ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
NGUYỄN HỒNG HẢI
KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG
CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG LỐI SỐNG
VĂN HÓA CHO PHỤ NỮ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC
Chuyên ngành: Triết học
Mã số: 60 22 80
Người hướng dẫn khoa học: TS. TRỊNH QUANG CẢNH
HÀ NỘI - 2012
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên
cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của
TS. Trịnh Quang Cảnh.
Các số liệu, tài liệu tham khảo trong luận văn
đều trung thực và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
Hà Nội, ngày 25 tháng 11 năm 2012
Tác giả luận văn
Nguyễn Hồng Hải
1.3.1. Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam là quy luật
khách quan trong xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ 43
1.3.2. Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong xây
dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ hiện nay là đòi hỏi cấp thiết của
thực tiễn công cuộc đổi mới đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công
nghiệp hóa, hiện đại hóa 42
Chương 2.
THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG VIỆC KẾ THỪA
GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM NHẰM
XÂY DỰNG LỐI SỐNG VĂN HÓA CHO PHỤ NỮ Ở NƯỚC TA HIỆN
NAY
49
2.1. Thực trạng việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam
nhằm xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ 49
2.1.1. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc kế thừa giá trị đạo đức truyền
thống của phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống văn hóa cho
phụ nữ 49
2.1.2. Thực trạng của việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống của phụ
nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ 58
2.2. Những hạn chế và yêu cầu đặt ra đối với việc kế thừa giá trị đạo đức truyền
thống của phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống văn hóa cho
phụ nữ 74
2.2.1. Những hạn chế 74
2.2.2. Yêu cầu đặt ra đối với việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống của
người phụ nữ Việt Nam trong xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ 81
Chương 3.
ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC
TRUYỀN THỐNG CỦA PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG XÂY DỰNG LỐI
SỐNG VĂN HÓA CHO PHỤ NỮ Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
KẾT LUẬN
114
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
116
DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2.1: Xu hướng nhiễm HIV trong nhóm phụ nữ bán dâm 51
Biểu đồ 2.2: Tỷ lệ nữ đại biểu Quốc hội từ Khóa I - XIII 69
Bảng 2.1: Nguyện vọng phải có con trai - theo trình độ học vấn 58
Bảng 2.2: Phương án lựa chọn sau kết hôn 65
Bảng 2.3: Tỷ lệ phụ nữ tham gia Hội đồng nhân dân các cấp 69
Bảng 2.4: Người đóng góp nhiều công sức nhất cho gia đình theo vùng
điều tra 72BẢNG QUY ƯỚC CHỮ VIẾT TẮT CNH, HĐH : Công nghiệp hóa, hiện đại hóa
CNTB : Chủ nghĩa tư bản
CNXH : Chủ nghĩa xã hội
KHCN : Khoa học công nghệ
KHXH : Khoa học xã hội
KTTT : Kinh tế thị trường
LHPN : Liên Hiệp phụ nữ
XHCN : Xã hội chủ nghĩa
MỞ ĐẦU
dựng gia đình hạnh phúc có xu hướng bị xem nhẹ, một số chị em chạy theo lối
sống thực dụng, cá nhân vị kỷ, thiếu tính nhân ái, sự thủy chung. Trước tình hình
trên, Báo cáo chính trị trình bày tại Đại hội Đại biểu phụ nữ toàn quốc lần thứ XI
đã nghiêm túc đánh giá: “Trình độ phát triển kinh tế - xã hội chưa đồng đều giữa
các vùng miền, mặt trái của KTTT và hội nhập kinh tế quốc tế; diễn biến phức
tạp của các tệ nạn xã hội, tội phạm, bạo lực gia đình… đã tác động trực tiếp đến
đời sống, lối sống của một bộ phận phụ nữ…” 38.
