Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

Phụ lục 1

CÁC THUẬT NGỮ CƠ BẢN VỀ GIẢM NHẸ THẢM HỌA

CHIẾN LƯỢC QUỐC TẾ VỀ GIẢM NHẸ THẢM HỌA

Ban thư ký Chiến lược quốc tế về giảm nhẹ thảm họa giới thiệu một số khái niệm cơ bản về giảm
nhẹ thảm họa nhằm tăng cường sự hiểu biết nhất quán về chủ đề này, những khái niệm này được sử
dụng cho công chúng, cán bộ chính quyền và cán bộ chuyên môn. Các thuật ngữ này được thu thập
từ nhiều nguồn quốc tế khác nhau, và đây là một hoạt động sẽ được cố gắng liên tục, và được phản
ánh tại các buổi hội thảo tổng kết trong tương lai, đáp ứng nhu cầu trình bày tại các hội thảo quốc tế,
vùng và quốc gia. Rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ các chuyên gia và cán bộ chuyên ngành
để hoàn thiện những khái niệm này Rủi ro có thể chấp
nhận được
Mức độ mất mát mà một xã hội hay cộng đồng cho là có thể chấp nhận căn
cứ vào điều kiện hiện tại về kinh tế, xã hội, chính trị, văn hóa, kỹ thuật và
môi trường.

Về mặt kỹ thuật, rủi ro có thể chấp nhận cũng được sử dụng nhằm đánh giá
việc áp dụng biện pháp công trình và phi công trình để giảm thiểu thiệt hại
có thể có ở một mức độ không gây hại đến con người và tài sản theo các bộ
luật hoặc “hành vi chấp nhận được” dựa vào một hiểm hoạ có khả năng xảy
ra. Hiểm hoạ sinh học

Trang

58
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng
Biến đổi khí hậu
Khí hậu của một vùng hoặc một khu vực thay đổi trong một thời gian dài
(thông thường hàng thập kỷ hoặc dài hơn), có sự thay đổi rõ rệt căn cứ theo
các chỉ số đo lường được hoặc biến đổi khí hậu tại khu vực hoặc vùng đó.
Sự biến đổi khí hậu có lẽ do quá trình tự nhiên hoặc sự thay đổi liên tục
trong không khí hoặc việc sử dụng đất. Lưu ý rằng khái niệm về biến đổi khí
hậu sử dụng tại Hiệp ước khuôn khổ Liên hiệp quốc là hạn chế hơn nhiều,
chỉ bao gồm những thay đổi do nguyên nhân trực tiếp hay gián tiếp từ các
hoạt động của con người. Khả năng đối phó
Là phương tiện mà con người hoặc tổ chức sử dụng các nguồn lực sẵn có và
khả năng để đối phó với hậu quả bất lợi, có thể dẫn đến thảm họa.
Nhìn chung, khái niệm này liên quan đến quản lý các nguồn lực, cả trong lúc
bình thường và trong giai đoạn khủng hoảng hoặc điều kiện khó khăn. Việc
tăng cường khả năng đối phó thường xuyên xây dựng khả năng thích ứng để
chống lại những tác động của hiểm họa do thiên nhiên và con người gây ra.

Biện pháp chống
trả
Áp dựng tất cả các biện pháp nhằm chống trả và giảm thiểu rủi ro thảm họa.
Các biện pháp này thường là biện pháp kỹ thuật (công trình) nhưng cũng có

động bất lợi của hiểm họa, trong bối cảnh phát triển bền vững.

Khuôn khổ giảm nhẹ rủi ro thảm họa bao gồm các lĩnh vực hành động sau
đây, như mô tả tại Chiến lược quốc tế giảm nhẹ thiên tai xuất bản vào năm
2002 “Sống với rủi ro: Xem xét toàn cầu về các sáng kiến giảm nhẹ thiên
tai”, trang 23:
Nhận thức và đánh giá rủi ro bao gồm phân tích hiểm họa; xây dựng kiến
Dự án Sẵn sàng ứng phó Getting Prepared (CARE – DIPECHO2)

phụ lục 1
Trang

59
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

thức bao gồm giáo dục, đào tạo, nghiên cứu và thông tin;
Cam kết công chúng và các khuôn khỏ thể chế, bao gồm hành động tổ chức,
chính sách, lập pháp và cộng đồng; Việc áp dụng các biện pháp bao gồm:
quản lý môi trường, qui hoạch thành phố và qui hoạch sử dụng đất, bảo vệ
các phương tiện thiết yếu, áp dụng khoa học và công nghệ, đối tác và mạng
lưới, và công cụ tài chính;
Hệ thống cảnh báo sớm bao gồm dự báo, thông tin cảnh báo, biện pháp
phòng ngừa và khả năng chống chọi.

