BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
DƯƠNG THỊ NGỌC ÁNH

KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN
XÂY DỰNG GIAO THÔNG THỪA THIÊN - HUẾ
Chuyên ngành: Kế Toán
Mã số: 60.34.30
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Trần Đình Khôi Nguyên Đà Nẵng – Năm 2014

NGHIỆP 21
1.3.1. Các trung tâm trách nhiệm 21
1.3.2. Chỉ tiêu đánh giá thành quả các trung tâm trách nhiệm 27
1.3.3. Hệ thống báo cáo kế toán trách nhiệm 35
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 40
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI
CÔNG TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG GIAO THÔNG THỪA THIÊN -
HUẾ 41
2.1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG GIAO
THÔNG THỪA THIÊN - HUẾ 41
2.1.1. Giới thiệu về Công ty cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên -
Huế 41
2.1.2. Cơ cấu tổ chức quản lý tại Công ty cổ phần xây dựng giao thông
Thừa Thiên - Huế 44
2.1.3. Tổ chức bộ máy kế toán tại Công ty cổ phần xây dựng giao thông
Thừa Thiên - Huế 47
2.2. THỰC TRẠNG TỔ CHỨC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG
TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG GIAO THÔNG THỪA THIÊN - HUẾ 50
2.2.1. Sự phân cấp quản lý của Công ty 50
2.2.2. Tổ chức báo cáo đánh giá kết quả theo yêu cầu phân cấp quản lý của
Công ty 53
2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG
TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG GIAO THÔNG THỪA THIÊN - HUẾ 69
2.3.1. Những mặt đạt được 69
2.3.2. Những hạn chế 69
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 72
CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM
TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN XÂY DỰNG GIAO THÔNG THỪA THIÊN -
HUẾ 73
3.1. TỔ CHỨC CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ

XDGT Xây dựng Giao thông

DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng
Tên bảng Trang
1.1 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí 36
1.2 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm doanh thu 37
1.3 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm lợi nhuận 38
1.4 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm đầu tư 39
2.1
Bảng kê vật tư xuất dùng - công trình đường Nội
thị số 1 Hương Văn
57
2.2
Bảng tổng hợp chi phí sản xuất kinh doanh, quý
III/2013
58
2.3 Bảng tổng hợp chi phí, quý III/2013 59
2.4 Bảng tổng hợp doanh thu – giá vốn, quý III/2013 61
2.5 Báo cáo kết quả kinh doanh, quý III/2013 62
2.6 Bảng kê hàng hóa bán ra, quý III/2013 63
2.7 Báo cáo kết quả kinh doanh, quý III/2013 63
2.8 Kết quả sản xuất kinh doanh năm 2013 66
2.9 Báo cáo bộ phận kết quả kinh doanh năm 2013 67
2.10 Báo cáo tình hình tài chính năm 2013 68
3.1
Báo cáo chi phí tại Xí nghiệp Xây dựng giao
thông số 1 – công trình đường Nội Thị số 1
Hương Văn

1.4.
Mối quan hệ đầu vào và đầu ra của trung tâm
doanh thu
25
1.5.
Mối quan hệ đầu vào và đầu ra của trung tâm lợi
nhuận
26
1.6.
Mối quan hệ đầu vào và đầu ra của trung tâm
đầu tư
26 DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Số hiệu sơ đồ

Tên sơ đồ Trang
1.1.
Sơ đồ quan hệ giữa cơ cấu tổ chức quản lý và
hệ thống kế toán trách nhiệm
27
2.1. Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý Công ty 45
2.2. Sơ đồ tổ chức bộ máy kế toán Công ty 48
3.1.
Tổ chức trung tâm trách nhiệm tại Công ty Cổ
phần Xây dựng – Giao thông Thừa Thiên Huế
75
1


