ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
o0o

NGUYỄN MẠNH HẢI

QUẢN LÝ ĐẦU TƢ CÔNG TẠI TỈNH HÕA BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH

HÀ NỘI - 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
o0o NGUYỄN MẠNH HẢI

lý luận và quá trình nghiên cứu thực tiễn. LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sỹ “QUẢN LÝ ĐẦU TƯ CÔNG TẠI
TỈNH HÒA BÌNH”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ về mặt tài chính
cũng như những hướng dẫn chu đáo từ các đơn vị và cá nhân trong suốt cả
quá trình thành lập ý tưởng cho đến lúc có bản thảo cuối cùng.
Xin gửi lời cám ơn chân thành nhất tới:
Thầy Bùi Đại Dũng, Giảng viên hướng dẫn trực tiếp để tôi có những
bước hiểu và cách thức tốt để làm luận văn.
Ban lãnh đạo và toàn thể giảng viên Khoa Kinh tế chính trị – Trường đại
học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, đã truyền đạt đầy đủ những kiến thức
cơ bản về môn học, những kiến thức nền tảng và chuyên sâu để tôi có cơ sở
tốt để hoàn thành luận văn. Xin chân thành cám ơn các cô chú, cán bộ làm
công tác quản lý đầu tư công trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, cụ thể là 30 khách
thể nghiên cứu làm việc tại văn phòng UBND tỉnh và các Sở, Ban trực thuộc
UBND tỉnh Hòa Bình bao gồm: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Tài chính, Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn, Xây dựng (Quy hoạch và Kiến trúc) đã giúp
đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Đề tài sẽ không tránh khỏi những thiếu sót về trình độ, kiến thức cũng
như hình thức trình bày, rất mong nhận được sự góp ý, hỗ trợ từ phía quý thầy
cô.
Em xin chân thành cám ơn!

MỤC LỤC
i
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT
Ký hiệu
Nguyên nghĩa
1
B/C
Tỷ số lợi ích/chi phí
2
CCKT
Cơ cấu kinh tế
3
CNH, HĐH
Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
4
GDP
Tổng sản phẩm quốc nội
5
HĐND
Hội đồng nhân dân
6

Hình 1.1. Quan điểm lý thuyết về đầu tư công 9
Hình 1.2. Các nội dung quản lý đầu tư công 11
Hình 1.3. Vai trò của đầu tư công 18
Hình 1.4. Hệ thống các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý đầu tư công( 24
Nguồn: Tác giả tổng hợp) 24
Hình 2.1. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu được sử dụng trong đề tài 51
Hình 2.2. Các chỉ tiêu thường được dùng để đánh giá hiệu quả đầu tư dự án 54
Hình 3.1. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Hòa Bình từ năm 2003 đến nay 63 1
PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài
Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các chương trình, dự
án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào các chương trình,
dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Đầu tư công được coi là hoạt động
không thể thiếu trong tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của một quốc gia. Vì
vậy, việc quản lý các hoạt động đầu tư công lại càng hiệu quả hơn, giúp cho
các dự án đầu tư công đem lại hiệu quả cao nhất.
Quản lý đầu tư công được hiểu như là một hệ thống tổng thể, bắt đầu từ
việc hình thành những định hướng lớn trong chính sách đầu tư công cho đến
việc thẩm định, lựa chọn, lập ngân sách, thực thi, và đánh giá các dự án đầu tư
cụ thể. Các hoạt động quản lý đầu tư công giúp đảm bảo hiệu quả và hiệu lực
của các hoạt động, dự án đầu tư công, từ đó đạt được mục tiêu tăng trưởng và
phát triển chung của nền kinh tế một cách nhanh và hiệu quả nhất.
Hòa Bình là tỉnh miền núi vùng Tây Bắc, dân số trên 80 vạn người, và