Cảnh báo sớm
Việc cung cấp thông tin kịp thời và hiệu quả, thông qua các tổ chức được
xác định, nhằm tạo điều kiện cho các cá nhân rất có thể bị ảnh hưởng mội
loại hiểm họa để sẵn sàng hành động để tránh hoặc giảm thiểu nguy cơ và
chuẩn bị các hành động ứng phó hiệu quả.
Hệ thống cảnh báo sớm bao gồm một chuỗi các mối quan tâm cần thực hiện,

khía cạnh của các trường hợp khẩn cấp, đặt biệt trong công tác phòng ngừa,
ứng phó và khôi phục.
Quản lý các trường hợp khẩn cấp đòi hỏi phải có kế hoạch, cấu trúc và công
tác tổ chức được thiết lập để lôi kéo những cố gắng bình thường chính phủ,
tổ chức tư nhân và tình nguyện có thể tham gia một cách có điều phối và
tổng quát để ứng phó với hàng loạt những nhu cầu khẩn cấp. Đây cũng được
biết đến như là quản lý thiên tai.

Đánh giá tác động
môi trường (EIA)
Các nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá tác động đến một môi trường
cụ thể khi môi trường đó được đưa vào một nhân tố mới, mà nhân tố mới
này có thể làm phá vỡ cân bằng hệ sinh thái hiện tại.
Đánh giá tác động môi trường là một công cụ thực thi chính sách nhằm cung
Dự án Sẵn sàng ứng phó Getting Prepared (CARE – DIPECHO2)

phụ lục 1
Trang

60
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng

cấp bằng chứng và phân tích các tác động môi trường của các hoạt động từ
lúc mới có ý tưởng đến khi ra quyết định. Công cụ này được sử dụng phổ
biến tại các dự án chương trình quốc gia và các dự án hỗ trợ phát triển quốc
tế. Một đánh giá tác động môi trường phải bao gồm có một đánh giá rủi ro
chi tiết và đưa ra các giải pháp hoặc lựa chọn thay thế.

Suy thoái môi
trường

hiển thị dữ liệu về trái đất được tham khảo theo không gian.
Hệ thống thông tin địa lý được sử dụng ngày càng nhiều cho việc lập bản đồ
và phân tích hiểm họa, tình trạng dễ bị tổn thương, cũng như việc ứng dụng
hệ thống này vào các biện pháp quản lý rủi ro thiên tai.

Khí nhà kính
(GHG)
Một loại khí, chẳng hạn như sự bốc hơi nước, carbon dioxide, methane,
chlorofluorocarbons (CFCs) và khí hydrochlorofluorocarbons (HCFCs), hấp
thụ và thải phóng xạ tia hồng ngoại, làm ấm bề mặt trát đất và góp phần thay
đổi khí hậu (UNEP, 1998). Hiểm họa
Một sự kiện, hiện tượng hoặc hoạt động con người có nguy cơ gây ra thiệt
hại về tính mạng, bị thương, thiệt hại về tài sản, gián đoạn về xã hội, kinh tế
hoặc suy thoái về môi trường.
Hiểm họa có thể bao gồm những điều kiện tiềm ẩn mà có thể gây ra những
mối đe dọa trong tương lai và có thể có nguồn gốc khác nhau: từ tự nhiên
(địa chất, khí tượng thuỷ văn và sinh học) và các quá trình do con người gây
ra (suy thoái môi trường và hiểm hoạ công nghệ). Hiểm họa có thể đơn lẻ,
liên tục hoặc kết hợp trong nguồn gốc và tác động. Mỗi hiểm họa có đặc
Dự án Sẵn sàng ứng phó Getting Prepared (CARE – DIPECHO2)

phụ lục 1
Trang

61
Quản lí rủi ro thiên tai thảm họa dựa vào cộng đồng


khác nhau và thiết kế qui hoạch dài hạn cho các vùng địa lý và hành chính
khác nhau.
Việc qui hoạch sử dụng đất có thể giúp giảm nhẹ thiên tai và giảm thiểu rủi
ro thông qua ngăn cản thiết lập khu định cự tại nơi có mật độ dân cư cao
hoặc việc xây dựng các công trình tại những vùng dễ bị hiểm họa xảy ra,
kiểm soát mật độ và phát triển dân cư, lựa chọn địa điểm cho các tuyến
đường dịch vụ giao thông, nước sạch, điện, nước thải và các phương tiện
quan trọng khác.

Giảm nhẹ
Thực hiện các biện pháp công trình và phi công trình nhằm hạn chế tác động
bất lợi của các hiểm họa tự nhiên, suy thoái môi trường và hiểm họa công
nghệ.

Hiểm họa tự nhiên
Các quá trình hoặc hiện tượng tự nhiên xảy ra tại bầu sinh quyển mà có thể
gây ra yếu tố thiệt hại.
Hiểm hoạ tự nhiên có thể được phân loại theo nguồn gốc như sau: địa chất,
khí tượng thuỷ văn hoặc sinh học. Sự kiện hiểm họa có thể thay đổi theo
cường độ, số lần xảy ra, khoảng thời gian xảy ra, phạm vi ảnh hưởng, tốc độ
bắt đầu xảy ra, phân tán không gian và khoảng cách thời gian.

Phòng ngừa
Thực hiện các hoạt động và biện pháp trước nhằm đảm bảo phản ứng hiệu
quả đến tác động của hiểm họa, bao gồm đưa ra cảnh báo kịp thời và hiệu
quả và sơ tán dân và tài sản tạm thời tại những địa điểm bị đe dọa.

Phòng tránh
Thực hiện các hoạt động nhằm phòng tránh tức thời trước tác động bất lợi
của hiểm họa và cung cấp các công cụ để giảm thiểu tác động của các loại