nhau trong tổ chức một cách tốt nhất cần phải dựa vào hệ thống kế toán trách
nhiệm.
Tuy nhiên, từ các nghiên cứu trước đây về công tác kế toán trách nhiệm
trong các đơn vị xây lắp hiện nay vẫn chưa hoàn thiện. Đó là việc phân cấp
quản lý tài chính trong các đơn vị xây lắp vẫn chưa rõ ràng. Với đặc điểm
hoạt động của các đơn vị xây lắp chủ yếu là hình thức giao khoán, nhưng việc
phân loại chi phí xây lắp chưa đầy đủ, phương pháp giá thành dự toán, xác
định giá trị giao khoán còn sơ sài ảnh hưởng đến công tác lập dự toán hay lập
các báo cáo kế hoạch. Bên cạnh đó, hệ thống báo cáo kế toán nội bộ - biểu
hiện của kế toán trách nhiệm, chưa được tổ chức đầy đủ cũng như chưa cung
cấp chính xác các thông tin phục vụ đánh giá trách nhiệm và mức độ hoàn
thành nhiệm vụ của các cấp quản lý. Những hạn chế này gây nên khó khăn
trong việc đo lường và đánh giá trách nhiệm của mỗi bộ phận. Do đó việc tiếp
tục và hoàn thiện nghiên cứu về công tác kế toán trách nhiệm trong các đơn vị
xây lắp là cần thiết.
Tác giả chọn Công ty cổ phần xây dựng giao thông Thừa Thiên - Huế
tiền thân là một Doanh nghiệp nhà nước được cổ phần hóa từ đầu năm 2006.
Lĩnh vực hoạt động chính của Công ty hiện nay là xây dựng giao thông, thuỷ
lợi, xây dựng dân dụng và công nghiệp, khai thác và sản xuất vật liệu xây
dựng. Cơ cấu của Công ty hiện nay được tổ chức thành nhiều Xí nghiệp với
quy mô lớn, phạm vi hoạt động rộng, cơ cấu tổ chức gắn với trách nhiệm của
nhiều đơn vị, cá nhân. Yêu cầu đối với Công ty hiện nay là phải tổ chức thực
thiện các quyết định một cách hiệu quả thông qua việc quản lý, kiểm soát,
đánh giá kết quả theo sự phân cấp quản lý nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý,
nâng cao hiệu quả hoạt động của Công ty. Để có thể đánh giá hiệu quả của
mỗi đơn vị và đảm bảo cho các bộ phận bên cạnh thực hiện nhiệm vụ cụ thể
3

cũng như phải gắn kết, phối hợp với nhau thực hiện mục tiêu chung của Công
ty thì việc vận dụng kế toán trách nhiệm là một yêu cầu cấp thiết.

toán đánh giá kết quả các bộ phận trong đơn vị.
5. Bố cục đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được kết cấu gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm trong Doanh nghiệp
Chương 2: Thực trạng về kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần xây
dựng giao thông Thừa Thiên - Huế
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần
xây dựng giao thông Thừa Thiên - Huế
6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Một bộ phận cơ bản của kế toán quản trị giúp cho doanh nghiệp có được
một hệ thống cung cấp thông tin tin cậy và sự kiểm soát chặt chẽ đó là kế toán
trách nhiệm. Kế toán quản trị nói chung và kế toán trách nhiệm nói riêng ở
các nước phát triển đã được sử dụng là một công cụ quản lý từ rất lâu.Tuy
nhiên đối với các Doanh nghiệp Việt Nam thì vẫn còn là một lĩnh vực khá
mới mẻ. Nhận thấy tầm quan trọng đó đã có nhiều tác giả nghiên cứu về kế
toán trách nhiệm, nhằm đánh giá được thực trạng công tác kế toán này tại Việt
Nam, đưa ra các giải pháp và hướng hoàn thiện hơn lĩnh vực này. Trong quá
trình nghiên cứu, luận văn đã tham khảo một số tài liệu có liên quan đến kế
toán trách nhiệm như sau:
PGS.TS Phạm Văn Đăng ( 2011) – “ Một số vấn đề về kế toán trách
nhiệm ở các Doanh nghiệp niêm yết” đã trình bày một số vấn đề về kế toán
trách nhiệm:
5

