Thành Viên Tuổi Học Trò
123doc.org
NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH
Nguyễn Thi : “Tình hình cuộc chiến còn kéo dài.Người lính ngoài súng đạn thì
còn cần đến những tác phẩm văn học của chúng ta.Người lính ngoài chiến trường và
người lính trong trang sách phải tựa vào nhau,nâng đỡ nhau nuôi dưỡng tình yêu đất
nước.Đó là trọng trách của những người cầm bút,cầm súng.”
Tiểu sử :Nguyễn Thi sinh ngày 15/5/1928 tại Nam Định,tên khai sinh là Nguyễn
Hoàng Ca.Từ nhỏ,Nguyễn Thi đã sớm bộc lộ những tài năng của mình.Nguyễn Ti
xung phong vào chiến trường miền Nam khi mới ở tuổi 15 và liền sau đó tham gia
cướp chính quyền Sài Gòn trong cách mạng tháng Tám.Kháng chiến bùng nổ,ông có
mặt trong đội “cảm tử quân” của tướng Nguyễn Bình rồi lên chiến khu đáng giặc,vừa
sáng tác nhạc,thơ,văn xuôi vừa trực tiếp làm chính trị viên đại đội của tiểu đoàn 302 –
tiểu đoàn chủ lực chiến trường đầu tiên ở miền Đông Nam Bộ.Năm 1954,ông tập kết ra
Bắc,là một trong những hội viên sáng lập ra “Hội Văn học Việt Nam” (1957) rồi về
công tác tại tạp chí “Văn nghệ quân đội”.Vào những năm 1959 – 1960 khi chiến
trường miền Nam đến giai đoạn căng thẳng,Nguyễn Thi trở nên khác biệt.Một người
có ít nhu cầu cá nhân như ông đã nằng nặc đòi cấp trên cho trở lại chiến trường miền
Nam,trực tiếp tham gia kháng chiến bằng mọi cách.
Một số hồi tưởng,nhận xét của nhà văn Nguyên Ngọc
Nhà văn Nguyên Ngọc : “Khi nghe tôi nói được đi thực tập ở chiến trường quân khu V
thì anh Thi rất là sốt ruột.Anh chạy đi khắp nơi và bảo tại sao anh không được đi.Cuối
cùng,anh Nguyễn Thi đã quyết định cùng đi với tôi”. “Hai anh em hứa với nhau mấy
điều thế này.Một là anh bảo rằng chiến trường hiện giờ như thế còn cực kì khó khăn
cho nên chúng ta về bất cứ việc gì cũng làm cả.Mình đã trở thành nhà văn chuyên
nghiệp rồi thì đừng có nhất thiết phải làm công việc của nhà văn chuyên nghiệp,mình
sẽ làm bất cứ công việc gì của người chiến sĩ.Cần đi đánh giặc thì đi đánh giặc,cần đi
vận động quần chúng thì đi vận động quần chúng,cần đi làm rẫy thì đi làm rẫy,làm bất
cứ công việc gì và đến khi nào việc cầm bút trở thành có ích,thậm chí còn có ích hơn
cả việc cầm súng nữa thì lúc đó chúng ta mới trở lại cầm bút”.
Nguyên Ngọc : “Khi anh đi tập kết thì chị vợ anh đó là chị Bình Trang ở lại Sài

hiện năng lực quan sát sắc sảo. (Cảnh gặp gỡ của một đôi trai gái thời chiến: Chiều
chiều Má đi làm mướn về, vì không tiền đi đò nên vẫn lấy nón lá làm phao lội qua
sông. Ba hồi đó còn là trai, cầm tầm vông đứng gác bến đò. Một buổi Má xin giang
xuồng, Ba nhất định không cho, Má liền phóng xuống sông, lội. Xuồng Ba cập bến thì
Má cũng lội tới bờ. Hai bên giáp mặt, Ba cười hề hề, nhưng Má chẳng thèm dòm, hai
mắt hứ một cái cóc rồi đi thẳng. Vậy mà nên vợ nên chồng. Bởi vì chiều hôm đó, Má
gánh cơm đi tặng bộ đội tầm vông thì lại gặp Ba trong hàng ngũ đó).