mong muốn đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý đầu
tư công trên địa bàn, tác giả lựa chọn đề tài “QUẢN LÝ ĐẦU TƯ CÔNG
TẠI TỈNH HÒA BÌNH” làm đề tài báo cáo tốt nghiệp thạc sĩ.
Câu hỏi nghiên cứu của đề tài là: Công tác quản ý đầu tư công tại tỉnh
Hòa Bình đang thực hiện như thế nào và giải pháp nào để hoàn thiện quản lý
đầu tư công tại tỉnh Hòa Bình?
2. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục tiêu tổng quát
Dựa trên những phân tích, đánh giá về hoạt động quản lý đầu tư công
trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, đề tài xây dựng hệ thống các giải pháp nhằm nâng
cao chất lượng quản lý đầu tư công trên địa bàn tỉnh, từ đó góp phần thực hiện
3
mục tiêu tăng trưởng, phát triển kinh tế, xã hội tỉnh Hòa Bình một cách nhanh
chóng và hiệu quả hơn.
* Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu trên tác giả đề ra các nhiệm vụ
sau:
- Nghiên cứu các vấn đề cơ bản về quản lý đầu tư công.
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý đầu tư công trên địa bàn tỉnh
Hòa Bình trong giai đoạn từ năm 2003 đến nay, tập trung vào giai đoạn 2011
– 2014.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý đầu tư
công trên địa bàn tỉnh Hòa Bình trong giai đoạn tới.
3. Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: Hoạt động quản lý đầu tư công tại

Chương 3: Thực trạng quản lý đầu tư công tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn
2011 – 2014.
Chương 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý đầu tư
công tại tỉnh Hòa Bình giai đoạn tới.
5
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
QUẢN LÝ ĐẦU TƢ CÔNG

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
1.1.1. Các nghiên cứu trước đây
Liên quan đến vấn đề đầu tư công và vai trò của Nhà nước đối với đầu tư
công, đã có khá nhiều cấp, ngành và các đơn vị nghiên cứu cũng như các
phương tiện thông tin đại chúng quan tâm, phân tích đánh giá. Cụ thể, đó là:
Sách “Quản lý Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam” của GS.TSKH Lương Xuân Quỳ, nhà xuất bản Lý
luận chính trị năm 2006. Cuốn sách đưa ra cái nhìn tổng thể về vai trò quản
lý của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa nói chung;
Sách “Quản lý tài chính công” của PGS.TS Trần Đình Ty, nhà xuất bản
lao động năm 2003, cung cấp một cách có hệ thống cơ sở lý luận về tài chính
công và quản lý tài chính công;
Sách “Quản lý chi tiêu công ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp của
tác giả Dương Bình Minh, nhà xuất bản Tài chính năm 2005;

Có thể thấy, hầu hết các nghiên cứu đã có đều chỉ nghiên cứu đầu tư
công như một bộ phận trong tổng thể các hoạt động của Chính phủ hoặc chỉ
đề cập đến vấn đề đầu tư công tại một địa phương hoặc là chỉ phân tích ở một
khía cạnh của công tác quản lý đầu tư như vấn đề chống lạm phát hoặc một
đối tượng của quản lý đầu tư công. Nhìn chung, chưa có một nghiên cứu nào
mang tính bao quát, nêu được cơ sở lý luận, tình hình đầu tư công nói chung
và công tác quản lý đầu tư công nói riêng ở Việt Nam đã được ở điểm nào,
chưa được ở điểm nào, nguyên nhân, bản chất của công tác này, chưa có
những tiếp cận theo hướng kinh tế chính trị.
7

1.2. Cơ sở lý luận về quản lý đầu tƣ công
1.2.1. Khái niệm về đầu tư công
Khái niệm đầu tư công được xây dựng theo các tính chất của quan hệ sở
hữu vốn, khu vực đầu tư, hiệu quả đầu tư và đối tượng đầu tư.
Cách thứ nhất: Theo đối tượng sở hữu vốn, hoạt động đầu tư sử dụng
vốn thuộc sở hữu nhà nước được gọi là đầu tư công, thuộc sở hữu tư nhân gọi
là đầu tư tư nhân. Đây cũng chính là cách tiếp cận đầu tư công của Luật đầu
tư công (6/2014) thì “Đầu tư công là hoạt động đầu tư của Nhà nước vào các
chương trình, dự án xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội và đầu tư vào
các chương trình, dự án phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”. [5]
Như vậy, định nghĩa này tiếp cận đầu tư công theo góc độ chủ thể quản
lý Nhà nước, nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm cùa nhà nước đối với hoạt
động đầu tư công.
Cách thứ hai: Theo khu vực đầu tư, nền kinh tế bao gồm hai khu vực là
Công cộng và tư nhân. Hoạt động đầu tư thuộc khu vực công cộng gọi là đầu
tư công cộng, hoạt động đầu tư thuộc khu vực tư nhân gọi là đầu tư tư nhân.