Những tồn tại nói trên xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Trước hết, là do
nhận thức của một bộ phận phụ nữ còn hạn chế, thiếu thông tin; chưa chú trọng
việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất, đạo đức; chưa có ý thức giữ gìn, phát huy
các phẩm chất, giá trị đạo đức tốt đẹp của phụ nữ, của dân tộc. Bên cạnh đó, tình
trạng thiếu việc làm, đời sống còn nhiều khó khăn, các vấn đề xã hội nảy sinh
chậm được giải quyết, sự bùng nổ thông tin với nhiều loại thông tin ngoài luồng
khó kiểm soát, sự du nhập văn hóa nước ngoài với lối sống đề cao sự hưởng thụ
đang tác động vào các tầng lớp nhân dân, trong đó có phụ nữ.
Thực tiễn đã chứng minh khi xã hội ngày càng phát triển thì con người
càng cần thiết phải am hiểu sâu sắc và khai thác triệt để các giá trị truyền thống
dân tộc mình. Bởi lẽ, sức sống của mỗi dân tộc bao giờ cũng bắt nguồn từ những
yếu tố nội lực. Điều đó đòi hỏi phải nhận thức đúng đắn vấn đề kế thừa và phát
huy các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc nói chung và của người phụ nữ
Việt Nam nói riêng, tạo điều kiện cho việc xây dựng chuẩn mực về lối sống phù
hợp yêu cầu phát triển của xã hội. Đó cũng chính là một nội dung quan trọng
trong việc góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc
dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng. Vì vậy, việc làm rõ vấn
đề “Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong xây dựng
lối sống văn hóa cho phụ nữ ở nước ta hiện nay” là việc làm cần thiết, cấp bách,
có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp đổi mới đất nước.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Vấn đề kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc nói
thạc sĩ đã nghiên cứu vấn đề kế thừa và phát huy giá trị đạo đức truyền thống của
dân tộc nói chung, của phụ nữ Việt Nam nói riêng, trong đó phải kể đến: "Phụ
nữ Việt Nam qua các thời đại" của Lê Thị Nhâm Tuyết - Ủy ban Khoa học Xã
hội Việt Nam - Viện Dân tộc học, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1973; "Ba cuộc
cách mạng với vấn đề giải phóng phụ nữ" của Dương Thoa, Nxb Phụ nữ, Hà
Nội, 1976; "Bác Hồ với phong trào phụ nữ Việt Nam" của Dương Thoa, Nxb
Phụ nữ, 1982; "Việc làm và đời sống phụ nữ trong chuyển đổi kinh tế ở Việt
Nam" của GS. Lê Thi, Nxb Khoa học Xã hội; "Phụ nữ tham gia lãnh đạo quản
lý", Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1997; "Làm thế nào để phụ nữ trở thành
chủ thể của quá trình đổi mới đất nước hiện nay" của GS. Lê Thi, Tạp chí Khoa
học về Phụ nữ, số 4/1996; "Về chuẩn mực người phụ nữ mới thời hiện đại" của
GS. Lê Thi, Tạp chí Khoa học về Phụ nữ, số 3/2004; "Kế thừa và phát huy giá
trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong tình hình hiện nay" của Lê
Thị Minh Hiệp, Luận văn thạc sĩ Triết học, Hà Nội, 2000; "Phát huy giá trị đạo
đức truyền thống dân tộc trong việc xây dựng đạo đức mới cho người phụ nữ
Việt Nam hiện nay" của Nguyễn Thị Lan, Luận văn thạc sĩ Triết học, Hà Nội,
2001…
Các công trình này đi sâu nghiên cứu vai trò, những giá trị truyền thống
của phụ nữ Việt Nam qua từng thời kỳ lịch sử, đồng thời nhấn mạnh vị trí, vai
trò của phụ nữ trong lĩnh vực kinh tế, chính trị và các lĩnh vực hoạt động xã hội
khác nhau.
Ngoài những công trình trên đây, vấn đề lối sống và xây dựng lối sống là
một yêu cầu quan trọng mà thực tiễn nước ta đặt ra. Vì vậy, việc nghiên cứu
chúng được đặt ra khá phong phú, đa dạng. Dưới đây, xin nêu một số tác giả và
công trình nghiên cứu tiêu biểu:
Trong cuốn “Lối sống xã hội chủ nghĩa” của tập thể tác giả Viện Hàn
Lâm khoa học Liên Xô (cũ) đã xem xét những vấn đề cơ bản của lối sống
XHCN, những đặc trưng cơ bản của nó để từ đó xác định các phương hướng chủ
yếu để tiếp tục hoàn thiện lối sống XHCN.
công trình nghiên cứu về lối sống. Đó là: “Lối sống trong đời sống đô thị hiện
nay” do PGS.TS Lê Như Hoa (Chủ biên), Nxb Văn hóa-Thông tin, Hà Nội,
1993; “ Vấn đề xây dựng lối sống dân tộc hiện đại ở nước ta hiện nay” của GS.
