Trong vài năm gần đây, một xu hướng mới đã được hình thành ở Đông Á – xu hướng tăng
cường hợp tác đa phương khu vực. Là một trong những thay đổi lớn nhất ở Đông Á sau Chiến
tranh lạnh, xu hướng này đang làm thay đổi bản đồ địa chính trị, địa kinh tế cả trong khu vực và
trên thế giới… Trong nội dung bài viết này sẽ đề cập về Bình luận vai trò và triển vọng của hợp
tác ASEAN+3 đối với sự phát triển của Cộng đồng ASEAN và đối với các nước thành viên
ASEAN+3.
1. Vai trò của hợp tác ASEAN+3 đối với sự phát triển của Cộng đồng ASEAN và đối
với các nước thành viên ASEAN+3
Với sự ra đời và quá trình hoạt động, Hợp tác ASEAN+3 (ASEAN + Trung Quốc, Nhật Bản,
Hàn Quốc) đã tạo xung lực cho sự phát triển hợp tác giữa các nước Đông Nam Á và Đông Bắc Á
cả trên bình diện đa phương lẫn song phương.
Sự ra đời của Hợp tác ASEAN+3 là tiền đề tạo lập sự cân bằng giữa khu vực Đông Á với Bắc
Mỹ và Liên minh châu Âu, qua đó làm cân bằng diện mạo kinh tế toàn cầu, thúc đẩy sự ổn định và
phát triển Đông Á cũng như trên thế giới. Cùng với xu hướng toàn cầu hóa, xu hướng khu vực hóa
có những bước phát triển mạnh mẽ. Biểu hiện của xu hướng này là sự ra đời và tồn tại của Liên
minh châu Âu, hình thành các khu vực mậu dịch tự do như AFTA, NAFTA, CA-FTA và ký kết các
thỏa thuận mậu dịch khu vực như APEC. Vì vậy tăng cường hợp tác Đông Á là yêu cầu nội tại của
sự phục hồi và phát triển kinh tế của Đông Á nói chung và của Đông Nam Á nói riêng trong mối
quan hệ với các khu vực kinh tế khác trên thế giới.
Ngoài việc tham gia Hợp tác ASEAN+3, ASEAN còn tham gia Diễn đàn khu vực ASEAN
(ARF), hợp tác với Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Australia và New Zealand. Do vậy, Hợp tác
ASEAN+3 tạo lợi thế nhất định cho ASEAN khi tham gia quan hệ quốc tế với các cường quốc
ngoài châu lục. Cụ thể, với sự nổi lên của nền kinh tế Trung Quốc đảo lộn thế quân bình truyền
thống cán cân mậu dịch của khu vực; ảnh hưởng chi phối của nước Nhật đang bị xói mòn, dẫn đến
sự cạnh tranh quyền lực kinh tế và chính trị tại khu vực ASEAN và Châu Á giữa hai đại cường này.
Sự lớn mạnh của nền kinh tế Trung Quốc và sự gia tăng mối quan hệ kinh tế giữa nước này với
ASEAN có thể giúp các quốc gia ASEAN cân đối cán cân ngoại thương và đầu tư đang bị giảm
dần từ các các đối tác truyền thống Nhật Bản, Hoa Kỳ và EU.
Hợp tác ASEAN+3 được thực hiện trên 22 lĩnh vực chủ yếu là hợp tác về tài chính - tiền tệ,
hợp tác kinh tế - thương mại, hợp tác an ninh - chính trị tiễn tới xây dựng một khu vực thương mại
tự do Đông Á, tạo một môi trường ổn định tăng khả năng ứng phó với nguy cơ khủng hoảng tài

như từng nước thành viên tham gia. Thông qua Hợp tác ASEAN + 3, các nước thành viên sẽ tìm
thấy sự bảo đảm về sự phát triển kinh tế ổn định trong khu vực có diện tích, dân số rộng lớn…Hơn
nữa, nhu cầu hợp tác ở khu vực Đông Á đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết nhằm đối phó với
các vấn đề chung của khu vực như vấn đề hạt nhân của Triều Tiên, tranh chấp chủ quyền biển
Đông, các thách thức an ninh phi truyền thống… mà bản thân từng đối tác thành viên cần tới sự
hợp tác đó. Đối với định hướng tương lai của tiến trình Hợp tác ASEAN+3, các nước thành viên đã
thống nhất tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa các biện pháp cụ thể nhằm thực hiện hiệ quả các thỏa thuận
nhất là Kế hoạch công tác hợp tác ASEAN+3; tăng cường hợp tác sâu rộng hơn về các vấn đề tài
chính - tiền tệ đẩy mạnh hơn nữa các hợp tác về thương mại, đầu tư, du lịch, giao thông vận tải và
phát triển cơ sở hạ tầng để tạo dựng sự liên kết kinh tế hơn ở khu vực. Tăng cường hợp tác để thiết
thực đối phó với những thách thức toàn cầu như an ninh lương thực và năng lượng, biến đổi khí
hậu, sự suy thoái vê môi trường, thảm họa thiên nhiên, dịch bệnh truyền nhiễm…, đồng thời đẩy
mạnh trao đổi văn hóa, du lịch và giao lưu nhân dân nhằm củng cố và thúc đẩy sự tin cậy, hiểu biết
và gắn bó giữa những người dân trong khu vực và tạo nên một bản sắc và ý thức khu vực. Trong
tương lai, Hợp tác ASEAN+3 sẽ được bảo đảm vì những nỗ lực của ASEAN nhằm duy trì vai trò
cầm lái trong Hợp tác ASEAN+3. Với sáng kiến thành lập Hợp tác ASEAN+3, ASEAN được các
bên đối tác thừa nhận là lực lượng chủ đạo trong tiến trình Hợp tác này. Trong Hợp tác ASEAN+3,
ASEAN đang nỗ lực đẩy nhanh và mạnh hơn tiến trình hội nhập khu vực nhằm thúc đẩy Hợp tác
Đông Á. Để duy trì được vai trò cầm lái trong Hợp tác ASEAN+3, ASEAN này còn quyết định thể
chế hóa hơn nữa bằng việc soạn thảo Hiến chương ASEAN. Hiến chương này sẽ đảm bảo cho tiến
trình hội nhập khu vực của ASEAN nói chung và vai trò của Hiệp hội này trong ASEAN+3 nói
riêng.
Trong quá trình triển khai Hợp tác ASEAN+3, một trong những trở ngại lớn nhất là khoảng
cách phát triển giữa các nước, đặc biệt là sự chênh lệch về trình độ phát triển bên trong ASEAN
hiện nay cũng là một cản trở lớn đối với tiến trình tự do hóa mậu dịch trong khuôn khổ ASEAN+3.
Để sớm thu hẹp khoảng cách giữa các nước thành viên, ASEAN và các bên đối thoại đang tích cực
giúp các nước thành viên mới thông qua các chương trình phát triển tiểu khu vực, đặc biệt là khu
vực Mê Công. Về phần mình, các nước ASEAN cũng đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế của
ASEAN với tư cách là một tổng thể. Hơn nữa, thể chế chính trị khác biệt sâu sắc giữa các quốc gia,
cùng với sự mâu thuẫn và tranh chấp giữa Nhật và Trung Quốc là những chướng ngại quan trọng