Hệ thống lý thuyết về đầu tư công bao gồm:

9

Hình 1.1. Quan điểm lý thuyết về đầu tư công
( Nguồn: Tác giả tổng hợp)
Theo đó, các quan điểm lý thuyết về đầu tư công bao gồm:
1.2.2.1. Quan điểm của trường phái tân cổ điển
Quan điểm của trường phái này cho rằng nhà nước không nên can thiệp
vào nền kinh tế trong quá trình phân bổ nguồn lực như vốn và lao động mà
sự vận động của thị trường sẽ thực hiện tốt hơn vai trò này. Trường phái này
khẳng định là một trong các ưu điểm kinh tế thị trường đó là sự phân bổ
nguồn lực một cách tự động hay qua bàn tay vô hình của thị trường. Đầu tư là
một hình thức phân bổ nguồn lực trong các hình thức đó - phân bố vốn trong
nền kinh tế.
Theo lý thuyết này, các đơn vị sản xuất trong nền kinh tế trong quá trình
tìm đến điểm tối đa hoá lợi nhuận sẽ tìm kiếm cơ hội đầu tư tốt nhất cho chính
mình, và như vậy nhà nước không cần can thiệp để tạo ra một cơ cấu đầu tư
hợp lý cho doanh nghiệp vì bản thân doanh nghiệp biết rõ hơn ai hết là cần
Quan điểm lý
thuyết về đầu tư
công
Quan điểm của
trường phái tân
cổ điển
Quan điểm ủng
hộ sự can thiệp

nghiệp, nếu để thị trường tự thân vận động thì sẽ không thể tạo ra sự phát
triển công nghiệp mạnh mẽ được mà chuyển dịch cơ cấu là nội dung của tiến
trình công nghiệp hoá, Nhà nước cần phải tạo ra sự khởi động ban đầu để các
thành phần kinh tế phát triển, tránh những rủi ro, mất cân đối trong nền kinh
tế, và sự can thiệp của nhà nước, nhất là trong việc phân bồ các nguồn lực
trong nền kinh tế là rất cần thiết.
1.2.2.3. Quan điểm về sự phát triển cân đối hay không cân đối
* Thuyết tăng trưởng cân đối
Theo Rosenstain - Rodan, khái niệm tăng trưởng cân đối được đưa ra
nhằm mô tả sự tăng trưởng cân đối giữa các ngành trong nền kinh tế. Ông đề
xuất đầu tư nên hướng cùng lúc vào nhiều ngành để tăng cung cũng như cầu
11
cho nhiều sản phẩm bằng cách tăng thu nhập của lao động trong những ngành
này. Sự phát triển của các ngành công nghiệp chế biến đòi hỏi lượng đầu tư
lớn trong một thời gian dài. Từ đó phát sinh nhu cầu phát triển song song cả
hàng hoá phục vụ sản xuất lẫn phục vụ tiêu dùng. Ý tưởng về “cú huých” lập
luận rằng, một sự gia tăng đột ngột về đầu tư có thể làm cho mức tiết kiệm
tăng lên bởi vì sự gia tăng đột ngột của thu nhập. “Cú huých” này biểu hiện
thông qua các hoạt động của chính phủ và mục tiêu của viện trợ nước ngoài.
Cũng theo Rosenstain-Rodan, mục đích của viện trợ nước ngoài cho các nước
kém phát triển là đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế đến một điểm mà ở đó
tốc độ tăng trưởng kinh tế mong muốn có thể đạt được trên nền tảng tự duy
trì, không phụ thuộc vào các nguồn tài trợ bên ngoài.
* Thuyết tăng trưởng không cân đối
Hirchman (1958) đưa ra một mô hình trái ngược với thuyết tăng trưởng
cân đối, ông cho rằng sự mất cân đối giữa cung và cầu tạo ra động lực cho
nhiều dự án mới. Theo đó, cách tiếp cận này yêu cầu phần lớn vốn đầu tư