Đỗ Huy, Tạp chí Triết học, số 6, 1999; “Xây dựng lối sống mới trong điều kiện
hiện nay” của Phan Huy Kỳ, Tạp chí Nghiên cứu Lý luận, số 7, 1999; “Lối sống
người Việt Nam hiện nay dưới tác động của toàn cầu hóa hiện nay”, Nguyễn
Văn Huyên, Tạp chí Triết học, Số 12, 2003; “Nhận diện một số tác nhân làm
chuyển biến lối sống của người Hà Nội trong nửa thế kỷ qua” của Đỗ Huy, Tạp
chí Xã hội học, số 1, 2005; “Xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay (từ góc độ
văn hóa truyền thống dân tộc)” của Võ Văn Thắng, Nxb. Văn hóa - Thông tin và
Viện Văn hóa, Hà Nội, 2006; Luận án tiến sĩ triết học của Đặng Quang Thành,
2005 “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên thành phố Hồ Chí Minh
trong công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN”…
Như vậy, trong thời gian qua đã có nhiều các công trình khoa học, bài viết
bàn về vấn đề kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống dân tộc;
truyền thống phụ nữ; lối sống, xây dựng lối sống… ở những khía cạnh khác
nhau. Tuy nhiên, việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam
trong xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ nước ta giai đoạn hiện nay là hết
sức cần thiết, cấp bách. Vì vậy, cần phải nghiên cứu một cách chuyên sâu và có
hệ thống hơn nữa trong lĩnh vực này.
3. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài
* Mục đích của đề tài:
Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn các giá trị đạo đức truyền thống của phụ
nữ Việt Nam. Đồng thời, trên cơ sở phân tích thực trạng của việc kế thừa các giá
trị đạo đức truyền thống phụ nữ trong xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ ở
nước ta hiện nay, đưa ra định hướng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm
phát huy hiệu quả các giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam trong xây dựng lối
sống văn hóa cho phụ nữ giai đoạn hiện nay.
* Nhiệm vụ của đề tài:
thống dân tộc ở phụ nữ cùng việc kế thừa, phát huy nó trong xây dựng lối sống
văn hóa cho phụ nữ ở nước ta hiện nay là cơ sở lý luận trực tiếp của luận văn.
Luận văn sử dụng những phương pháp: lôgíc và lịch sử, đồng thời sử
dụng phương pháp phân tích, tổng hợp; trong đó, những quan điểm cơ bản của
chủ nghĩa Mác-Lênin về kế thừa, phát huy đạo đức là tư tưởng quán xuyến toàn
bộ luận văn này. Ngoài ra, luận văn còn sử dụng những phương pháp điều tra xã
hội học, những số liệu của Đảng và Nhà nước đã được công bố. Đồng thời, có
tham khảo các công trình nghiên cứu khoa học, các báo cáo, tổng kết của Trung
ương Hội LHPN Việt Nam… có liên quan đến vấn đề này.
6. Đóng góp của luận văn
Luận văn góp phần nhận thức đúng đắn tầm quan trọng của việc kế thừa
và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam và vai trò của
việc phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ trong sự nghiệp xây
dựng, phát triển đất nước hiện nay nói chung và quá trình xây dựng lối sống lối
sống văn hóa cho phụ nữ ở nước ta nói riêng.
Luận văn đề xuất một số định hướng, giải pháp cơ bản nhằm kế thừa và
phát huy các giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam trong xây dựng
lối sống văn hóa cho phụ nữ hiện nay.