Kế toán quản trị Doanh nghiệp là một bộ phận cấu thành quan trọng của
hệ công cụ quản lý kinh tế, tài chính và có vai trò quản lý, điều hành và kiểm
soát các hoạt động kinh tế, tài chính trong Doanh nghiệp, cung cấp thông tin
để thực hiện mục tiêu quản trị nhằm đạt được hiệu quả cao nhất, kế toán quản
trị sử dụng hệ thống kế toán trách nhiệm để phân loại cấu trúc tổ chức thành

nhau trong mỗi Doanh nghiệp.
Tác giả đã phân tích mối quan hệ giữa phân cấp quản lý và kế toán trách
nhiệm: Việc đầu tiên trong quá trình thực hiện kế toán trách nhiệm là phải
hình thành các trung tâm trách nhiệm. Để trở thành một trung tâm trách nhiệm
thì đơn vị, bộ phận đó phải được phân cấp quản lý ở mức độ nhất định. Qua
phân cấp quản lý sẽ xác định rõ quyền hạn và trách nhiệm của đơn vị, bộ phận
đối với các hoạt động thực hiện ở đơn vị, bộ phận và đây chính là cơ sở cho
việc hình thành trung tâm trách nhiệm. Còn đối với một trung tâm trách
nhiệm cụ thể, phải dựa trên phân cấp quản lý để có cơ sở xác định các chỉ
tiêu đánh giá trách nhiệm được đúng đắn, phạm vi đánh giá trách nhiệm của
một trung tâm phải trên cơ sở nội dung phân cấp được xác định một cách rõ
ràng cho trung tâm đó. Việc thực hiện đầy đủ kế toán trách nhiệm đảm bảo
cho phân cấp quản lý phát huy được tốt hơn. Kế toán trách nhiệm được xem
như là một công cụ của phân cấp quản lý để thực hiện kiểm soát hoạt động
của các đơn vị được phân cấp quản lý.
PGS.TS Phạm Văn Dược, TS. Trần Văn Tùng (2011), trong cuốn Kế
toán quản trị, nhà xuất bản Lao Động, đã trình bày về hệ thống báo cáo của
các trung tâm trách nhiệm:
Sản phẩm cuối cùng của hệ thống kế toán trách nhiệm là những báo cáo,
đó là những báo cáo kế toán trách nhiệm. Nhóm tác giả Atkinson, A.A, R.D.
Banker, R.S. Kaplan and S.M. Young đã đưa ra khái niệm: Báo cáo trách
7

nhiệm là sản phẩm cuối cùng của kế toán trách nhiệm. Đó là những báo cáo
về kết quả hoạt động cho mỗi cấp bậc của trách nhiệm theo sơ đồ tổ chức
quản lý của Doanh nghiệp. Hệ thống báo cáo này ghi nhận việc thực hiện mục
tiêu và so sánh với mục tiêu được phân công của mỗi bộ phận trong Doanh
nghiệp. Sau đó hệ thống sẽ tổng hợp việc thực hiện mục tiêu của các cấp dưới
lên cấp cao hơn, và cứ thực hiện như vậy cho đến khi tổng hợp được việc thực
hiện mục tiêu toàn Doanh nghiệp, so sánh với mục tiêu toàn Doanh nghiệp và

Luận văn đã phản ánh được thực trạng công tác kế toán phục vụ đánh giá
trách nhiệm tại công ty như tình hình phân cấp quản lý, công tác lập dự toán,
lập các báo cáo nội bộ , từ đó đánh giá mức độ vận dụng kế toán trách nhiệm
tại công ty với mỗi đơn vị hoạt động lĩnh vực khác nhau.
Luận văn đã xây dựng các giải pháp tổ chức kế toán trách nhiệm tại
Công ty: xác định các trung tâm trách nhiệm với các mục tiêu cụ thể phù hợp
với sự phân cấp quản lý của Công ty, tổ chức thông tin kế toán phục vụ đánh
giá các trung tâm trách nhiệm, phân tích đánh giá thành quả của các trung tâm
trách nhiệm. Luận văn đã phản ánh được thực trạng kế toán trách nhiệm theo
mỗi đơn vị hoạt động mỗi lĩnh vực khác nhau nhưng giải pháp tổ chức hệ
thống báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí thì chưa cụ thể cho mỗi đơn
vị khác nhau.
- Luận văn “ Hoàn thiện công tác kế toán trách nhiệm tại Tổng Công ty
Xây dựng công trình giao thông 5(Cienco 5)” của tác giả Nguyễn Tấn Đạt
năm 2012 nghiên cứu về Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xây dựng.
Luận văn đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm và đặc
điểm tổ chức báo cáo kế toán trách nhiệm trong các Công ty xây dựng. Tác
giả đã phản ánh được thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty như đặc
điểm tổ chức, nội dung tổ chức, lập báo cáo nội bộ. Qua tìm hiểu và phân tích
9

