Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
HỌC VIỆN NGÂN HÀNG
BỘ MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Đề tài 7: Phân tích quan điểm Hồ Chí Minh về tính chất, chức năng
văn hoá. Vận dụng tư tưởng đó vào việc xây dựng nền văn hoá Việt
Nam, tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc?
Giảng viên: Bùi Thọ Quang
NHÓM THẢO LUẬN
Nhóm 5 – Lớp 42
1. Đặng Thị Vân Anh
2. Nguyễn Hoàng Anh
3. Nguyễn Trọng Ánh (Nhóm Trưởng)
4. Phạm Thị Ngọc Bích
5. Trần Đình Đức
6. Đinh Văn Hải
7. Hoàng Nguyệt Hằng
8. Mai Đức Hùng
9. Nguyễn Thị Thanh Huyền
10.Phạm Thị Thanh Nga
11.Nguyễn Yến Ngọc
12.Đặng Thị Hồng Nhung
13.Vũ Thị Như Quỳnh
14.Hồ Thị Thảo
15.Nguyễn Thu Thủy
1
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
16.Cao Thị Huyền Trang
17.Đào Văn Trọng
18.Phạm Thị Thanh Vân
2

Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
nhau. Người là vị anh hùng giải phóng dân tộc của Việt Nam, và là nhà văn hoá
kiệt xuất”.
Với tầm vóc của một danh nhân văn hoá thế giới, Chủ tịch Hồ Chí Minh để
lại cho chúng ta một di sản tư tưởng vô cùng quý báu về mọi lĩnh vực, trong đó có
lĩnh vực văn hoá. Việc tìm hiểu những quan điểm về văn hoá và vấn đề gìn giữ,
bảo tồn bản sắc văn hoá dân tộc của Chủ tịch Hồ Chí Minh giúp chúng ta có cơ sở
lý luận và kinh nghiệm thực tiễn để thực hiện chủ trương của Đảng về xây dựng
nền văn hoá Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc trong công cuộc đổi mới
hôm nay.
1. Khái niệm văn hóa:
1.1. Cách tiếp cận của Hồ Chí Minh về Văn hóa:

Xuất phát từ cách tiếp cận Mác-xít và rất gần gũi với nhận thức hiện đại, coi
văn hóa không đơn thuần là đời sống tinh thần của con người – xã hội, mà từ trong
bản chất của mình, nó chính là linh hồn, là hệ thần kinh của một xã hội, là sức
mạnh trường tồn của cả dân tộc, là sức sống vươn lên của thời đại.
Học thuyết Mác-Lênin về văn hoá được dựa trên những nguyên tắc cơ bản của chủ
nghĩa duy vật lịch sử về các hình thái kinh tế – xã hội như những giai đoạn phát triển
tuần tự của xã hội loài người, về mối quan hệ tương hỗ giữa lực lượng sản xuất và
quan hệ sản xuất. Theo đó văn hoá là tính đặc thù của xã hội, thể hiện mức độ phát
triển lịch sử mà con người đạt được. Văn hoá là biểu hiện sự thống nhất của tự nhiên
và xã hội, là đặc tính về khả năng và sức sáng tạo của con người, nó bao hàm trong
mình không chỉ những giá trị cụ thể như máy móc, công cụ kỹ thuật, kết quả nhận
thức, các tác phẩm nghệ thuật, các chuẩn mực pháp quyền, đạo đức.v.v…mà còn cả
sức mạnh chủ quan của con người và những khả năng trong hoạt động như tri thức, sự
4
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

loài động vật. Theo ý nghĩa này, chất văn hoá được hàm chứa trong mọi lĩnh vực
hoạt động kể cả hoạt động tinh thần và hoạt động vật chất cùng với các giá trị vật
chất và tinh thần mà con người tạo ra trong hoạt động của mình.
1.3. Quan điểm về xây dựng một nền văn hóa mới của Hồ Chí Minh:

Cùng với định nghĩa về văn hóa, Hồ Chí Minh còn đưa ra năm điểm lớn định
hướng cho việc xây dựng nền văn hóa dân tộc:
- Xây dựng tâm lý: tinh thần độc lập tự cường.
- Xây dựng luân lý: biết hy sinh mình làm lợi cho quần chúng.
- Xây dựng xã hội: mọi sự nghiệp có liên quan tới phúc lợi của nhân
dân trong xã hội.
- Xây dựng chính trị: dân quyền.
- Xây dựng kinh tế.
Như vậy,ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã quan tâm đến văn hóa, đã thấy rõ vai
trò, vị trí của văn hóa trong đời sống xã hội. Điều này cắt nghĩa vì sao ngay sau khi
giành được độc lập, Hồ Chí Minh đã bắt tay vào việc xây dựng, kiến tạo một nền
văn hóa mới ở Việt Nam trên tất cả các lĩnh vực, từ kinh tế, chính trị, xã hội, đạo
đức đến tâm lý con người, đã sớm đưa văn hóa vào chiến lược phát triển đất nước.
2. Tính chất của văn hóa:

Hiểu rõ được tầm quan trọng của văn hóa, vì vậy ngay sau khi nước Việt nam dân
chủ cộng hòa ra đời, Hồ Chí Minh đã bắt tay vào việc xây dựng một nền văn hóa
mới, nền văn hóa mới gắn liền với nước Việt Nam mới. Trong báo cáo chính trị tại
đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng lao động ngày 11/2/1951, Hồ Chí
Minh nêu rõ:” Xúc tiến công tác văn hóa để đào tạo con người mới và cán bộ mới
cho công cuộc kháng chiến kiến quốc. Phải triệt để tẩy trừ mọi di tích của thuộc
địa và ảnh hưởng của văn hóa đế quốc. Đồng thời, phát huy những truyền thống tốt
6
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa

hưởng lẫn nhau của văn hoá Đông phương và Tây phương chung đúc lại…Tây
phương hay Đông phương có cái gì tốt ta phải học lấy để phải tạo ra một nền văn
hoá Việt Nam. Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốt của văn hoá xưa và văn hoá nay trau
dồi cho văn hoá Việt Nam thật có tinh thần thuần tuý Việt Nam đề hợp với tinh
thần dân chủ”
Văn hóa VN vừa kết tinh bản sắc dân tộc, vừa gắn với các giá trị văn hóa loài
người. Dưới ánh sáng tư tưởng HCM, mấy chục năm qua văn hóa VN đã được cơ
cấu lại theo định chuẩn tính dân tộc mới.
2.2. Tính khoa học:

Để phát triền được các giá trị truyền thống, hấp thụ các cái mới cơ cấu lại nền
văn hóa Việt Nam, HCM coi việc xây dựng một hệ thống các giá trị khoa học trong
đời sống xã hội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Tính khoa học của nền văn hóa mới thể hiện ở tính đại tiên tiến, thuận với trào
lưu tiến hóa của thời đại. tính khoa học của văn hóa đòi hỏi phải đấu tranh chống
lại những gì trái với khoa học, phản tiến bộ, phải truyền bá tư tưởng triết học mác
xít, đấu tranh chống lại chủ nghĩa duy tâm, phải biết gạn đục khơi trong, kế thừa
truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại.
Nền văn hóa truyền thống toàn cơ cấu của nó chưa được xây dựng trên nền tảng
khoa hoc, nước ta xây dựng nền văn hóa mới bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản
chủ nghĩa. Vì vậy, để bù đắp lại sự thiếu hụt về các giá trị khoa hoc và cơ cấu lại
nền văn hóa Việt Nam, Đảng cộng sản cũng như Hồ Chí Minh chỉ rõ:
 Chỉ có khoa học mới đưa nền văn hóa việt nam bước vào thời đại mới
 Chỉ có khoa học mới cải tạo được cacsc phong tục tập quán lạc hậu
 Chỉ có khoa học mới bắt kịp được nền văn minh thế giới.
8
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
 Nền văn hóa dực trên cơ sở khoa học là dựa vào chiếc kiềng ba chân
của cái đúng , cái chân lý là: quy luật khách quan, cơ cấu công nghệ và hành