quản lý đầu tư công bao gồm tám nội dung như sau:
11 Hình 1.2. Các nội dung quản lý đầu tư công
( Nguồn: Tác giả tổng hợp)
Đánh giá,
kiểm toán
sau hoàn
thành DA

Định
hướng
chiến
lược, xây
dựng DA
Thẩm
định dự
án chính
thức
Đánh giá
độc lập
với thẩm
định dự
án

Lựa chọn


Xây dựng
dự án đầu
tư Định
hướng
chiến
lược đầu
tư 12
Theo đó, các nội dung của quy trình quản lý đầu tư công bao gồm:
1.2.3.1. Định hướng đầu tư, xây dựng dự án, và sàng lọc bước đầu
* Định hướng chiến lược đầu tư
Đây là xuất phát điểm của quy trình quản lý đầu tư công, được thể hiện
qua chiến lược hay kế hoạch tổng thể do cấp quyết định cao nhất đề ra.
Định hướng này giúp cho hoạt động đầu tư công của chính phủ phản ảnh
được các ưu tiên của quốc gia, đồng thời cũng giúp cho việc xây dựng chương
trình và ra quyết định đầu tư của các bộ - ngành và của các cấp chính quyền
địa phương.
* Xây dựng dự án đầu tư
Căn cứ vào định hướng chiến lược đầu tư, các bộ - ngành - địa phương
xây dựng các hồ sơ dự án trong đó bao gồm các thông tin cơ bản như sự cần
thiết, mục tiêu, các hoạt động chính, ngân sách dự toán, tiến độ thực hiện,

lớn, hơn nữa lại do chính cơ quan thực hiện tự thẩm định. Trong trường hợp
có nguy cơ xung đột lợi ích nghiêm trọng thì thậm chí nên sử dụng tư vấn độc
lập ngay từ khâu thẩm định dự án.
1.2.3.4. Lựa chọn và lập ngân sách dự án
Bất kỳ dự án đầu tư công nào đều là một bộ phận của kế hoạch đầu tư
công tổng thể, vì vậy việc lựa chọn và lập ngân sách dự án phải được cân
nhắc phù hợp với chu kỳ ngân sách (hàng năm, trung hạn, và dài hạn) để đảm
bảo dự án phù hợp với ưu tiên và khả thi về mặt tài khóa trong từng chu kỳ
ngân sách. Để đảm bảo tính công bằng và tăng cường hiệu lực giám sát sau
này, các tiêu thức lựa chọn dự án phải được công khai. Đầu tư công hiệu quả
không chỉ phụ thuộc vào việc lựa chọn dự án tốt mà còn phụ thuộc vào
chất lượng của hoạt động quản lý và bảo trì tài sản. Ngân sách chi thường
xuyên vì vậy phải được điều chỉnh thích hợp để phản ánh những khoản chi
mới phát sinh này.
14
1.2.3.5. Triển khai dự án
Sự thành công (hay thất bại) trong triển khai dự án phụ thuộc vào
nhiều nhân tố, trong đó chắc chắn bao gồm:
(i) Lựa chọn đúng dự án tốt;
(ii) Lập ngân sách chính xác;
(iii) Chuẩn bị các điều kiện cần về năng lực quản lý tài chính, tổ chức
bộ máy và nhân sự, thu hồi đất;
(iv) Kế hoạch mua sắm máy móc, vật tư;
(v) Theo dõi và quản lý chi phí;
(vi) Quản lý các rủi ro phát sinh làm ảnh hưởng tới tiến độ và chi phí của
dự án.
Bản thân từng nhiệm vụ này đều rất phức tạp, vì vậy phải có những