Đặc điểm hệ thần kinh trẻ em
ĐẶC ĐIỂM HỆ THẦN KINH TRẺ EM
Mục tiêu :
1. Trình bày được sự hình thành và phát triển hệ thần kinh của trẻ em .
2. Mô tả những đặc điểm giải phẫu của não, tiểu não, vỏ não, tuỷ sống và dịch não tuỷ.
3. Nêu được một số đặc điểm sinh lý của hệ thần kinh trẻ em .
1.Đại cương
Hệ thần kinh là một hệ thống trẻ tuổi trong các hệ thống cơ quan của con người . Là cơ quan chủ
động phụ trách toàn bộ mọi hoạt động của cơ thể . Hệ thần kinh giữ mối liên hệ của cơ thể với
môi trường bên ngoài ; điều chỉnh các hoạt động của cơ thể và tạo mối thống nhất giữa hoạt động
bên ngoài và hoạt động bên trong của cơ thể .
2.Đặc điểm giải phẫu
2.1.Sự phát triển của hệ thần kinh
Vào ngày thứ 18 của phôi, ống thần kinh được hình thành từ phần ngoại bì: phần trên của ống
thần kinh phát triển thành não , phần dưới thành tuỷ sống . Sự phát triển quan trọng nhất là sự
myelin hoá các tổ chức thần kinh . Sự myelin hoá này bắt đầu từ tháng thứ 4 của phôi ở các sợi rễ
trước và rễ sau của tuỷ sống ; sau đó myelin hoá ở các đường dẫn truyền xuống , và bó tháp từ
tháng thứ 6 cho đến tháng thứ 10 và đến 1 - 4 tuổi mới hoàn chỉnh . Đây là điểm chú ý để đánh
giá dấu hiệu Babinski . Vỏ não phát triển từ tháng thứ 3 của phôi và kéo dài đến khi thai nhi chào
đời . Mặt ngoài của vỏ não thì nhẵn, tới tháng thứ 4 - 6 của phôi sẽ có rãnh Rolando, rãnh Sylvius
. Từ 1 - 2 tuổi vỏ não phát triển nhiều hơn ; đến 10 - 12 tuổi các tổ chức tế bào vỏ não khá đầy đủ
nhưng tới 22 - 25 tuổi mới hoàn chỉnh .
2.2.Nơ ron
Là đơn vị giải phẫu của các tổ chức thần kinh. Toàn bộ hệ thần kinh có khoảng 1.000 tỷ nơ ron
( 10
12
) . Thân nơ ron có màu xám , nên nơi nào tập trung nhiều thân thì nơi đó có màu xám như
vỏ não , các nhân xám dưới vỏ , chất xám tuỷ sống ... Mỗi nơ ron có nhiều đuôi gai và chỉ có một
sợi trục. Sợi trục và đuôi gai tạo nên dây thần kinh và chất trắng của hệ thần kinh . Phần cuối sợi
trục chia làm nhiều nhánh và cuối mỗi nhánh có cúc tận cùng là bộ phận của nơ ron có cấu trúc
đặc biệt gọi là synap.

điều hoà trương lực cơ .
2.3.4.Tuỷ sống: Nằm trong ống sống ; trọng lượng lúc mới sinh từ 2 - 6 gam , đến 5 tuổi gấp 3 lần
, 14 - 15 tuổi tăng gấp 5 lần , bằng 24 - 30 gam như người lớn . Chóp cùng của tuỷ sống trẻ sơ
sinh ngang thắt lưng thứ 3 ( L3 ) , khi đến 4 tuổi thì ở giữa L1 và L2 .
Mỗi đốt tuỷ sống được cấu tạo như sau
-Chất trắng nằm ở bên ngoài , đó là các đường dẫn truyền xung động thần kinh đi lên não hoặc từ
não đi xuống .
-Chất xám nằm bên trong , có hình cánh bướm , tạo thành sừng trước , sừng sau và sừng bên .
Chất xám đóng vai trò trung tâm của các phản xạ tuỷ .
Có tất cả 31 đốt tuỷ , tạo thành các đoạn tuỷ cổ (C1 - C8) , đoạn tuỷ lưng (D1 - D12), đoạn tuỷ
thắt lưng (L1 - L5) , đoạn tuỷ cùng (S1 - S5) và một đốt cụt .
2.3.5.Dịch não tuỷ : Thể tích dịch não tuỷ ở trẻ sơ sinh khoảng 60 ml ( 20 ml ở não thất và 40 ml
ở tuỷ sống ) có màu vàng trong , protein 0,5 - 0,8 g/l , nên phản ứng Pandy dương tính sinh lý ; tế
bào dao động 20 - 30 tân bào / mm
3
. Albumin giảm dần xuống còn 50 mg% ở trẻ 3 tháng và 30
mg% ở trẻ lớn .
Dịch não tuỷ tiết ra chủ yếu từ các đám rối màng mạch trong các não thất , màu trong suốt ở trẻ
ngoài diện sơ sinh . Dịch lưu thông từ 2 não thất bên ở 2 bán cầu đại não , theo lỗ Monro đổ vào
não thất III . Từ đây dịch theo cống Sylvius đổ vào não thất IV và tiếp tục theo lỗ Magendie và
Luska đi vào khoang dưới nhện rồi bao bọc xung quanh não bộ và tuỷ sống . Sau đó dịch não tuỷ
được các mao mạch hấp thu trở lại để đi vào tuần hoàn chung .
2.3.6.Hệ thần kinh thực vật : Gồm các sợi thần kinh đi từ hệ thần kinh trung ương đến các cơ trơn
, cơ tim và biểu mô tuyến thực hiện chức năng một cách tự động . Hệ thần kinh này chia làm 2
phần : hệ giao cảm và hệ phó giao cảm hoạt động theo nguyên tắc đối lập nhau ; tuy nhiên thời kỳ
sơ sinh hệ giao cảm chiếm ưu thế hơn .
- Hệ giao cảm có 2 trung tâm
+ Trung tâm cao: phía sau vùng dưới đồi .
+ Trung tâm thấp: Nằm ở sừng bên chất xám tuỷ sống từ đốt ngực 1 đến đốt thắt lưng 3.
Ngoài ra còn có hạch giao cảm cạnh cột sống xếp thành 2 chuỗi gồm có : Hạch cổ trên , hạch cổ