gì đang sôi sục, đang gào thét và sẽ bùng nổ một cách ghê gớm”.
Hồ Chí Minh quan tâm đến tính đại chúng của văn hóa trên nền tảng giá trị và tính
liên tục của lịch sử: các giá trị văn hóa do quần chúng sáng tạo, phục vụ quần chúng,
đánh thức những nhà văn hóa trong biển cả quần chúng từ thế hệ này sang thế hệ khác
tạo ra những vòng khâu chất lượng vô tận của chủ thể và đối tượng văn hóa trong các
nhu cầu ngày càng cao của lịch sử.
Trong tư tưởng văn hóa Hồ Chí Minh, tính đại chúng vừa mang tính chính trị vừa
mang tính phổ cập và nâng cao của văn hóa. Văn hóa khơi dậy các khả năng sáng tạo
của đại chúng, chúng tạo nên các chủ thể có chất lượng cao của lịch sử. Đó chính là
nội dung cơ bản của yếu tố văn hóa trong sự phát triển của xã hội.
3. Chức năng của văn hóa:

Văn hóa nghệ thuật tuy có những lớp, những vùng cộng đồng rộng lớn song cái
lõi cứng nhất của nó vẫn là hệ tư tưởng. Nền văn hóa truyền thống của người Việt
Nam được xây dựng trên hệ tư tưởng Nho – Phật – Lão đã được Việt hóa. Nền văn hóa
mới phải dựa trên hệ tư tưởng Mác-Lênin. Năm 1927, HCM đã viết trong cuốn đường
cách mệnh: “ bấy giờ học thuyết nhiều, chủ nghĩa nhiều nhưng chủ nghĩa chân chính
nhất, chắc chắn nhất, cách mệnh nhất là chủ nghĩa Mác – Lênin”. Người cho rằng:
“càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác – Lênin bao nhiêu thì càng phải coi trọng những
truyền thống văn hóa tốt đẹp của cha ông bấy nhiêu”. Theo Hồ Chí Minh,chức năng
của văn hóa mới rất phong phú, đa dạng với ba chức năng chủ yếu là: bồi dưỡng tư
tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp, nâng cao dân trí và bồi dưỡng những phẩm chất
10
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
tốt đẹp, những phong cách, lối sống lành mạnh, luôn hướng con người vươn tới cái
nhân, cái thiện, cái mĩ, không ngừng hoàn thiện bản thân mình.

Một là, bồi dưỡng tư tưởng đúng đắn và tình cảm cao đẹp.
Văn hóa thuộc đời sống tinh thần của xã hội. Tư tưởng và tình cảm là vấn đề chủ yếu

hội; biến một nước dốt nát, cực khổ thành một nước có văn hóa cao và đời sống tươi
vui hạnh phúc. Mục tiêu đó hiện nay đảng ta chỉ rõ vì”dân giàu, nước mạnh, xã hội
công bằng, dân chủ, văn minh”.