hệ thống công tác kế toán trách nhiệm tìm ra những ưu điểm và hạn chế của
thông tin nhận từ hệ thống kế toán trách nhiệm: cơ cấu tổ chức còn tập trung
cao độ tại trung tâm đầu tư, trung tâm lợi nhuận chưa phát huy được khả năng
hiệu quả công việc; Các chỉ tiêu phân loại chi phí xây lắp chưa đầy đủ, thích
hợp cho việc tập hợp, phân tích theo các tiêu thức phục vụ đấu thầu và giao
khoán; Các báo cáo kế hoạch sử dụng cho việc đánh giá kết quả mà chưa chú
trọng vào hiệu quả công tác xây lắp.
Với thực trạng kế toán trách nhiệm tại Công ty, tác giả đã đưa ra các giải
pháp xây dựng hệ thống kế toán trách nhiệm tại đơn vị phù hợp với mô hình

Cảng Quy Nhơn” của tác giả Nguyễn Văn Đông năm 2012 đã nghiên cứu kế
toán trách nhiệm tại doanh nghiệp hoạt động ngành hàng hải, quy mô Công ty
được tổ chức thành nhiều xí nghiệp hoạt động ở những lĩnh vực khác nhau.
Luận văn dựa trên phương pháp luận duy vật biện chứng, phương pháp so
sánh, đối chiếu giữa nhu cầu thông tin cho quản trị với hệ thống dữ liệu cho
quá trình lập báo cáo được sử dụng để xem xét việc vận dụng kế toán quản trị.
Tác giả đã hệ thống được cơ sở lý luận chung của kế toán trách nhiệm, từ đó
đánh giá thực trạng công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty.
Xuất phát từ thực trạng công tác kế toán trách nhiệm còn nhiều hạn chế
yếu kém trong việc phân cấp quản lý, ảnh hưởng đến việc đo lường và đánh
giá trách nhiệm, tác giả đã xây dựng các giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán
trách nhiệm tại Cảng Quy Nhơn như: xác định các trung tâm trách nhiệm phù
hợp với phân cấp quản lý, hoàn thiện hệ thống thông tin dự toán theo các
trung tâm trách nhiệm, hoàn thiện hệ thống dữ liệu quản lý chi phí sản xuất tại
các trung tâm chi phí bằng cách xây dựng bộ mã hệ thống dữ liệu quản lý chi
phí sản xuất, thiết kế bảng nhập số liệu, thiết kế các bảng tổng hợp chi phí
theo yêu cầu quản lý phù hợp với đặc điểm hoạt động của Công ty, hoàn thiện
11

công tác đánh giá thành quả tại các trung tâm trách nhiệm. Tuy nhiên các giải
pháp đưa ra còn chung cho toàn Công ty, chưa đưa ra giải pháp cụ thể cho
mỗi xí nghiệp hoạt động ở mỗi lĩnh vực khác nhau.
Qua việc tìm hiểu và nghiên cứu, tác giả nhận thấy rằng vai trò kế toán
trách nhiệm ngày càng quan trọng và việc tổ chức công tác này tại Công ty cổ
phần xây dựng giao thông Thừa Thiên - Huế nghiên cứu còn rất nhiều hạn chế
và thiếu xót. Với đề tài nghiên cứu “Kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần
xây dựng giao thông Thừa Thiên - Huế”, tác giả mong muốn sẽ tìm ra được
những giải pháp để hoàn thiện hơn công tác kế toán trách nhiệm tại công ty,
giúp cho đơn vị kiểm soát hiệu quả những chi phí cũng như kết quả hoạt động
kinh doanh tốt hơn.