Luận văn cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu giảng
dạy và học tập về đạo đức truyền thống dân tộc của phụ nữ và việc định hướng
xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ ở nước ta.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương, 7 tiết:
Chương 1. Giá trị đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam và tính tất
yếu của việc kế thừa chúng trong xây dựng lối sống văn hóa cho phụ nữ ở nước
ta hiện nay.
Chương 2. Thực trạng và những vấn đề đặt ra trong việc kế thừa giá trị
đạo đức truyền thống của phụ nữ Việt Nam nhằm xây dựng lối sống văn hóa cho
hoạt động. Có thể nói, giá trị là một phạm trù mang bản chất người, nó được xác
định trong mối quan hệ thực tiễn của con người, xuất phát từ thực tiễn và được
thực tiễn kiểm nghiệm. Chỉ có trong xã hội loài người, sự vật mới có giá trị.
- Giá trị đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người. Nó là cơ sở,
chuẩn mực để con người dựa vào lựa chọn cách thức suy nghĩ, xác định mục đích
và phương hướng cho hoạt động của mình phù hợp với cái chung của xã hội.
Vì vậy, chúng tôi đồng tình với định nghĩa sau: hiểu một cách chung nhất
“nói đến giá trị là muốn khẳng định mặt tích cực, mặt chính diện, nghĩa là bao
hàm quan điểm coi giá trị gắn liền với cái đúng, cái tốt, cái hay, cái đẹp; là nói
đến cái có khả năng thôi thúc con người hành động và nỗ lực vươn tới" [6, tr.16].
Trong việc nghiên cứu giá trị, tùy theo nhận thức, nguyên tắc và mục đích
tiếp cận khác nhau, người ta có thể có nhiều cách phân loại giá trị. Ở cấp độ
chung nhất, giá trị được chia thành giá trị vật chất và giá trị tinh thần. Giá trị vật
chất được thể hiện rõ trong đời sống kinh tế, còn giá trị tinh thần được biểu hiện
trên các lĩnh vực: tư tưởng, đạo đức, văn hóa, nghệ thuật, phong tục, tập quán…
Giá trị tinh thần được phân chia thành các loại giá trị cơ bản như: giá trị khoa
học, giá trị đạo đức, giá trị chính trị, giá trị thẩm mỹ…
Với tư cách là một yếu tố cấu thành hệ thống các giá trị tinh thần của đời
sống xã hội, giá trị đạo đức gắn với nhu cầu điều chỉnh quan hệ giữa cá nhân và
xã hội theo hướng tạo nên sự thống nhất hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích
xã hội. Trong cuốn Lao động - nguồn vô tận của mọi giá trị, GS. Vũ Khiêu đã
nhấn mạnh: “Giá trị đạo đức là những thái độ và hành vi được con người lựa
chọn, được đánh giá là có ý nghĩa tích cực đối với đời sống xã hội, được lương
tâm đồng tình và dư luận biểu dương. Giá trị đạo đức vì thế có ý nghĩa thiết yếu
đối với đời sống xã hội” [43, tr.51].
Bản thân giá trị đạo đức, xét về mặt thời gian (lịch đại) có thể chia thành
giá trị đạo đức truyền thống và giá trị đạo đức hiện đại. Mỗi dân tộc đều có
truyền thống của mình do lịch sử tạo nên. Truyền thống là sản phẩm của quá
trình phát triển của mỗi dân tộc. Nó là điều kiện để duy trì và phát triển cuộc
luôn được bồi đắp thêm bởi những tinh hoa văn hóa của nhân loại, nhất là khi có
sự du nhập của chủ nghĩa Mác-Lênin, sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí
Minh. Giá trị đạo đức truyền thống là cái tồn tại mãi mãi và song hành cùng với
dân tộc sau tất cả những gì đã mất đi trong quá trình vận động.