Ba là, bồi dưỡng những phẩm chất tốt đẹp, những phong cách, lối sống lành
mạnh, luôn hướng con người vươn tới cái nhân, cái thiện, cái mĩ, không ngừng hoàn
thiện bản thân mình.
Những phẩm chất tốt đẹp làm nên giá trị tốt đẹp của con người. Mỗi người phải biến
tư tưởng và tình cảm lớn thành phẩm chất cao đẹp. Đó có thể là phẩm chất chính trị,
phẩm chất đạo đức, phẩm chất chuyên môn, nghiệp vụ. Có những phẩm chất đạo đức
chung cho mọi người việt nam trong thời đại mới: cần, kiệm,liêm, chính, chí công vô
tư. Lại có những phẩm chất đạo đức dành cho các lĩnh vực hoạt động khác nhau của
con người: phẩm chất nhà giáo, phẩm chất thầy thuốc…
Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh phẩm chất đạo đức, chính trị của cán bộ, đảng viên.
Bởi vì, nếu không có những phẩm chất đó thì không thể biến lí tưởng thành hiện thực.
phẩm chất thưởng được biêu hiên qua phong cách, tức là lối sinh hoạt, làm việc, hoạt
động,xử sự của con người. phẩm chất và phong cách thường gắn bó với nhau và chỉ
khi nào con người có phẩm chất tót đẹp, phong cách lành mạnh thì mới thúc đẩy sự
nghiệp cách mạng đi lên.
Muốn có được những phẩm chất và phong cách đó, tự bản thân con người rèn
luyện chưa đủ, mà hoạt động văn hóa đóng chức năng rất quan trọng. Văn hóa phải
tham gia chống được tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ, chống lạm dụng quyền
12
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
lực, tham quyền cố vị dẫn tới sự tha hóa con người. Văn hóa giúp cho con người phân
biệt cái tốt với cái xấu, cái lạc hậu và cải tiến bộ. Từ đó, văn hóa hướng con người
vươn tới cái thiện, cái tốt,…
4. Ý nghĩa:
4.1. Giữ gìn vốn văn hóa dân tộc:

văn hoá. Mọi người đều bình đẳng không phân biệt màu da, tôn giáo. Cảnh giác ngăn
chặn âm mưu lợi dụng giao lưu văn hoá để thực hiện “diễn biến hoà bình” của các thế
lực thù địch. . Các thế lực thù địch của CNXH cũng đang lợi dụng chiêu bài “dân chủ
hoá về chính trị”, “tự do hoá về kinh tế” để thổi lên những luồng gió độc, phủ nhận
quá khứ, hạ bệ thần tượng, gieo rắc hoài nghi về sự lãnh đạo của Đảng gây mất niềm
tin vào tương lai của CNXH
4.3. Đối với giới trẻ Việt Nam hiện nay:
 Về chính trị thì có thái độ làm chủ tham gia các hoạt động xã hội, có thái độ
đúng đắn trước sự kiện chính trị lịch sử.
 Bài trừ các hiện tượng mê tín dị đoan, các văn hóa phẩm đồi trụy…đẩy
mạnh tuyên truyền các nét đặc trưng của văn hóa dân tộc, các hoạt động lễ
hội. Tổ chức cuộc vận động “Tuổi trẻ sống đẹp”, “Sống làm việc theo Hiến
14
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
pháp và pháp luật” xây dựng nếp sống văn hóa cơ sở, đẩy mạnh các hoạt
động thể dục thể thao.
 Giữ gìn nền âm nhạc dân tộc: Tích cực tìm hiểu về nhạc cụ dân tộc và dân
ca như quan họ, ca khúc dân ca, câu hò điệu lý…; tham gia vào các buổi
giao lưu văn hóa dân tộc và tuyên truyền cho bạn bè quốc tế biết đến âm
nhạc truyền thống Việt Nam.
 Chọn lọc các tinh hoa văn hóa nhân loại để học tập, tiếp thu làm phong phú
thêm văn hóa dân tộc.
 Tiếp tục trau dồi các kiến thức về lịch sử dân tộc để hiểu thêm về truyền
thống của dân tộc Việt Nam như tinh thần yêu nước, tương thân tương ái,…5. Xây dựng nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc:
5.1. Xây dựng nền văn hóa phải bắt đầu từ con người:
Con người là nhân tố quan trọng, xây dựng con người Việt Nam mới vừa là mục