*********************************
2
Thành Viên Tuổi Học Trò
123doc.org
VẺ ĐẸP CON NGƯỜI NAM BỘ TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ QUA
TRUYỆN NGẮN “NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA ĐÌNH”
Những đứa con trong gia đình của nhà văn Nguyễn Thi gắn liền với không khí
của những ngày kháng chiến chống đế quốc Mỹ quyết liệt và hào hùng. Câu chuyện kể
về những đứa con trưởng thành trong gia đình lớn cách mạng, hun đúc những vẻ đẹp
truyền thống của quê hương. Mỗi một nhân vật trong tác phẩm đã thể hiện một cách
đặc sắc phẩm chất, cá tính của con người Nam Bộ trung dũng kiên cường, gắn bó với
gia đình, quê hương, trung thành với cách mạng.
Tác phẩm được xây dựng theo kết cấu truyện ngắn hiện đại: là mạch hồi ức của
anh tân binh Việt, đan xen giữa quá khứ và hiện tại, nối kết một cách tự nhiên tình cảm
gia đình – quê hương – cách mạng. Không gian giàu kịch tính và thời gian nghệ thuật
của tác phẩm tạo nên sự đan cái của những câu chuyện kể không theo trình tự tuyến
tính mà có sự sắp xếp hợp lý, tạo ra sự liên tưởng nhiều chiều. Xoay quanh nhân vật
trung tâm là hai chị em Chiến và Việt còn là hệ thống hình tượng nhân vật gắn bó với
nhau trong tình ruột thịt, có những nét bản chất thống nhất như chảy ra trong cùng
huyết thống, nhưng mỗi người một vẻ không ai giống ai. Chính những nét tiêu biểu đó
đã góp phần tái hiện thành công phẩm chất đáng quí của những con người quê hương
Nam bộ giàu lòng yêu nước, căm thù giặc, giúp người đọc hiểu rõ hơn về một thời đại
hào hùng và giá trị nhân bản của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

cũng dài như sông, để rồi chú sẽ chia cho mỗi người một khúc mà ghi vào đó…”. Nhân
vật đã thể hiện vẻ đẹp của tấm lòng sắt son, ý thức trách nhiệm của thế hệ đi trước.
Má của Chiến và Việt là hội tụ phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Nam bộ anh
hùng trong kháng chiến. Những ấn tượng tác giả để lại đậm nét trong người đọc về
nhân vật này là về tính gan góc từ khi còn là con gái. Người đàn bà hết lòng thương
yêu chồng con ấy đã phải trải qua thời khắc dữ dội khi kẻ thù chặt đầu chồng, nhưng
má đã vượt lên đau thương để nuôi dạy đàn con khôn lớn trưởng thành. Hình ảnh
người mẹ ấy đối mặt với họng súng quân thù như gà mẹ xoè cánh che chở đàn con,
khiến kẻ thù phải run sợ trước đôi mắt của người vượt sông vuợt biển. Nuôi con và cả
con của đồng chí, má là hiện thân của vẻ đẹp gan góc được tôi luyện trong đấu tranh,
với đức hy sinh vô bờ bến lặng thầm, tảo tần lam lũ, đau thương chôn kín trong giọt
nước mắt lặng lẽ kín đáo. Trong tâm hồn người phụ nữ ấy là tình yêu lớn lao, ý chí bất
khuất kiên cường và cả tinh thần dám hy sinh, đổi mạng sống vì cách mạng.
Hai chị em Chiến và Việt đã được thừa hưởng tất cả những vẻ đẹp của thế hệ đi
trước, tính cách được tạo nên từ truyền thống gia đình, từ hoàn cảnh đặc trưng: thương
cha má, cùng chung lo toan công việc cách mạng, giàu tình nghĩa với quê hương.
Không phải ngẫu nhiên hai chị em đã cùng xung phong tòng quân một ngày, để trả mối
thù cha bị chặt đầu, má bị trái cà nông quân thù sát hại. Trong hoàn cảnh khốc liệt của
cuộc chiến đấu, biết căm thù cũng là một phẩm chất cần thiết, bởi căm thù giặc tàn phá
quê hương, sát hại người thân cũng là một biểu hiện sâu sắc của tình yêu với quê
hương, gia đình! Bởi vậy đêm tòng quân không chỉ có hai chị em tranh nhau ghi tên
mà thanh niên trong xã ghi tên tòng quân cũng rất đông. Hành động của hai chị em có
sự đồng tình của chú Năm, như một điểm nhấn hành động này hoàn toàn không phải là
tự phát mà gắn với ý thức giác ngộ của tuổi trẻ trên quê hương đau thương và anh
dũng.