Với ý nghĩa đó, việc nghiên cứu để xác định các giá trị đạo đức truyền
thống dân tộc đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong và ngoài
nước. Theo GS. Trần Văn Giàu, giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt
Nam bao gồm: “yêu nước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người,
vì nghĩa” [25, tr.108]. Giáo sư Vũ Khiêu thì cho rằng, giá trị đạo đức truyền
thống cao đẹp của dân tộc ta bao gồm: “lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết,
lao động cần cù và sáng tạo; tinh thần nhân đạo, lòng yêu thương và quý trọng
con người, trong đó yêu nước là bậc thang cao nhất trong hệ thống giá trị đạo
đức của dân tộc” 42, tr.74. GS. Nguyễn Hồng Phong lại đưa ra quan niệm
“tính cách dân tộc gần như là tất cả nội dung của giá trị đạo đức truyền thống,
bao gồm: tính tập thể - cộng đồng; trọng đạo đức; cần kiệm, giản dị, thực tiễn;
tinh thần yêu nước bất khuất và lòng yêu chuộng hòa bình, nhân đạo; lạc quan”
[68, tr.453-454].
Kết quả nghiên cứu của Chương trình Khoa học công nghệ cấp Nhà nước:
"Con người Việt Nam - và động lực của sự phát triển kinh tế - xã hội" (KX-07)
cũng khẳng định: cốt lõi của các giá trị truyền thống là đạo đức, phẩm chất, nhân
cách con người Việt Nam bao gồm: tinh thần yêu nước, vì nghĩa, lòng thương
người [67, tr.32-34].
Ngoài ra, giá trị đạo đức truyền thống dân tộc cũng được đề cập đến trong
một số văn kiện của Đảng. Nghị quyết 09 ngày 18/2/1995 của Bộ Chính trị “Về
một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay” đã khẳng định:
"Những giá trị văn hóa truyền thống vững bền của dân tộc Việt Nam là lòng yêu
nước nồng nàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý "thương người như thể thương
thân", đức tính cần cù, vượt khó, sáng tạo trong lao động" [15, tr.19]. Nghị quyết
Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII Về xây dựng
sức mạnh bên trong bảo đảm cho sự tồn tại và phát triển của dân tộc.
Một trong những biểu hiện của tinh thần yêu nước là tinh thần bất khuất,
không bao giờ chịu khuất phục trước kẻ thù. Chính tinh thần yêu nước nồng nàn
đã giúp dân tộc ta vượt qua mọi khó khăn, chiến thắng mọi thế lực xâm lược,
người dân Việt Nam thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, mất
định không chịu làm nô lệ, nó đã trở thành đạo lý và lẽ sống của mỗi người được
sinh ra và lớn lên trên đất nước Việt Nam.
Truyền thống yêu nước của người Việt Nam luôn gắn bó chặt chẽ với
lòng thương yêu và quý trọng con người, nhất là những người dân lao động.
Lòng thương người đó xuất phát từ tình cảm yêu quý con người “người ta là hoa
của đất”. Chính trong quá trình lao động sản xuất và đấu tranh bảo vệ Tổ quốc,
cha ông ta đã rút ra triết lý: con người là vốn quý hơn cả, không có gì có thể so
sánh được.
Lòng thương người của dân tộc ta thấm đượm trong các mối quan hệ giữa
các thành viên trong gia đình, trong làng xóm và trong cả cộng đồng dân tộc.
Người Việt coi trọng tình nghĩa hơn lễ nghĩa. Tình ở đây là tình cảm sâu sắc
"máu chảy ruột mềm", thương nhau giữa những người trong một nước. Nghĩa ở
đây là trách nhiệm của mỗi người trước sự sống còn của đất nước, tình nghĩa ở
đây cũng là thái độ thủy chung trong tình yêu, tình bạn. Vì vậy, mà trong lịch sử
dân tộc, những tấm gương vì nghĩa được ngợi ca, còn những hiện tượng "vô
nhân đạo", "phụ tình bạc nghĩa" thường bị dư luận xã hội lên án phản đối. Cũng
với tình nghĩa ấy, dân tộc ta còn có thái độ nhân đạo khoan dung đối với cả quân
thù, khi chúng đã hạ súng, bại trận thì "cấp ngựa cấp thuyền" cho lui về nước.
Do đó, có thể khẳng định, tình thương yêu con người là giá trị đạo đức đặc
trưng, rất đáng tự hào của dân tộc ta. Nó gắn liền với tình yêu thương đồng loại
và là cái gốc của đạo đức, bởi lẽ nếu không có lòng nhân ái thì không thể có lòng
yêu nước, thương nhân dân được.
Tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng sâu sắc là một giá trị được tạo nên
từ trong sâu thẳm văn hóa dân tộc. Trong lịch sử dựng xây đất nước, người dân
Bên cạnh đó, dân tộc Việt Nam còn có nhiều giá trị đạo đức khác tạo nên
cốt cách con người Việt Nam, như đức tính khiêm tốn, lòng thuỷ chung, tính
trung thực, khát vọng hòa bình và yêu chuộng hòa bình Những đức tính này
không tồn tại riêng rẽ mà liên quan đến nhau, đức tính này là điều kiện, là biểu
hiện của đức tính kia. Người ta không thể nói yêu Tổ quốc mà không yêu thương
con người, không có lòng nhân ái, bao dung. Thương người cũng là ý thức về
tính cộng đồng, về lý tưởng phục vụ cộng đồng, về việc biết đặt cái chung lên
trên cái riêng. Cũng chỉ có yêu nước, con người ta mới lao động cần cù, sáng tạo
để kiến tạo cuộc sống của mình cũng như cuộc sống của con cháu mình. Để thực
hiện được những ước vọng đó, con người cần phải đoàn kết lại để xây dựng, bảo
vệ những thành quả do mình làm ra.
Chính những giá trị đạo đức truyền thống này đã tạo nên lịch sử vẻ vang
của dân tộc Việt Nam. Chúng là nhân tố quan trọng định hướng tư tưởng, tình
cảm, hành động của con người Việt Nam trong suốt quá trình phát triển của
mình.
1.1.2. Quan niệm về lối sống, lối sống văn hóa
1.1.2.1. Khái niệm lối sống
Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình của các nhà khoa học trong và
ngoài nước nghiên cứu về lối sống, tiếp cận đối tượng nghiên cứu dưới nhiều
góc độ khác nhau. Vì vậy, cũng có nhiều cách định nghĩa các nhau về phạm trù
“lối sống”. Trong tác phẩm Hệ tư tưởng Đức, C.Mác đã chỉ rõ mối quan hệ giữa
con người và hoàn cảnh, điều kiện sống của nó, như sau: “Không nên nghiên cứu
phương thức sản xuất ấy đơn thuần theo khía cạnh nó là sự tái sản xuất “ra sự
tồn tại thể xác của cá nhân. Mà hơn thế, nó đã là một hình thức hoạt động nhất
định của những cá nhân ấy, một hình thức nhất định của sự biểu hiện đời sống
của họ, một lối sống nhất định của họ” 56, tr.30.
Qua đó, phương thức sản xuất theo C.Mác là cơ sở đầu tiên để nghiên
cứu, tìm hiểu về lối sống. Luận điểm trên thường được các nhà mác-xít dùng làm
điểm xuất phát để nghiên cứu khái niệm lối sống. Định nghĩa tiêu biểu và phổ
khỏi khái niệm “lối sống” những mặt khách quan, những hoạt động quan trọng
của con người như hoạt động lao động, hoạt động chính trị… Còn nhóm thứ ba thì
lại không chú ý đến vai trò của yếu tố chủ quan trong lối sống.
Ở Việt Nam, khái niệm “lối sống” được xem xét với một góc độ tổng hợp,
trong đó có nói đến mối quan hệ giữa mặt chủ quan và khách quan, giữa hoạt
động sống và điều kiện sống của con người, giữa hoạt động sản xuất và những
hoạt động phi sản xuất. Khi tiếp cận lối sống thông qua hoạt động sống của con
người, nhóm tác giả của Tập bài giảng “Văn hoá xã hội chủ nghĩa” của Học viện
Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, định nghĩa: “Lối sống là một
phạm trù xã hội học khái quát toàn bộ hoạt động sống của các dân tộc, các giai
cấp, các nhóm xã hội, các cá nhân trong những điều kiện của một hình thái kinh
tế-xã hội nhất định và biểu hiện trên các lĩnh vực của đời sống: trong lao động và
hưởng thụ, trong quan hệ giữa người với người trong sinh hoạt tinh thần và văn
hoá” 33, tr.217-218.
Copyright: Tài liệu đại học ©