-Trẻ sơ sinh , vỏ não và thể vân chưa phát triển nên hoạt động dưới vỏ chiếm ưu thế biểu hiện
múa vờn , vận động tay chân thường xuyên . Đặc biệt hành tuỷ , dây thần kinh thị giác , dây thần
kinh ngoại biên đã được Myelin hoá , nên trẻ sơ sinh có phản xạ bú , nhìn cố định một điểm .
Những tháng tiếp theo , hệ thính giác , hệ tiểu não , đường dẫn truyền não tuỷ được myelin theo
hướng não - nhân xám trung ương làm cho kỹ năng vận động ở tay sớm hơn bước đi .
-Tình trạng myelin hoá chưa hoàn thiện nên phản xạ Babinski có thể dương tính sinh lý ở trẻ dưới
2 tuổi .
-Trong năm đầu não phát triển nhanh về khối lượng và tăng nhu cầu chuyển hoá , vì vậy tiêu thụ
oxy và tuần hoàn não tăng hơn người lớn .
-Đối với tuỷ sống có chức năng chi phối nhiều phản xạ quan trọng như phản xạ trương lực cơ,
phản xạ thực vật ( bài tiết mồ hôi, đại tiểu tiện, sinh dục.. ), phản xạ gân , phản xạ da . Ngoài ra
tuỷ sống còn tham gia dẫn truyền các xung động thần kinh từ ngoại vi đi lên vỏ não và từ não đi
xuống .
-Hành não có 3 chức năng : Chức năng dẫn truyền cảm giác và vận động; chức năng phản xạ điều
hoà hô hấp và phản xạ tim mạch; chức năng điều hoà trương lực cơ .
-Tiểu não tham gia vào việc điều hoà trương lực cơ và giữ thăng bằng cho cơ thể , điều hoà các
động tác tự động và điều hoà các động tác chủ động .
-Dịch não tuỷ có tác dụng bảo vệ tổ chức thần kinh bằng cách ngăn cản không cho các chất độc
đi vào tổ chức thần kinh ; ngoài ra còn đóng vai trò như một hệ thống đệm bảo vệ não và tuỷ khỏi
bị tổn thương mỗi khi bị sang chấn .
3.2.Những đặc điểm bệnh lý
-Do các tế bào chưa biệt hoá , do thành phần hoá học có nhiều nước , nên não trẻ em dễ bị kích
thích gây co giật .
34
Đặc điểm hệ thần kinh trẻ em
-Não trẻ sơ sinh nhiều mao mạch nên dễ bị xuất huyết hoặc xung huyết .
-Tổn thương bệnh lý ở não thường biểu hiện rối loạn vừa tháp vừa ngoại tháp ; có khi ngoại tháp
nặng nề hơn .
Tài liệu tham khảo
1.Phạm Nhật An - Ninh Thị Ứng ( 2001 ) " Đặc điểm hệ thần kinh trẻ em " . Bài giảng Nhi khoa

người và các loài động vật khác .
2.Nội dung học tập chủ yếu :
Nội dung học tập Thời
gian
Phương
pháp
dạy/học
Phương
tiện
Hoạt động
của học viên
Đánh
giá
1.Mục tiêu :
 Hình thành và phát
triển hệ thần kinh
 Đặc điểm giải phẫu
và sinh lý từng bộ
phận qua các thời kỳ
5 phút Thuyết trình Overhead Lắng nghe
2. Nội dung :
a. Sự phát triển :
 Giới thiệu khái quát
hệ thần kinh giai
đoạn phôi thai.
 Trình bày chi tiết về
đại não , tiểu não ,
hành , tuỷ sống và
dịch não tuỷ .
 Nhấn mạnh đến vai