Kí ức của Việt gắn với hình ảnh của chị Chiến, với kỷ niệm tuổi thơ trong trẻo
của hai chị em. Người con gái ấy có cá tính riêng, có những nét giống má, gan góc,
chăm chỉ, đảm đang tháo vát. Hai chị em kề tuổi nên có lúc còn rất trẻ con, nhưng bao
giờ trong những lần cãi vã thì chị cũng nhường em. Đến khi tham gia công việc cách
mạng, Chiến tỏ ra chín chắn hơn Việt. Những mất mát đau thương đã khiến cô gái

Nam Bộ anh dũng và đau thương trong những ngày kháng chiến chống Mỹ. Đạc biệt,
bằng sự am hiểu sâu sắc bản chất của người dân Nam Bộ yêu nước, tác giả đã dựng
nên những con người vừa bình thường giản dị nhưng lại có vẻ đẹp, tầm vóc phi thường
của con người thời đại chống Mỹ cứu nước. Giọng kể chuyện giản dị, xây dựng đối
thoại tự nhiên và nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật đặc sắc đã để lại ấn tượng khó
quên về những đứa con trong gia đình cách mạng. Đồng thời còn phát hiện sâu sắc về
sự trưởng thành của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến đấu. Vẻ đẹp ấy kết tinh chủ nghĩa
anh hùng cách mạng Việt Nam, sức mạnh làm nên chiến thắng của nhân dân Việt Nam,
một phẩm chất cao quí còn để lại những tấm gương cho thế hệ sau noi theo.
**********************
Nghệ thuật kể chuyện
“Những đứa con trong gia đình” là một trong những truyện ngắn thể hiện rất rõ bút
pháp, phong cách nghệ thuật Nguyễn Thi. Nội dung câu chuyện kể về truyền thống đánh giặc
của gia đình anh Giải phóng quân tên là Việt, qua đó có thể cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn
của con người Nam Bộ trong những năm gian khổ chống Mỹ cứu nước thể hiện qua lòng yêu
nước, căm thù giặc, tình cảm gắn bó trong gia đình. Tất cả tạo nên một sức mạnh tinh thần to
lớn giúp họ vượt qua khó khăn, gian khổ, mất mát hy sinh.
Để thể hiện nội dung trên, Nguyễn Thi đã có sự sáng tạo độc đáo trong nghệ thuật kể
chuyện. Tình huống của câu chuyện là một yếu tố quan trọng dẫn đến lối kể sáng tạo và việc
tổ chức điểm nhìn trần thuật. Đó là tình huống anh Giải phóng quân tên Việt bị thương nặng
trong một trận đánh phải nằm lại giữa chiến trường và nhiều lần ngất đi, tỉnh lại. Giữa những
lần ngất đi tỉnh lại đó là những dòng ý thức, những hồi ức về quá khứ, về người thân và những
cảm xúc nội tâm của nhân vật Việt. Truyện được kể theo dòng nội tâm khi đứt (ngất đi), khi
nối (tỉnh lại) của nhân vật .
Nếu xem xét về hình thức kể thì truyện được kể theo ngôi thứ ba, trong đó nhân vật
Việt là đối tượng được thuật kể. Đây là phương thức kể phổ biến trong tác phẩm tự sự. Ở lối
kể này, câu chuyện thường được kể với “người kể chuyện như đứng kín đáo ở một chỗ nào
đấy, chứng kiến hết mọi sự việc xảy ra nhưng không tự mình trực tiếp tham gia vào các diễn
biến”. Câu chuyện vì thế được kể lại một cách khách quan “ người kể chuyện nói về các sự
kiện với một sự yên tĩnh điềm đạm, anh ta vốn có một cái tài “biết hết” và hình tượng anh ta

vào đó là những dây súng nổ vô hồi vô tận. Súng lớn và súng nhỏ quyện vào nhau như tiếng
mõ và tiếng trống đình đánh dậy trời dậy đất hồi Đồng khởi. Đúng súng của ta rồi! Việt muốn
reo lên. Anh Tánh chắc ở đó, đơn vị mình ở đó. Chà, nổ dữ, phải chuẩn bị lựu đạn xung
phong thôi! Đó, lại tiếng hụp hùm…chắc là một xe bọc thép vừa bị ta bắn cháy.Tiếng súng
nghe thân thiết và vui lạ. Những khuôn mặt anh em mình lại hiện ra…Cái cằm nhọn hoắt của
anh Tánh nụ cười và cái nheo mắt của anh Công mỗi lần anh động viên Việt tiến lên…Việt
vẫn còn đây, nguyên tại vị trí này, đạn đã lên nòng, ngón cái còn lại vẫn sẵn sàng nổ súng.
