Luật doanh nghiệp năm 2005 của Việt Nam định nghĩa: “Tập đoàn kinh tế là nhóm
công ty có quy mô lớn. Chính phủ quy định hướng dẫn tiêu chí, tổ chức quản lý và hoạt
động của tập đoàn kinh tế” (Điều 149). Và theo Điều 38 Nghị định 102/2010/NĐ - CP
về hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật doanh nghiệp 2005 thì: “Tập đoàn kinh tế
bao gồm các nhóm công ty có quy mô lớn, có tư cách pháp nhân độc lập, được hình
thành trên cơ sở tập hợp, liên kết thông qua đầu tư, góp vốn, sáp nhập, mua lại, tổ chức
hoặc các hình thức khác, gắn bó lâu dài với nhau về lợi ích kinh tế, công nghệ, thị
trường và các dịch vụ kinh doanh khác tạo thành tổ hợp kinh doanh có từ hai cấp
doanh nghiệp trở lên dưới hình thức công ty mẹ - công ty con”.
Như vậy, pháp luật Việt Nam có ghi nhận sự tồn tại của các TĐKT, song cũng chưa đưa
ra được định nghĩa chính xác về TĐKT. Theo các quy định nêu trên, pháp luật Việt Nam
cũng chỉ dừng lại ở việc liệt kê các đặc trưng của mô hình TĐKT mà chưa đưa được ra
TĐKT là gì và TĐKT có những đặc trưng gì để phân biệt một tập đoàn với các doanh
nghiệp hay với mô hình công ty mẹ - công ty con...
Mặc dù còn nhiều ý kiến khác nhau như trên nhưng có thể tổng hợp thành một khái
niệm chung về TĐKT như sau: “TĐKT là một cơ cấu tổ chức vừa có chức năng kinh
doanh, vừa có chức năng liên kết kinh tế bao gồm tổ hợp các công ty hoạt động trong
một ngành hay những ngành khác nhau, ở phạm vi một nước hay nhiều nước, được
liên kết theo mô hình công ty mẹ - công ty con hoặc các hình thức khác nhằm tăng
cường tích tụ, tập trung, tăng khả năng cạnh tranh và tối đa hóa lợi nhuận”.
Có thể thấy bản chất của TĐKT đó chính là sự liên kết giữa các chủ thể kinh doanh
không phân biệt thành phần kinh tế nhằm tạo ra lợi ích cho chính những thành viên
trong TĐKT đó và phát triển sản xuất kinh doanh trong một ngành hay nhiều ngành
nghề khác nhau trên phạm vi lãnh thổ của một hay nhiều quốc gia thông qua một cơ
quan điều hành chung và thống nhất. Sự liên kết trong trường hợp này không hoàn
toàn là liên kết về vốn như trong mô hình công ty mẹ - công ty con mà có thể chỉ là sự
liên kết về phân phối, tiêu thụ sản phẩm, liên kết về công nghệ ... Và đây là điểm khác
biệt cơ bản giữa TĐKT và mô hình công ty mẹ - công ty con.
Đặc điểm pháp lý của TĐKT.
Từ khái niệm về TĐKT nêu trên, có thể thấy TĐKT có các đặc điểm pháp lý cơ bản sau:
- Về chủ thể: dấu hiệu đầu tiên để nhận diện một TĐKT đó chính là những chủ thể

một chủ thể có tư cách pháp nhân hay không căn cứ vào Điều 84 BLDS năm 2005: “Một
tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau đây: 1. Được thành
lập hợp pháp; 2. Có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; 3. Có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức
khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; 4. Nhân danh mình tham gia vào các quan
hệ pháp luật một cách độc lập”.
TĐKT nhà nước theo Nghị định 101/2009/NĐ – CP thì loại hình kinh doanh được
thành lập theo quyết định của Thủ tướng Chính phủ trên cơ sở các tổng công ty, công
ty nhà nước (Điều 9). Về cơ cấu tổ chức, tập đoàn được tổ chức theo mô hình công ty
mẹ - công ty con. Pháp luật cũng có những quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của
các thành viên trong tập đoàn, cơ chế quản lý và đầu tư vốn... Công ty mẹ đại diện cho
TĐKT nhà nước thực hiện các hoạt động chung của tập đoàn trong quan hệ với bên
thứ ba hoặc các hoạt động khác nhân danh tập đoàn. Như vậy, mặc dù không có quy
định trực tiếp TĐKT nhà nước có tư cách pháp nhân nhưng qua các quy định của pháp
luật thì TĐKT nhà nước có tư cách pháp nhân, nhân danh chính mình tham gia vào các
quan hệ kinh tế.
- Về phạm vi hoạt động và lĩnh vực ngành nghề kinh doanh: TĐKT hoạt động đa
ngành và đa lĩnh vực. Tổ hợp này thường lấy ngành kinh doanh mà tập đoàn có thế
2
mạnh đóng vai trò ngành kinh doanh chủ đạo, mũi nhọn. Các TĐKT Nhà nước hầu hết
hoạt động trong các ngành kinh tế trọng điểm của quốc gia như: điện lực, dầu khí, bưu
chính viễn thông, than và khoáng sản,... bởi vì đây là các ngành, lĩnh vực mà tư nhân
và các thành phần kinh tế khác không muốn đầu tư hoặc khó thể thực hiện được do
hạn chế về năng lực tài chính hoặc kinh nghiệm quản lý. Bên cạnh đó, tập đoàn còn
mở rộng kinh doanh với các ngành nghề khác nhau. Những ngành nghề đó có thể liên
quan đến ngành nghề kinh doanh chủ đạo hoặc không. Sự đa dạng ngành, lĩnh vực
kinh doanh trong TĐKT đã tạo thuận lợi nâng cao năng lực sản xuất và vị thế của tập
đoàn.
- Tổ chức và điều hành hoạt động chủ yếu dưới hình thức mô hình công ty mẹ - công ty
con. Trong mô hình công ty mẹ - công ty con, công ty mẹ đóng vai trò hạt nhân, có thể
chỉ thực hiện việc đầu tư tài chính để hình thành các công ty con hoặc vừa thực hiện