quả mỗi nhà quản lý tạo ra các báo cáo chứa cả những đối tượng có thể kiểm
soát và không thể kiểm soát đối với một cấp quản lý.” [3]
Theo TS. Huỳnh Lợi (năm 2009), cho rằng: “ Kế toán trách nhiệm trong
một tổ chức chính là thiết lập những quyền hạn, trách nhiệm của mỗi bộ
phận, thành viên và một hệ thống chỉ tiêu, báo cáo thành quả của mỗi bộ
phận thành viên.” [7, trang 213]
Như vậy, kế toán trách nhiệm là một hệ thống thừa nhận mỗi bộ phận
trong một tổ chức có quyền chỉ đạo và chịu trách nhiệm về những nghiệp vụ
riêng biệt về phạm vi quản lý của mình, họ phải xác định, đánh giá và báo cáo
cho tổ chức, thông qua đó cấp quản lý cao hơn sử dụng các thông tin này để
đánh giá thành quả của các bộ phận trong tổ chức. Việc đo lường và đánh giá
thành quả của mỗi bộ phận tạo điều kiện cho việc đánh giá chất lượng hoạt
động của nhà quản trị mỗi bộ phận, đồng thời khuyến khích họ điều khiển
hoạt động phù hợp với mục tiêu chung của tổ chức.
1.1.2. Bản chất kế toán trách nhiệm
a. Kế toán trách nhiệm là nội dung cơ bản của kế toán quản trị
Nhiệm vụ của các nhà quản trị là đưa ra các quyết định mà các quyết
định đó có khả năng đảm bảo sự tồn tại và phát triển liên tục của tổ chức và
kiểm soát thực thi các quyết định đó. Ngoài nguồn thông tin tài chính cung
cấp, các nhà quản trị vẫn cần thêm thông tin mang tính kiểm soát, dự báo,
chẳng hạn như doanh thu và chi phí phân chia theo bộ phận. Lúc này, KTTN
là một bộ phận của KTQT đóng vai trò trong việc cung cấp thông tin cho nhà
quản trị.
Kế toán theo các trung tâm trách nhiệm là một công cụ để đánh giá và
kiểm soát trong các tổ chức phân quyền, thông qua việc xác định các trung
tâm trách nhiệm và nhiệm vụ báo cáo của chúng. Kế toán trách nhiệm là cơ sở
để thực hiện quá trình kiểm soát của KTQT vì doanh thu và chi phí được tập
14


hiện, các chỉ tiêu cần đạt được và thiết kế các báo cáo về các đo lường này ở
từng bộ phận trong tổ chức hoặc từng trung tâm trách nhiệm. Hầu hết các
trung tâm trách nhiệm có đa mục tiêu, nhưng chỉ có vài mục tiêu là thể hiện
nội dung tài chính, như dự toán hoạt động, mục tiêu lợi nhuận hoặc danh lợi
đầu tư, phụ thuộc vào việc phân loại tài chính của trung tâm.
Giám sát và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh là một bộ phận quan
trọng trong hệ thống kiểm soát quản lý. Các nhà quản trị xác định các công
việc và đo lường việc thực hiện chúng có liên quan tới mục tiêu của tổ chức,
điều này được làm thông qua hệ thống báo cáo thực hiện. Báo cáo thực hiện
phải theo đúng với mục tiêu của các nhà quản trị, cung cấp các hướng dẫn cho
nhà quản trị, thông đạt mục tiêu và mức độ đạt được của họ trong toàn bộ tổ
chức và cho phép tổ chức có thể tiên liệu và đáp ứng được sự thay đổi theo
thời gian.
c. Tính hai mặt của kế toán trách nhiệm
Hệ thống kế toán trách nhiệm được thiết lập nhằm khuyến khích các nhà
quản trị trong tổ chức phân quyền hướng tới mục tiêu chung. Hệ thống này
cung cấp các chỉ tiêu, các công cụ, báo cáo làm cơ sở để đánh giá thành quả
của các đơn vị, bộ phận. Do đó, KTTN ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ của
nhà quản trị các bộ phận.
Hệ thống KTTN gồm hai mặt là thông tin và trách nhiệm:
Trong đó, mặt thông tin có nghĩa là sự tập hợp, báo cáo, đánh giá các
thông tin mang tính nội bộ về hoạt động sản xuất kinh doanh của đơn vị từ
Kế toán trách nhiệm
Nhà quản trị các cấp
Thông tin

Trách nhiệm