Các anh chờ Việt một chút…(Ngôn ngữ và điểm nhìn của nhân vật)
Do đặt câu chuyện trong một tình huống đặc biệt nên điểm nhìn của nhân vật cũng
dịch chuyển liên tục trên trục thời gian đan xen hiện tại – quá khứ. Sự việc ở hiện tại đã có tác
dụng khơi gợi dòng hồi ức của nhân vật về quá khứ. Điều này dẫn đến việc sắp xếp các yếu tố
không gian, thời gian không theo trật tự thông thường: không gian hiện tại dẫn dắt nhân vật
hồi tưởng về quá khứ trong sự liên tưởng chập chờn, đứt nối. Thời gian cũng không đi theo
trục tuyến tính mà theo dòng ý thức của nhân vật từ hiện tại trôi giạt về quá khứ và trở lại hiện
tại. Điều này phù hợp với hoàn cảnh của nhân vật trong những lần liên tục ngất đi rồi tỉnh lại.
Sự độc đáo trong cách kể và tổ chức điểm nhìn trần thuật đã góp phần dẫn đến sự thay
đổi trong cấu trúc câu chuyện: Sự kiện trong câu chuyện không đi theo một trật tự thông
thường mà đảo lộn: sự kiện, nhân vật xuất hiện tùy thuộc vào hồi ức nhân vật mỗi lần ngất đi
rồi tỉnh lại: lần 1, lần 2, lần 3… Bắt đầu là một sự kiện của hiện tại: Việt bị thương ở chiến
trường và mỗi lần tỉnh lại những dòng hồi ức lại đưa người đọc quay về quá khứ để tiếp cận
với câu chuyện của gia đình Việt. Những hồi ức này không tách rời thực tại mà có sự đan xen
với những suy nghĩ từ hiện tại gắn liền với hoàn cảnh hiện tại của Việt. Những gì nhân vật
cảm nhận từ hiện tại có tác dụng gợi nhớ về quá khứ, gợi ra những liên tưởng khi gần khi xa,
6
Thành Viên Tuổi Học Trò
123doc.org
chuyện này dẫn sang chuyện khác. Câu chuyện cứ thế diễn tiến tự nhiên, biến hoá, hợp qui
luật tâm lí của nhân vật. Ví dụ trong lần tỉnh lại thứ tư, trong hồi ức của Việt hiện ra hình ảnh
người mẹ với những kỉ niệm mà Việt không thể quên: “ Phải, ví như lúc má đang bơi xuồng,
má sẽ ghé lại, xoa đầu Việt, đánh thức Việt dậy, rồi lấy xoong cơm đi làm đồng để ở dưới

Hai mảng nội dung này không tách bạch rõ rệt và diễn tiến một chiều mà hòa trộn, đan
xen linh hoạt, phù hợp qui luật tâm lí và hoàn cảnh của nhân vật, trong đó dòng ý thức của
nhân vật có vai trò rất quan trọng dẫn dắt người đọc đi vào câu chuyện một cách tự nhiên. Có
thể thấy Nguyễn Thi có khả năng thâm nhập, mổ xẻ tinh tế đời sống nội tâm với những quá
trình tâm lí tinh vi của nhân vật.
Với lối kể chuyện độc đáo, truyện ngắn Những đứa con trong gia đình trở nên mới mẻ, hấp
dẫn, đậm đà màu sắc trữ tình thể hiện rõ sự tìm tòi, sáng tạo trong bút pháp nghệ thuật của tác
giả Nguyễn Thi.
******************************
Màu sắc Nam Bộ trong truyện "Những đứa con trong gia đình" của Nguyễn Thi
Truyện "Những đứa con trong gia đình" của Nguyễn Thi là khúc tráng ca của tuổi trẻ
miền Nam anh hùng thời đánh Mỹ.
Một trong những nét đặc sắc về nghệ thuật là Nguyễn Thi đã tạo nên màu sắc Nam Bộ, một
7
Thành Viên Tuổi Học Trò
123doc.org
dấu ấn tuyệt đẹp mà độc giả dễ dàng nhận thấy.