thiện giá trị mới của con người Việt Nam, Làm cho văn hóa thấm sâu và mọi lĩnh vực
đời sống xã hội.
 Xây dựng tinh thần tự nguyện, tính tự quản của nhân dân trong xây dựng
văn hóa.
 Phát huy đầy đủ vai trò của xã hội, các đoàn thể, gia đình, nhà trường, từng
tập thể lao động và cộng đồng dân cư trong việc chăm lo xây dựng con
người.
 Nhìn về lâu dài cần có chương trình giáo dục văn hóa gia đình cho học sinh,
bởi đây là những chủ thể hạt nhân của các gia đình trong tương lai.
5.3. Giữ vững, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc đồng thời đón nhận tinh hoa văn
hóa nhân loại:
16
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
 Toàn cầu hóa thúc đẩy mạnh mẽ sự giao lưu của các quốc gia – dân tộc,
tăng cường mối liên hệ giữa các nước trong khu vực và trên thế giới.
 Hội nhập mang lại cho văn hóa Việt Nam cơ hội mở rộng hợp tác, giao lưu
văn hóa quốc tế, đón nhận tinh hoa văn hóa nhân loại làm phong phú thêm
nền văn hóa dân tộc.
Tuy nhiên đây cũng là thách thức to lớn: Sự du nhập của nền văn hóa ngoại lai
không lành mạnh, chạy theo trào lưu phi văn hóa.
Vì vậy, Có thể nói rằng, đối với nước ta chưa lúc nào vấn đề mở rộng quan hệ và
giao lưu quốc tế trong điều kiện toàn cầu hóa kinh tế có tầm quan trọng đặc biệt; đồng
thời vấn đề giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cũng được đặt ra một cách cấp bách như
hiện nay.
Đảng và Nhà Nước ta đã thực hiện nhiều biện pháp:
• Phát huy truyền thống yêu nước và cách mạng, truyền thống đại đoàn
kết dân tộc, tinh thần độc lập, tự chủ tự cường trong xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc xã hội chủ nghĩa.
• Đầu tư cho việc bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử cách mạng, kháng

Đối với Việt Nam chúng ta, các thế lực thù địch đã tập trung nhiều hình thức
tuyên truyền, thử nghiệm thông qua các hệ thống đài phát thanh bằng tiếng Việt và
nhiều thứ tiếng các dân tộc anh em sinh sống trên đất nước chúng ta, cùng với các
loại hình tuyên truyền khác về cái gọi là dân chủ, nhân quyền, theo lối sống
18
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42
Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa
phương Tây áp đặt để thực hiện âm mưu, thủ đoạn "diễn biến hoà bình": “Chiến
thắng không cần chiến tranh” (Tổng Thống Mỹ: Ronison-1999).
Trước tình hình trên, Đảng, Nhà nước, các cấp, các ngành , các địa phương đã
có nhiều biện pháp giáo dục nâng cao nhận thức trong toàn Đảng , toàn dân, toàn
quân về những âm mưu, thủ đoạn mới ngày càng tinh vi xảo quyệt trong chiến lược
" Diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch, đồng thời có các biện pháp đấu
tranh ngăn chặn từng bước đẩy lùi các hành động chống phá của chúng
5.5. Xây dựng những điển hình về văn hóa.
Phải xây dựng và bồi dưỡng những điển hình tích cực về văn hoá, phải
thường xuyên biểu dương, cổ vũ những tấm gương đó, phải tạo những phong trào
quần chúng ngày càng sâu rộng, làm cho văn hoá mới ngày càng thấm sâu vào đời
sống của nhân dân, làm cho đời sóng ngày càng trở thành đời sống có văn hoá.
Vì vậy, phải ra sức đẩy mạnh các phong trào “người tốt, việc tốt”, “dạy tốt
học tốt”, “xây dựng nếp sống văn minh, gia đình văn hoá”, “xây dựng thuần phong
mỹ tục” làm cho các phong trào thi đua ấy thực sự trở thành động lực thúc đẩy
việc xây dựng đời sống văn hoá của xã hội ta.
19
Tư tưởng Hồ Chí Minh- Nhóm 5- Lớp 42