhạc truyền thống của nhà trường. Tôi còn nhớ,
trong những ngày khai giảng, ngày nhà giáo Việt Nam hay lễ tổng kết; hoặc những
hội thi như múa hát sân trường, hoa phượng đỏ,…; bài hát ấy lại vang lên hào hùng
bởi từng cung nhạc là từng cơn sóng của nhạc sĩ và thầy - trò trường THCS
Nguyễn Đức Ứng tự hào vì trường ta được mang tên một vị Lãnh binh anh hùng
Copyright: Tài liệu đại học ©