Màu sắc Nam Bộ biểu hiện rõ nhất là ở cảnh vật được miêu tả, ở sự việc được nói đến,
ở tính cách và ngôn ngữ nhân vật được khắc hoạ (má Tư Năng, chú Năm, chị Chiến, Việt, )
Cảnh tượng chiến trường ở nơi nào, ở thời nào chẳng giống nhau, nhưng dưới ngòi bút
của Nguyễn Thi, chiến trường sau tiếng bom rền đạn réo lại có nét riêng, rất Nam Bộ. Giữa
đồng không mông quạnh "một sự vắng lặng như từ trên trời lao xuống ", "tiếng dế gáy u u
cao vút mãi lên" giữa đêm sâu thăm thẳm. Chính giữa không gian ấy, người chiến sĩ bị thương
nặng, lạc đơn vị mới cảm thấy rõ nhất mình đang trở về kỉ niệm tuổi thơ, mình đang sống giữa
quê hương (một nơi trên vùng đồng bằng Nam Bộ): "Bóng đêm vắng lặng và lạnh lẽo bao
trùm lấy Việt, kéo theo đến cả con ma cụt đầu vẫn ngồi trên cây xoài mồ côi và thằng chỏng
thụt lưỡi hay nhảy nhót trong những đêm mưa ngoài vòm sông, cái mà Việt vẫn nghe các chị
nói hồi ở nhà, Việt nằm thở dốc ".
Ngôi nhà má Tư Năng cũng như hàng ngàn hàng vạn mái nhà của bà con khắp vùng
Hậu Giang, Tiền Giang, Bạc Liêu, Bến Tre ở cạnh các vàm, các kênh, bao trùm bởi màu

thím Năm, ông nội, bác Hai, tía của Việt bị giặc giết như thế nào, các chiến tích của ông nội,
của thằng Hai, của chị em Việt, chú đều ghi rõ. Cuốn sổ ấy là truyền thống cách mạng của gia
đình má Tư Năng, cũng là của hàng vạn gia đình nông dân Nam Bộ trong suốt ba mươi năm
trời đánh Pháp, đánh Mỹ.
Nguyễn Thi có tài sử dụng một số chi tiết nghệ thuật bắt nguồn từ hiện thực cuộc sống,
8
Thành Viên Tuổi Học Trò
123doc.org
nâng lên tầm khái quát, tô đậm màu sắc Nam Bộ. Tiếng hò của chú Năm là một chi tiết nghệ
thuật đặc sắc, độc đáo của Nguyễn Thi tạo dựng nên. Giọng hò của chú Năm "đục và tức như
gà gáy". Đã nhiều lần chú cất giọng hò. Trước bữa cúng má Tư Năng, chị em Việt Chiến sắp
lên đường ra trận, chú Năm cất giọng hò: "Câu hò nổi lên giữa ban ngày, bắt đầu cất lên như
một hiệu lệnh dưới ánh nắng chói chang, rồi kéo dài, từng tiếng một vỡ ra, nhắn nhủ, tha thiết,
cuối cùng ngắt lại như một lời thề dữ dội".
Chị Chiến giống má như đúc. Chiến cũng có hai bắp tay tròn vo sạm đỏ màu cháy
nắng như má. Tiếng "cóc", tiếng "nghen", tiếng "ừ", tiếng chân bước "bịch bịch" của Chiến có
khác nào má, "in như má vậy". Bàn việc thu xếp nhà cửa trước khi đi đánh giặc, nghe em nói,
Chiến "hứ một cái "cóc" rồi trở mình. May mà chị không bẻ tay rồi đập vào bắp vế than mỏi"
như má. Chiến đảm đang, sớm biết lo liệu, thường nhường nhịn em, chú Năm đã hết lời ca
ngợi: "Không! Việc nhà nó thu được gọn thì việc nước nó mở được rộng, gọn bề gia thế, nặng
bề nước non". Chiến có tư thế hiên ngang, quyết liệt như các o du kích vườn dừa Bến Tre: "Đã
làm thân con gái ra đi thì tao chỉ có một câu: Nếu giặc còn thì tao mất, vậy à!"
Việt là hình ảnh đẹp nhất, in đậm màu sắc Nam Bộ nhất trong truyện "Những đứa con
trong gia đình". Nụ cười "lỏn lẻn", hai gò má "căng mướt như da trái vú sữa", cái ná thun của
tuổi thơ vẫn mang theo khi đi bộ đội, Việt rất giống ba, mỗi lần nghe tiếng ná thun của Việt,
má lại nói: "Đó, lại giống cái thằng cha nó rồi!". Việt hồn nhiên, trong sáng: hay tranh giành
với chị, nhưng lại "giấu chị như giấu của riêng" trước đồng đội. Dũng cảm trong chiến đấu,
không sợ giặc nhưng lại sợ "thằng chỏng thụt lưỡi", "con ma cụt đầu", Mới hai tuổi quân đã
lập công tiêu diệt một xe bọc thép Mỹ; bị trọng thương, lạc đơn vị, nằm giữa chiến trường, tuy
chỉ còn một viên đạn đã lên nòng, Việt "vẫn sẵn sàng nổ súng". "Trên trời có mày, dưới đất có